TRAÙCH NHIEÄM CHUNG VEÀ VIEÄC BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG TRONG HAØNH TINH CUÛA CHUÙNG TA
(Baøi Phaùt bieåu cuûa Ñöùc Ñaït Lai Laït Ma thöù 14 cuûa Phaät giaùo Taây Taïng taïi Hoäi Nghò Thöôïng Ñænh veà vieäc baûo veä moâi tröôøng vaø phaùt trieån, do Lieân hieäp quoác toå chöùc laïi Riode Jeneiro, Brazil vaøo ngaøy 07.7.1992)
Caùnh cöûa cuûa theá kyû 20 saép kheùp laïi, taát caû chuùng ta ñeàu nhaän thaáy raèng theá giôùi ñaõ trôû neân nhoû hôn, loaøi ngöôøi treân haønh tinh ñaõ trôû thaønh moät coäng ñoàng lôùn, caùc lieân minh veà chính trò vaø quaân söï ñaõ taïo ra nhöõng khoái ña quoác gia, laøn soùng cuûa thöông maïi vaø coâng nghieäp theá giôùi ñaõ cho ra neàn kinh teá toaøn caàu, nhöõng phöông tieän thoâng tin cuûa theá giôùi ñaõ loaïi boû nhöõng chöôùng ngaïi veà ngoân ngöõ vaø chuûng toäc.... Chuùng ta phaûi ngoài laïi gaàn nhau ñeå giaûi quyeát vaán ñeà nghieâm troïng maø chuùng ta saép ñöông ñaàu laø naïn nhaân maõn, söï buøng noå cuûa vuõ khí haït nhaân, nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân ñaõ bò tieâu dieät daàn vaø söï khuûng hoaûng veà moâi tröôøng ñang aäp ñeán, nhöõng thöù ñang ñe doïa baàu khoâng khí cuûa chuùng ta, nöôùc uoáng vaø coû caây cuøng vôùi cuoäc soáng bình yeân cuûa loaøi ngöôøi. Coù yù thöùc vaø traùch nhieäm trong vieäc baûo veä moâi tröôøng laø moät neàn taûng soáng coøn cuûa taát caû treân haønh tinh nhoû beù naøy.
Toâi cho raèng chuùng ta ñang ñoái phoù vôùi nhöõng thaùch thöùc cuûa thôøi ñaïi, do ñoù moãi chuùng ta phaûi coù traùch nhieäm baûo veä moâi tröôøng soáng cuûa chuùng ta vaø coâng vieäc ñoù phaûi ñöôïc thöïc hieän ngay töø baây giôø. Vì noù khoâng nhöõng ñem laïi söï an laønh vaø haïnh phuùc cho baûn thaân mình, cho gia ñình mình, cho quoác gia mình maø coøn cho caû haønh tinh naøy. Coù traùch nhieäm chung ôû ñaây töùc laø bôùt laïm duïng nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân, phaù boû nhöõng loø haït nhaân nguyeân töû, ñoù laø caùi maáu choát cho söï soáng coøn cuûa loaøi ngöôøi, cuõng laø moät neàn taûng vöõng chaõi cho neàn hoøa bình cuûa theá giôùi.
Toâi ñeán vôùi hoäi nghò quoác teá kyø naøy cuøng vôùi caùc nhaø laõnh ñaïo trong tinh thaàn laïc quan vaø hy voïng. Cuoäc hoïp maët hoâm nay laø ñaùnh moät daáu ngoaëc quan troïng trong lòch söû, moät caùnh cöûa môùi ñöôïc môû ra cho loøng nhaân ñaïo, moät cô hoäi ñeå cho coäng ñoàng nhaân loaïi hôïp taùc vôùi nhau, laø moät vieäc chöa heà coù tröôùc ñaây. Maëc duø hoäi nghò naøy noù khoâng ñem laïi nhöõng gì caàn thieát tröôùc maét, nhöng treân thöïc teá noù raát quan troïng cho söï bình yeân cuûa muoân loaøi trong töông lai. Ñoù cuõng laø lyù do taïi sao chuùng ta coù maët ôû ñaây; vai troø cuûa chuùng ta laø phaûi kieán taïo moät töông lai toát ñeïp vaø vai troø naøy phaûi ñöôïc môû roäng maø Lieân hieäïp quoác phaûi ñöùng ra ñaûm traùch.
Hieän nay coù nhieàu toå chöùc phi chính phuû ñöôïc thaønh laäp bôûi caùc nhaø tieàn phong coù loøng nhieät thaønh phaùt xuaát töø söï quan taâm ñeán loaøi ngöôøi. Hoï ñaõ laøm nhieàu vieäc ñeå phaùt trieån xaõ hoäi vaø baûo veä moâi tröôøng. Taát caû caùc toå chöùc coù maët ôû ñaây, ai cuõng muoán coù söï coâng baèng vaø thöïc teá nhö caù nhaân mình ñaõ töøng laøm. Tuy nhieân, neáu khoâng coù söï hôïp taùc cuûa taäp theå thì moïi söï ñaït ñöôïc ñeàu trôû neân voâ nghóa vaø khoâng ñi ñeán ñaâu caû.
Khoâng bieát chuùng ta coù ñoàng yù ñieàu ñoù hay laø khoâng, vì taát caû chuùng ta hieän höõu treân haønh tinh naøy nhö laø moät ñaïi gia ñình; duø giaøu sang hay ngheøo naøn, trí thöùc hay thaát hoïc, tuøy thuoäc vaøo quoác gia, moät toân giaùo hay laø moät yù thöùc heä, cuoái cuøng moãi chuùng ta cuõng chæ laø con ngöôøi bình thöôøng nhö bao con ngöôøi khaùc maø thoâi. Taát caû chuùng ta ñeàu ao öôùc coù ñöôïc moät cuoäc soáng bình yeân vaø haïnh phuùc chöù khoâng moät ai muoán mình chuoác laáy khoå ñau. Hôn theá nöõa, moãi chuùng ta ñeàu coù quyeàn nhö nhau trong vieäc möu caàu haïnh phuùc vaø vöùt boû moïi ñau khoå. Taïi sao chuùng ta muoán coù moät cuoäc soáng an vui, thanh bình vaø thaïnh trò maø laïi gaây ra bao chieán tranh, bao ñau ñôùn, quaèn quaïi vaø khoå ñau cho keû khaùc. Moät khi chuùng ta nhaän thöùc ñöôïc ñieàu ñoù, thì chuùng ta phaûi bieát toân troïng vaø yeâu thöông laãn nhau, chia xeû vaø caûm thoâng cho nhau veà nhöõng noãi khoå ñau, töø ñieàu naøy tieán ñeán moät nhaän thöùc laø chuùng ta phaûi coù traùch nhieäm chung vaø phaùt nguyeän luoân giuùp ñôõ nhöõng ngöôøi khaùc vöôït qua moïi chöôùng ngaïi cuûa hoï.
Taát nhieân, loøng töø bi naøy noù phaûi ñöôïc phaùt khôûi töø loøng cao thöôïng vaø bieát thöông yeâu muoân loaøi moät caùch töï nhieân, khoâng nguyeân taéc vaø eùp buoäc. Ñoù laø moät thöù voâ giaù ñang tieàm aån nôi noäi taâm cuûa chuùng ta. Chuùng ta khoâng caàn trôû neân moät thaønh vieân cuûa moät toân giaùo, cuõng caøng khoâng caàn tin vaøo moät yù thöùc heä naøo caû, ñieàu quan troïng ôû ñaây laø chuùng ta coù toaøn haûo ñöôïc chôn - thieän - myõ trong nhaân caùch cuûa con ngöôøi mình hay laø chöa.
Söï caàn thieát cho moät yù thöùc vaø traùch nhieäm chung coù aûnh höôûng ñeán moïi phöông dieän cuûa ñôøi soáng hieän taïi. Ngaøy nay, nhöõng söï kieän baát an xaûy ra ôû moät nôi naøo ñoù treân theá giôùi, nhöng cuoái cuøng noù seõ gaây aûnh höôûng ñeán toaøn haønh tinh. Do vaäy, chuùng ta phaûi giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà nghieâm troïng naøy töø ngay ñòa phöông mình chöa phaùt khôûi. Thaät voâ ích, neáu chuùng ta keâu goïi döïng leân nhöõng haøng raøo yù thöùc caûnh giaùc cuõng nhö söï phaân bieät giöõa caùc chuûng toäc vôùi hy voïng khoâng bò aûnh höôûng vaø lieân luïy ñeán nhöõng tieáng vang cuûa söï phaù huûy do chieán tranh vaø söï oâ nhieãm cuûa moâi tröôøng. Chuùng ta höôûng öùng lôøi keâu goïi cuûa Lieân hieäp quoác ñaëc traùch veà Baûo veä moâi tröôøng vaø phaùt trieån laø chuùng ta phaûi quan taâm nhieàu hôn nöõa ñeán quoác gia ngheøo ñoùi vaø bò ñe doïa cuûa moâi tröôøng soáng. Quaû vaäy ñaây laø moät coâng vieäc raát quan troïng maø chuùng ta phaûi thaûo luaän kyõ trong hoäi nghò naøy.
Dó nhieân söï phuï thuoäc cuõng nhö töông trôï vaøo nhau ñeå toàn taïi laø chuùng ñöôïc ñaët treân moät neàn taûng cuûa quy luaät töï nhieân. Khoâng chæ coù loaøi ngöôøi vôùi nhöõng haønh thaùi trong ñôøi soáng maø coøn coù voâ löôïng nhöõng hieän töôïng vaät chaát ñang leä thuoäc vaøo nhau ñeå phaùt trieån. Taát caû nhöõng gì chuùng ta ñang coù laø ñaïi döông, baàu trôøi, nuùi röøng vaø coû caây hoa laù vaø nhöõng hieän töôïng vaät chaát ñang hieän höõu xung quanh ta, chuùng ñaõ vaø ñang vöôn leân trong caùc daïng naêng löôïng hoaøn haûo, neáu chuùng thieáu söï töông taùc vôùi nhau thì chuùng seõ tan raõ vaø vöõa naùt.
Chuùng ta haõy xem xeùt laïi nhöõng vieäc laøm maø chuùng ta ñaõ gaây taïo trong quaù khöù. Söï thôø ô khoâng quan taâm ñeán moâi tröôøng laø moät haäu quaû nghieâm troïng maø hieän taïi chuùng ta phaûi ñöông ñaàu, chaúng haïn nhö söû duïng nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân moät caùch voâ yù thöùc, vaû laïi coøn söû duïng chuùng vaøo muïc ñích cuûa chieán tranh, cheá taïo vuõ khí ñeå taøn saùt laãn nhau. Ñieàu naøy, neáu tieáp tuïc khoâng ñöôïc kieåm soaùt, cuoác cuøng taát caû seõ gaùnh laáy moïi khoå ñau maø do chính chuùng ta taïo neân. Phaùt ngoân vieân ñaëc traùch veà moâi tröôøng cuûa Lieân hieäp quoác ñaõ baùo ñoäng raèng chuùng ta ñang ñoái phoù vôùi moät laøn soùng tuyeät chuûng lôùn nhaát trong saùu möôi laêm trieäu naêm (65.000.000), quaû thaät tin naøy laø noãi kinh hoaøng khuûng khieáp nhaát, roõ raøng noù ñaõ laøm cho trí oùc cuûa chuùng ta phaûi môû ra ñeå tieáp nhaän moät tæ leä khuûng hoaûng ñaùng quan ngaïi.
Söï thôø ô, khoâng chòu nöông vaøo nhau ñeå phaùt trieån vaø toàn taïi, noù khoâng nhöõng taøn phaù ñeán thieân nhieân maø coøn laø moät moái ñe doïa cho xaõ hoäi loaøi ngöôøi. Thay vì chuùng ta quan taâm vaø giuùp ñôõ nhöõng ngöôøi khaùc, thì ngöôïc laïi chuùng chæ ñaët haàu heát nhöõng noã löïc vaøo vieäc theo ñuoåi muïc ñích naøy, maø chính baûn thaân khoâng heà hay bieát hoaëc laõng queân ñi nhöõng gì maø loaøi ngöôøi ñang caàn laø : söï hieåu bieát, tình yeâu thöông laãn nhau vaø caàn hôïp taùc vôùi nhau. Ñoù laø moät söï thaät ñaùng buoàn. Chuùng ta haõy quan taâm ñeán nhöõng nhu caàu maø con ngöôøi thaät söï caàn coù. Quaû thaät, chuùng ta khoâng phaûi laø moät chuû theå ñöôïc boùp naën töø maùy moùc, nhöng neáu chuùng ta chæ laø thöïc theå cuûa maùy moùc thì noù chæ taêng theâm cho chuùng ta moïi khoå ñau maø thoâi. Tuy nhieân, chuùng ta khoâng phaûi laø maùy moùc vaø thaät laø laàm laãn ñeå ñi tìm kieám nhöõng nhu caàu thoûa maõn ôû beân ngoaøi.
Ñeå theo ñuoåi muïc ñích baûo veä moâi tröôøng vaø phaùt trieån cho ñuùng höôùng, chuùng ta caàn phaûi laøm môùi laïi nhöõng coâng vieäc cuûa chuùng ta ñoái vôùi giaù trò cuûa con ngöôøi trong nhieàu lónh vöïc. Heä thoáng cuûa chính trò vaø quaân söï, dó nhieân phaûi ñöôïc ñaët treân neàn taûng cuûa ñaïo ñöùc, khoa hoïc vaø toân giaùo cuõng töø cô baûn naøy maø ra. Neáu khoâng coù noù, khoa hoïc seõ khoâng theå phaân bieät ñöôïc nhöõng böôùc tieán vuõ baõo cuûa khoa hoïc vaø nhöõng lôïi ích cuûa noù ñeå ñem ra phuïc vuï cho loaøi ngöôøi. Moâi tröôøng xung quanh ta bò phaù huûy, bò oâ nhieãm laø keát quaû ñaùng buoàn vì söï laàm laãn naøy. Trong tröôøng hôïp ñoù, caùc toân giaùo ñaëc bieät raát caàn thieát.
Muïc ñích cuûa caùc toân giaùo khoâng phaûi kieán taïo Chuøa cao, Phaät lôùn, Thaùnh ñöôøng nguy nga vaø taêng theâm soá löôïng cuûa tín ñoà... maø toân giaùo chæ ñeán vôùi loaøi ngöôøi vaø höôùng daãn hoï ñi ra khoûi choán toái taêm cuøng maït maø chính hoï ñaõ gaây ra. Moãi toân giaùo treân theá giôùi, duø coù nhieàu quan ñieåm khaùc nhau veà trieát thuyeát cuûa hoï, nhöng tröôùc vaø treân heát vaãn laø nhöõng lôøi daïy laøm giaûm bôùt loøng ích kyû vaø thöông yeâu laãn nhau. Nhöng khoâng may, coù nhieàu ngöôøi ñaõ nhaân danh toân giaùo maø ñaõ gaây ra nhöõng cuoäc ñaáu tranh hôn laø giaûi quyeát chuùng.
Coù moät vaàn thô tuyeät taùc ôû trong Thaùnh kinh laø haõy bieán nhöõng thanh göôm thaønh nhöõng caùi caøy vaø haõy chuyeån nhöõng vuõ khí trôû thaønh nhöõng coâng cuï ñeå phuïc vuï cho loaøi ngöôøi. Ñoù laø nhöõng hình aûnh tuyeät vôøi vaø ñoäc ñaùo naèm trong moät böùc thoâng ñieäp coå xöa. Ñoù laø moät hình aûnh bieåu hieän cho söï giaûi tröø quaân bò vaø khí giôùi maø toâi cho raèng ñieàu ñoù raát quan troïng ñeå chuùng ta löu taâm trong chính saùch giaûi tröø quaân bò, ñaäp phaù nhöõng loø vuõ khí haït nhaân treân toaøn caàu maø baáy laâu nay chuùng ta chöa hoaøn taát.
Giaûi tröø quaân bò laø moät söùc maïnh ñeå giaûi phoùng vaø baûo veä loaøi ngöôøi cuõng nhö moâi tröôøng, laø giaûm bôùt söï ngheøo ñoùi vaø duy trì söï phaùt trieån cuûa vaïn höõu treân haønh tinh naøy. Ñoù laø caùi hoaøi baõo, vaø hy voïng cuûa Lieân hôïp quoác maø toâi tin chaéc raèng noù seõ trôû thaønh söï thaät.
Toâi luoân coù caùi nhìn veà töông lai cho daân toäc, vaø ñaát nöôùc cuûa toâi, moät quoác gia Taây Taïng huøng vó, seõ ñöôïc xaây döïng treân neàn taûng caên baûn naøy. Taây Taïng seõ laø moät thaùnh ñòa, moät quoác gia trung laäp vaø phi quaân söï. Nôi ñoù nhöõng vuõ khí bò caám mang vaøo vaø con ngöôøi seõ sinh hoaït haøi hoøa vôùi thieân nhieân. Ñieàu nay khoâng phaûi laø moät giaác mô maø chính Taây Taïng ñaõ thöïc hieän moâ hình ñoù traûi qua hôn moät ngaøn naêm tröôùc khi Taây Taïng bò xaâm chieám ñeå laøm thuoäc ñòa moät caùch bi thaûm. ÔÛ Taây Taïng, caùc loaïi daõ thuù ñeàu ñöôïc baûo veä theo giôùi luaät cuûa Phaät giaùo. Vaøo ñaàu theá kyû 17, chuùng toâi ñaõ ban haønh moät ñaïo luaät veà baûo veä moâi tröôøng vaø phaùt trieån. Vì theá Taây Taïng coù theå laø moät trong nhöõng quoác gia ñaàu tieân treân theá giôùi coù nhöõng keá hoaïch veà vaán ñeà baûo veä moâi tröôøng. Tuy nhieân, chính yeáu moâi tröôøng cuûa chuùng toâi ñöôïc baûo veä toát ñeïp laø ñeàu tuøy thuoäc vaøo boån phaän, traùch nhieäm vaø ñöùc tin ñaõ thaám nhuaàn vaø aên saâu vaøo taâm tö moãi ngöôøi daân chuùng toâi töø thuôû thieáu thôøi. Ít nhaát chuùng toâi cuõng ñaõ traûi qua hôn 300 naêm vôùi neàn hoøa bình vaø thaïnh trò, chuùng toâi hoaøn toaøn khoâng coù vuõ khí vaø quaân söï. Taây Taïng töø boû yù thöùc gaây chieán tranh nhö laø moät coâng leä cuûa quoác saùch töø nhöõng theá kyû thöù 6 vaø 7.
Toâi thöôøng noùi ñuøa raèng cung trang vaø nhöõng giaûi ngaân haø troâng raát ñeïp, nhöng giaû duï chuùng ta thöû soáng treân ñoù moät vaøi ngaøy coù leõ chuùng ta seõ buoàn chaùn ngay. Duy chæ coù haønh tinh xanh naøy laø moät nôi cö truù tuyeät vôøi nhaát cuûa chuùng ta. Ñôøi soáng cuûa noù cuõng chính laø ñôøi soáng cuûa chuùng ta. Thaät vaäy, Traùi ñaát ñoùng moät vai troø nhö laø moät baø meï ñoái vôùi taát caû chuùng ta. Cuõng nhö nhöõng ñöùa con, chuùng ta phaûi tuøy thuoäc vaøo moïi sinh hoaït cuûa baø. Quaû ñòa caàu cuûa chuùng ta ñang ñöông ñaàu vôùi "hieäu öùng nhôø kính", chuùng ñaõ aûnh höôûng vaø phaù huûy ñeán taàng Ozone cuûa chuùng ta. Caùc toå chöùc caù nhaân vaø nhöõng quoác gia ñôn leû ñaõ phaûi baát löïc tröôùc côn loác naøy.
Toâi muoán keát luaän raèng baø meï traùi ñaát ñang daïy cho chuùng ta moät baøi hoïc veà vieäc baûo veä moâi tröôøng treân toaøn caàu. Ñoù laø moät baøi hoïc maø chuùng ta phaûi hoïc laïi töø ñaàu, theá kyû tôùi chuùng ta phaûi hôïp taùc vôùi nhau, thöông yeâu laãn nhau, chuùng ta phaûi tuyeät ñoái khoâng gaây ra chieán tranh maø ngöôïc laïi phaûi soáng trong an laïc vaø haïnh phuùc. Loøng töø bi laø haït gioáng cuûa neàn hoøa bình neáu moãi chuùng ta bieát öùng duïng noù, toâi luoân hy voïng ñieàu ñoù. Ñeå baûo veä nhöõng söï kieän troïng ñaïi naøy, Lieân hieäp quoác phaûi tìm ra nhöõng giaûi phaùp ñeå ngaên chaën nhöõng cuoäc xung ñoät veà quaân söï vaø kinh teá maäu dòch. Toâi raát ñau loøng vì nhöõng cuoäc chieán tranh vaãn coøn dieãn ra aùc lieät treân khaép naêm chaâu, trong luùc chuùng ta ñang ngoài taïi hoäi nghò naøy thì tieáng suùng cuûa nhöõng cuoäc giao tranh noäi chieán vaãn coøn inh oûi ôû Nam Tö, naïn cheát ñoùi vaãn coøn ñe doïa haøng trieäu ngöôøi ôû Nam Phi.... Toâi luoân hy voïng vaø caàu nguyeän cho nhöõng ngaøy saép tôùi, toâi tin töôûng vaøo tinh thaàn töø bi vaø trí tueä cuûa chuùng ta, noù seõ saùng suoát vaø giaûi quyeát hoaøn taát moïi vaán ñeà nghieâm troïng, ai ai cuõng coù yù thöùc vaø traùch nhieäm chung trong vieäc baûo veä moâi tröôøng, chuùng ta seõ soáng trong moät theá giôùi hoøa bình, trong nieàm tin yeâu thöông vaø hôïp taùc.
(Thích Nguyeân Taïng dòch theo tôø MANDALA thaùng 10/1992)
---------------------------------------------
Computer typesetting : Haûi Haïnh