|
MỘT BÔNG HỒNG CHO CHA VÕ HỒNG
Trong thời hồng hoang cuœa lịch sưœ, con người chỉ biết có mẹ. Khoœi cần tìm hiểu đâu xa, cứ nhìn các con vật thì biết: gần gũi và hiền lành là con chó, con gà, xa xôi và hung bạo là con beo, con cọp. Sinh ra và lớn lên chỉ biết có mẹ, lúc thúc quanh mẹ. Bơœi một lẽ đơn giaœn: khi biết mình mang thai, con cái thường sống cách ly con đực, thậm chí còn cắn đuổi con đực không cho lại gần. Con người sau này thì không. Cha săn sóc mẹ khi mẹ mang gai, cha đỡ đần mẹ, cha giúp tay mẹ pha bình sữa, giặt giũ tã lót khi cha mẹ cùng nghèo. Khi cúng đầy tháng, cha châm hương đốt đèn thành kính cầu xin Mụ Bà và tham lam cầu khắp thần linh phù hộ cho con mau ăn, chóng lớn. Có lẽ đó là lần đầu tiên, lần trọng đại nhất trong đời mà cha trọn lòng nghĩ đến những vị thần linh. Vì con mà tin, mà khấn, mà cầu... cho dầu mang tiếng là mê tín cũng xin sẵn sàng vui nhận. Con lên hai tháng, ba tháng, nằm ngưœa huơ chân, huơ tay, mơœ to đôi mắt ngơ ngác, xoay đầu nhìn vu vơ sang trái, sang phaœi. Rồi con biết hé miệng cười, cái cười vô nghĩ nhưng đuœ cho caœ nhà mừng rỡ reo vui. Rõ ràng là nụ cười cuœa con làm nơœ những nụ cười chung quanh, làm rạng rỡ những khuôn mặt, xóa mờ những nếp nhăn nơi trán; lần lượt biết lật, biết bò... rồi con ngồi vững, rồi vịn tay đứng được, rồi bước những bước rụt rè, Tiếng reo vui, tiếng khuyến khích vang lên rộn ràng đầm ấm, trong đó có lẫn tiếng cuœa cha. Cha được phân công ngồi bón cho con những miếng cơm đầu tiên, cha phaœi la: "Ùi ùi! Coi kìa con chuột. Ăn mau chớ nó ăn hết", rồi thừa lúc con ngơ ngác đưa mắt tìm, cha đút nhanh muỗng cơm vô miệng. Hỡi ơi, từ ngày có con, cha trơœ thành nhaœm nhí đáng thương. Con mới mơœ miệng ngáp, đôi mắt mới khép hờ mà cha đã vội vàng ru, ru cái kiểu nưœa ngâm nưœa hát vụng về và chọn những câu nhaœm nhí phù hợp với trạng thái tâm hồn cuœa cha lúc đó: À ơi, con gà cục tác lá chanh... Có thể cha gioœi nhạc, cha hát hay nhưng cha ngượng ngùng không dám nghiêm trang cất giọng, sợ người khác nghe họ biết là cha đang tràn trề niềm vui, no nê hạnh phúc. Vaœ chăng mặt con ngây ngô thế đó thì cha biểu diễn nghệ thuật để chi? Cha phaœi ngây ngô theo, con duỗi chân thì cha nói: "Chà! Bộ định đi về thăm ngoại haœ?" Rờ cái đít nung núc thịt, cha bế chạy vừa nói nựng: "À, con heo ú đây. Ai ra mua!" Quaœ là những giây phút hân hoan cực độ. Nhưng phaœi chợt dừng lại. Sợ người khác nghe. Phaœi che giấu hạnh phúc để toœ rằng mình không tầm thường. Khi có học, cha thường phaœi tạo veœ mặt nghiêm trang. Dưới thời Nho giáo, cha được gọi là nghiêm đường. Hai mươi tuổi đậu cưœ nhân, đậu tiến sĩ thì phaœi mang bộ mặt lạnh lùng cuœa một quan hoạn. Chỉ có người cha quê mùa mới thong dong cõng con bốn, năm tuổi đi chơi nghêu ngao khắp xóm, bứt lá chuối quấn kèn. Lớn lên, cha con cùng làm lụng cạnh nhau trên sân lúa, giữa rẫy khoai. Xã hội hôm nay trí thức hơn, văn minh hơn, trong cuộc sống cha một nghề, con một nghề, ai lo phần nấy, rốt cuộc tình thương cha con trơœ nên lợt lạt. Tình quấn quít cha con chỉ thể hiện khi con còn nhoœ; quá bậc tiểu học, con bắt đầu lớn, bắt đầu chọn bạn là bắt đầu xa cha. Từ đó cha thường chỉ đóng vai người cung cấp tiền cho con ăn học, may sắm, nguồn kinh nghiệm khôn dại để đưa lời chỉ baœo khuyên răn. Tất caœ đều chỉ là lý trí lạnh lùng. Chứ mẹ thì không. Nghĩ đến mẹ là một chuỗi hình aœnh êm ái hiện ra: mẹ mang nặng đeœ đau, mẹ vạch vú cho bú, mẹ bồng ru nguœ, mẹ ôm hôn nựng, mẹ tập đứng, tập đi. Khoœi cần lý luận, khoœi nhìn đâu xa, cứ nghĩ đến mẹ là như thấy rõ hồi nhoœ mình nằm như thế nào trong vòng tay mẹ, ỉa đái tự do trên mình mẹ và mẹ lo giặt, lo thay, quen thuộc với mùi khai, mùi thối. Với cha thì phaœi suy nghĩ mới thấy, bơœi mọi biểu lộ yêu thương chỉ hiện rõ khi mình còn nhoœ. Bấy giờ nếu may mà biết được là nhờ ngẫu nhiên thấy một người cha nào đó đang thương yêu săn sóc đứa con nhoœ cuœa họ. Tìm trong văn chương thì thường chỉ gặp loại: Công cha như núi Thái Sơn. Núi này nhất định là phaœi lớn lắm và công cha cũng lớn như vậy. Không thấy ghi một nét caœm động về người cha, mà chỉ phác qua một hình aœnh uy nghi, nhưng xa cách, gợi sự tôn sùng. Mọi người đều thuộc, đều đọc làu làu, nhưng mà thaœn nhiên như đọc khẩu hiệu. Người cha quen thuộc, cha cuœa Mẫn Tưœ Khiên, thì được vẽ ra là một người biết làm bổn phận: bổn phận cưới kế thiếp khi vợ caœ chết và bổn phận đuổi kế thiếp vì Mẫn Tưœ Khiên bị ngược đãi. Mà cũng ngẫu nhiên mới biết được con khổ khi thấy con mặc áo rách run rẩy đẩy xe cho mình. Người cha trong cuốn Luân lý giáo khoa thư dễ thương hơn. Truyện kể: Mẹ đi chợ mua về cho con trái cam. Con nghĩ đến cha làm lụng nắng nôi, liền cầm trái cam chạy ra đồng đưa tặng cha. Cha nghĩ đến mẹ đầu tắt mặt tối ơœ nhà, liền cầm trái cam đem về tặng mẹ. Trái cam đi một vòng, dài và rộng hơn sợi dây tình caœm con thương cha, rộng gấp ba lần vì thêm tình mẹ thương con, tình chồng thương vợ. Cổ văn thường nặng nghĩa lớn, nhẹ tình riêng. Phạm Trọng Yêm, tể tướng đời Tống, sai còn là Thuần Nhân chơœ năm trăm thùng thóc về quê. Đến Đan Dương, Nhân gặp Thạch Man Khanh là bạn cũ cuœa cha đang khốn quẫn vì bị ba cái tang dồn dập. Nhân tặng hết năm trăm thùng thóc. Lại nghe hai cô con gái cuœa Thạch Man Khanh đến tuổi mà đang ế chồng, liền tặng luôn cái thuyền. Về kể lại chuyện cha nghe. Nghe tới chỗ hai cô gái cuœa bạn ế chồng, Phạm liền ngắt lời hoœi: — Sao con không cho luôn cái thuyền? Cuộc sống bắt cha hướng mắt ra ngoài đời, nhìn đời, lăn lộn với đời. Mẹ thì nhìn vào trong nhà, nhìn vuông sân chái bếp, con gà, con chó, cây ổi, cây xoài và bầy con cuœa mẹ. Con gần mẹ hơn cha là vậy. Cha lặng lẽ đi làm kiếm tiền, con đâu biết bao nhiêu gian lao cực nhọc, lo toan đối phó làm mệt moœi gân cốt và trí óc cha. Về đến nhà tìm sự yên nghỉ, nhiều khi mang cái bực bội, cái cáu gắt từ ngoài xã hội mang về theo. Con phaœi len lén boœ ra nhà sau, im lặng, càng xa càng tốt, gần như muốn xóa boœ cái hiện hữu cuœa mình. Sự cách xa giữa cha con thường bắt đầu nhẹ nhàng như vậy. Càng thêm xa cách bơœi sao cạnh mẹ con thấy êm đềm. Ai làm ra tiền, không cần biết, chỉ biết muốn nhai viên kẹo, muốn cắn trái ổi là chỉ cần thoœ theœ với mẹ. Mua cây viết mới, sắm đôi dép mới.. thaœy thaœy mẹ đóng vai bà tiên. Tội thân cha, cạnh bà tiên hiền, cha thành Thiên Lôi, bà tiên càng hiền, cha càng thành La Sát. Không, cha không muốn vậy. Cha thương con nhưng cuộc sống phân công, mỗi người mỗi việc. Mẹ như cọng maœnh, nhánh thấp cành gần để trái non xúm xít bâu quanh. Cha như thân vững chắc, bám rễ thật chặt, hút nhựa nuôi hoa, nuôi trái. Thân chĩa những cành lớn đâm ngang, thân vươn những nhánh cao phuœ trên đầu che mưa che nắng. Cha cân nhắc lời nói, chỉ nói khi cần, con lờn mẹ thì cha càng phaœi nghiêm. Mẹ là tình caœm, cha là lý trí, mẹ lạt lòng cha phaœi giữ kyœ cương. Mẹ chín boœ làm mười, cha phaœi cầm cân nẩy mực. Đi vào bước trươœng thành từ mười ba, mười bốn tuổi, con càng ngày càng ngại cha, tránh cha rồi xa cha là vậy. Nhưng đừng đơn giaœn, bất công, quên cái thời ta lên năm, lên mười, keœo trơœ thành bội bạc. Hãy nhìn những đứa ba tuổi làm nũng với cha. Bắt cha bế chạy nhong nhong. Bắt phaœi dắt ra cổng đứng nhìn xe cộ. Bắt phaœi có cha nằm cạnh quạt cho mới chịu nguœ. Lên tám, lên chín thì hay chạy tới nơi cha làm việc để đón cha cùng về. Trên đường đi phaœi nắm tay cha, thỉnh thoaœng nhìn lên mặt cha, dẫu là khuôn mặt tầm thường hay xấu xí. Tuổi già chiếc bóng, mẹ dễ sống theo con, dâu, rể. Lúc thúc sớm hôm, chăm chút tỉ mỉ, mẹ uốn mình theo nếp sống, mềm moœng ung dung như nước. Thường cha thì không, cha ít cam khuất phục rể, dâu. Chịu sống hắt hiu, thiếu thốn, cốt tránh trước cái giaœ bộ nặng tai cuœa dâu, cái im lặng cố ý cuœa rể. Mẹ biết ý nên khi phaœi nhắm mắt vĩnh biệt, mẹ thường thổn thức dặn dò "Anh ơœ lại nuôi con. Gắng kiếm một người hiền lành giúp đỡ. Chớ đàn ông không chịu khổ được lâu". Phaœi, tuổi càng cao, khổ càng chồng chất, dâu, rể không ăn hiếp thì có con muỗi, con kiến ăn hiếp thay. Cứ cắn, cứ chích, nạn nhân nghe đau đập đó, chứ mắt mờ đâu còn thấy rõ. Nhìn lên bầu trời đâu còn thấy chòm sau Bắc đẩu mà mới ngày nào lững thững dắt con đi trong sân cha chỉ cho con nhìn. Con nay đang tuổi trung niên, bận theo quyền lực, vui với vợ con, bè bạn, việc báo hiếu cho cha thường toœ ra buœn xỉn. Nếu có ai trách hững hờ, chễnh maœng thì thiếu chi lý lẽ dẫn ra: "Được vậy còn đòi gì nữa?... Trời ơi, thì giờ đâu!" Phaœi, thì giờ đâu? Người xưa hay nhắc phận con kíp lo báo hiếu bơœi tưœ dục dưỡng nhi thân bất đãi, con muốn nuôi mà cha mẹ không chờ. Khi con ơœ tuổi trung niên thì cha vào giai đoạn già yếu. Bề ngoài ngó dẫu phương cương nhưng nội tạng thường đang rệu rã. Dễ hiểu thôi mà: một đồ vật dùng đã sáu chục năm rồi thì dẫu lạc quan đến đâu cũng chỉ có thể tạm nói: "Cũng còn khá". Cha thỉnh thoaœng caœm thấy hơi đau nơi này, chợt nghe có cái nhéo nơi kia. Đôi hồi bỗng mệt vô cớ. Nhưng cha thường im lặng không nói. Những câu nói không còn cần thiết, êm ái cho con nữa như khi còn nhoœ. Bây giờ, những câu nói đều quấy rầy con. Đành âm thầm nghĩ đến câu Vạn vật vô thường. Sách xưa dạy: Hôn định thần tỉnh, ta dịch: "Tối viếng sớm thăm", lạt lẽo nghèo nàn nếu không có người giaœng cụ thể rằng cha mẹ già thường cần đôi mắt và bàn tay con, trước và sau giấc nguœ. Đã nằm trong mùng thì lười đứng dậy để khép bớt cánh cưœa, để lấy cái mền, để tìm lọ dầu. Nguœ một đêm, sáng dậy, trong mình có cái gì thay đổi, đó là lúc con ân cần hoœi han mẹ cha mới dám giaœi bày. Gần như mọi người con, cuối cùng đều âm thầm tự trách, lặng lẽ xót xa. Cha biết trước tâm trạng đó, phòng xa ngày nào mình từ trần con mới chợt ân hận muộn màng, nên trong mỗi bức thư gưœi con, cha đều kết thúc bằng sự bằng lòng, rằng con đã học hành thành đạt và cha mãn nguyện, cha vui. Lòng vị tha, lòng hy sinh cho con kéo dài mãi sau khi nhắm mắt. Báo hiếu đâu chỉ món quà, mà có thể đôi tháng gưœi một bức thư. Nội dung đâu đòi hoœi cao siêu, chỉ cần mươi dòng lược kể một chuyện đã nghe, một điều vừa thấy. Thì cũng như bè bạn gặp nhau, chào nhau một câu rất nhaœm mà vẫn rất cần: "Đi đâu đó? Mạnh gioœi?". Sinh nhật cha, tặng một cành hoa. Nếu ơœ thành phố xa, hai ba đứa con gưœi về hai, ba bức điện chúc mừng, tốn không bao nhiêu mà tạo được sự rộn ràng tới tấp. Niềm vui tinh thần đâu thua bữa tiệc cao lương? Ngày Vu Lan, nhiều chùa tổ chức lễ hội bông hồng cài áo. Hoa hồng tượng trưng cho mẹ. Để toœ lòng thương nghĩ tới cha, nhiều nơi buộc thêm daœi nơ tượng trưng cho cha. Cha còn: nơ xanh. Cha mất: nơ trắng. Lễ đường xếp thành bốn dãy, dãy cha mẹ song toàn: hoa hồng, nơ xanh. Mẹ còn, cha mất: hoa hồng, nơ trắng. Mẹ mất, cha còn: hoa trắng, nơ xanh. Mẹ cha đều mất: hoa trắng, nơ trắng. Người dự lễ đứng theo hoàn caœnh cuœa mình. Có lần, một em nhoœ tuổi chừng lên tám đứng trong hàng hoa trắng, nơ trắng. Em nhìn quanh, tuœi thân khóc òa và caœ lễ đường cùng khóc òa theo. Cha cũng như mẹ, rồi sẽ có một ngày: " Đỉnh hoa biểu từ khơi sóng hạc" (*) nên mỗi người con đều phaœi vội vàng. Traœ hiếu không bao giờ đuœ, không được coi là dư bơœi tình cha thương con là cho chứ không phaœi cho vay để có thể gọi là traœ đuœ. ________________________ (*) Cha mẹ mãn phần (Nhị thập tứ hiếu)
|