TAÙM TÖÔÙNG TRAÏNG CUŒA TAÂM NGUYEÄN
Lieân Toâng Cöûu Toå Tænh Am Phaùp Sö (1685-1734)
Dòch giaû:
Taâm Nguyeân Cao Höõu ÑínhChuù thích: Taâm Traøng
Thaät Hieàn toâi, moät sö taêng phaøm phu, hö heøn ngu muoäi, ñaäp ñaàu laïy khoùc, röôùm maùu quanh mi, van xin ñaïi chuùng hieän tieàn, cuøng tín höõu nam nöõ mai haäu, cuùi xin quí vò xoùt thöông, gheù tai nghe xeùt.
Töøng nghe: Cöœa yeáu vaøo ñaïo laáy söï phaùt taâm ñöùng haøng ñaàu, vieäc caáp thieát tu haønh laáy söï laäp nguyeän laøm böôùc tröôùc. Nguyeän coù laäp thì chuùng sanh môùi ñoä noåi, taâm coù phaùt thì ñaïo môùi töïu thaønh. Neáu taâm roäng lôùn khoâng phaùt, nguyeän kieân coá khoâng laäp, thì duø traœi qua traêm ngaøn ñôøi, vaãn cöù quanh quaån trong voøng luaân hoài maõi maõi. Duø coù gia coâng tu haønh, cuõng chæ nhoïc coâng voâ ích, cay ñaéng vaãn hoaøn toaøn ñaéng cay. Cho neân kinh Hoa Nghieâm noùi: "Queân maát taâm boà ñeà maø tu haønh caùc THIEÄN PHAÙP, goïi laø haønh ñoäng cuœa MA." Queân maát maø coøn nhö theá, huoáng nöõa laø chöa phaùt? Cho neân bieát raèng, muoán hoïc ñaïo Nhö Lai tröôùc heát laø phaœi phaùt nguyeän boà ñeà. Khoâng theå hoaõn ñaõi ñöôïc.
Nhöng taâm nguyeän coù nhieàu töôùng traïng khaùc nhau, neáu khoâng trình baøy, bieát ñaâu maø höôùng tôùi? Nay vì ñaïi chuùng toâi xin toùm löôïc. Töôùng traïng taâm nguyeän coù taùm. Ñoù laø taø, chaùnh, chaân, nguïy, ñaïi, tieåu, thieân, vaø vieân.
1. Ñôøi coù ngöôøi tu, sau khi vaøo chuøa chaúng xeùt taâm mình, chuyeân lo ngoaïi vuï. Hoaëc caàu söôùng thaân, hoaëc ham noåi tieáng, hoaëc öa thích duïc laïc theá gian, hoaëc caàu mong quaœ vui mai haäu. Phaùt taâm nhö theá, ñích thò laø TAØ.
2. Danh lôïi khoâng ham, quaœ vui chaúng thieát, chæ mong giaœi thoaùt, ñaït ñaïo boà ñeà. Phaùt taâm nhö theá ñöôïc goïi laø CHAÙNH.
3. Nieäm nieäm lieân tuïc, ngöôùc leân thì caàu Phaät ñaïo, cuùi xuoáng thì ñoä chuùng sanh. Nghe Phaät ñaïo cao sieâu, khoâng sanh saàu lo thoaùi chí, thaáy chuùng sanh khoù ñoä khoâng sanh meät moœi sôøn loøng. Nhö treøo cao muoân tröôïng, quyeát leân thaáu ñænh, nhö leo thaùp lôùn chín taàng phaœi leo taän noùc. Phaùt taâm nhö theá ñöôïc goïi laø CHAÂN.
4. Coù toäi khoâng saùm hoái, coù loãi khoâng döùt tröø. Ngoaøi saïch trong dô, tröôùc sieâng sau nhaùc. Taâm tuy toát ñaáy nhöng phaàn lôùn bò danh lôïi giao xen, phaùp tuy hay ñaáy, nhöng oan uoång bò voïng nghieäp nhuoám baån. Phaùt taâm nhö theá, ñích thò laø NGUY.
5. Coõi chuùng sanh heát, nguyeän ta môùi heát, ñaïo boà ñeà thaønh, nguyeän ta môùi thaønh. Phaùt taâm nhö theá ñöôïc goïi laø ÑAÏI.
6. Xem ba coõi nhö lao nguïc, nhìn sanh töœ nhö oan gia. Chæ mong töï ñoä, khoâng muoán ñoä ngöôøi. Phaùt taâm nhö theá, ñích thò laø TIEÅU.
7. Ngoaøi taâm neáu thaáy coù chuùng sanh caàn ñoä, coù Phaät ñaïo mong thaønh, coâng phu khoâng xaû, thaáy bieát khoâng tan. Phaùt taâm nhö theá ñöôïc goïi laø THIEÂN.
8. Neáu bieát töï taùnh laø chuùng sanh, neân nguyeän ñoä thoaùt; töï taùnh laø Phaät ñaïo, neân nguyeän tu haønh. Khoâng thaáy phaùp naøo ngoaøi taâm rieâng coù. Ñem taâm hö khoâng phaùt nguyeän hö khoâng, tu haïnh hö khoâng. Cuõng khoâng coù töôùng hö khoâng, coù theå chöùng ñaéc. Phaùt taâm nhö theá ñöôïc goïi laø VIEÂN.
Bieát ñöôïc taùm töôùng khaùc nhau treân ñaây laø bieát cöùu xeùt. Bieát cöùu xeùt laø bieát laáy boœ. Bieát laáy boœ laø bieát phaùt taâm.
Cöùu xeùt nhö theá naøo? Cöùu xeùt taâm mình phaùt ra, so vôùi taùm töôùng noùi treân laø: Chaùnh, Taø, Chaân, Nguïy, Ñaïi, Tieåu, Thieân, hay Vieân.
Laáy boœ theá naøo? Boœ Taø, boœ Nguïy, boœ Tieåu, boœ Thieân, laáy Chaùnh, laáy Chaân, laáy Ñaïi, laáy Vieân.
Phaùt taâm nhö theá môùi goïi laø chaân chaùnh phaùt taâm boà ñeà. Taâm boà ñeà naøy laø phaùp laønh haøng ñaàu trong caùc phaùp laønh. Phaùt khôœi ñöôïc taâm aáy haún phaœi coù nhaân duyeân. Nhaân duyeân phaùt khôœi löôïc toùm coù möôøi:
Moät laø nhôù nghó ôn naëng cuœa Phaät.
Hai laø nhôù nghó coâng ôn cha meï.
Ba laø nhôù nghó coâng ôn sö tröôœng.
Boán laø nhôù nghó coâng ôn thí chuœ.
Naêm laø nhôù nghó coâng ôn chuùng sanh.
Saùu laø nhôù nghó khoå ñau sanh töœ.
Baœy laø toân troïng, taùnh linh cuœa mình.
Taùm laø saùm hoái nghieäp chöôùng.
Chín laø nguyeän caàu vaõnh sanh tònh ñoä.
Möôøi laø laøm cho chaùnh phaùp toàn taïi laâu daøi.
(Trích Khuyeân Phaùt Taâm Boà Ñeà, trang 7-9)
Chuù thích:
Ñaïi sö Huùy Thaät Hieàn töï Tö Teà, hieäu Tænh Am, hoï Thôøi ñaát Thöôøng Thuïc. Sanh naêm 1685, tòch naêm 1734, höôœng döông 49, trong ñoù coù 25 tuoåi haï.
Coù chí xuaát traàn sôùm, môùi sinh ra ñaõ khoâng aên maën. Vaøo ôœ chuøa naêm 7 tuoåi baùi ngaøi Dung Tuyeån ôœ am Thanh Löông laøm toå sö. Thoâng minh dò thöôøng, naêm 24 tuoåi thoï cuï tuùc giôùi, naêm 26 tuoåi hoïc kinh Phaùp Hoa vôùi Phaùp sö Cöø Thaønh, roài hoïc kinh Laêng Nghieâm, luaän Duy Thöùc, luaän Chæ Quaùn vôùi Phaùp sö Thieäu Ñaøm vaø ñöôïc Phaùp sö thoï kyù laøm theá heä thöù 4 cuœa ngaøi Linh Phong thuoäc toâng Thieân Thai. Naêm 29 tuoåi hoïc thieàn vôùi Hoøa Thöôïng Linh Thöùu ôœ chuøa Suøng Phöôùc. Naêm 34 tuoåi veà ôœ chuøa Long Höng (Haøng Chaâu) vôùi Phaùp sö Thieäu Ñaøm. 5 naêm cuoái ñôøi Ñaïi sö thaát aån ôœ chuøa Tieàn Laâm (Haøng Chaâu), roài chuøa Phaïm Thieân ôœ nuùi Phuïng Sôn, khoâng ra khoœi cöœa chuyeân tu phaùp moân Tònh Ñoä vaø khuyeân moïi ngöôøi neân tu theo phaùp moân naøy. Trong haøng ñeä töœ theo ñaïi sö tu hoïc, ai ham ñua ñoøi thi vaên, thöôøng bò Phaùp sö raày traùch: "Maïng ngöôøi chæ trong hôi thôœ, ñaâu coù thôøi giôø raœnh roãi maø hoïc taäp vaên chöông, ôœ ñôøi sô hôœ moät maœy may laø ñaõ qua kieáp khaùc roài. Muoán ñöôïc giaœi thoaùt, thaät voâ cuøng khoù khaên."
Ñaëc bieät phaàn daãn nhaäp baœn Khuyeân Phaùt Taâm Boà Ñeà cuœa Ngaøi toùm löôïc 8 töôùng traïng taâm nguyeän khaùc nhau goàm Taø, Chaùnh, Chaân, Nguïy, Ñaïi, Tieåu, Thieân, Vieân. Taùm töôùng traïng naøy tuy ñöôïc Ngaøi daïy caùch ñaây gaàn 300 naêm nhöng khoâng phaœi laø giaùo ñieàu loãi thôøi maø laø nhöõng nhaän xeùt raát hieän ñaïi giuùp cho ñaïi chuùng phaân bieät ñaâu laø Ma giaùo vaø taø kieán.
Moät khi ñaõ quy y Tam Baœo maø thieáu thaän troïng trong haønh ñoäng thì thieän phaùp vaãn coù theå laø Ma phaùp, do ñoù coù nhöõng töôùng traïng AÁm Ma nhö ñaõ ñöôïc trình baøy khaù kyõ trong kinh Thuœ Laêng Nghieâm. Nhöõng töôùng traïng nhö taø vaø nguïy töông ñoái khaù roõ raøng ñoái vôùi baäc chaân tu, nhöng hai töôùng traïng vi teá tieåu vaø nhaát laø thieân thì quaœ thaät khoù thaáy neáu haønh giaœ queân tu giaœi thoaùt maø coøn ham höôœng phöôùc baùo luaân hoài.
Ngoaøi ra, ñoäc giaœ neân chuù yù lôøi leõ voâ cuøng khieâm toán cuœa baäc phaïm haïnh ñaïi taêng, khaùc vôùi ngoân ngöõ daïy ñôøi cuœa caùc giaùo chuœ meänh danh Phaät giaùo hieän ñaïi vôùi töôùng traïng taâm nguyeän lang bang khi tænh khi say, pha troän ñuœ thöù taø kieán duy vaät, duy thaàn, duy bieåu, roài cheâ bai giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ, töùc giaùo lyù neàn taœng nhaát cuœa Phaät giaùo.
Giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ hoaøn toaøn khaùc haún 62 giaùo lyù khaùc cuœa AÁn Ñoä chaáp thuœ vaø ngaõ sôœ. Taát caœ moïi toân giaùo thôøi baáy giôø ñeàu chaáp nhaän moät nguyeân nhaân ñaàu tieân (prima causa) coù theå laø vaät chaát (duy vaät), taâm linh (duy thaàn) hay toång hôïp (vaät chaát vaø tinh thaàn) v.v... Nguyeân nhaân ñaàu tieân aáy ñöôïc goïi nhieàu teân khaùc nhau (vaät chaát, naêng löôïng, taïo hoùa, hoùa coâng, ñaáng saùng taïo, Ngoïc Hoaøng, Thöôïng Ñeá v.v...)
Thay vì nguyeân nhaân ñaàu tieân, ñöùc Phaät ñeà caäp ñeán nhaân duyeân töùc duyeân sinh.
Giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ naøy ñöôïc Theá Toân xaùc nhaän trong Tröôøng Boä Kinh II trang 31 nhö sau:
"Phaùp Duyeân Khôœi aáy, (Thaäp nhò nhaân duyeân) duø coù Nhö Lai xuaát hieän hay khoâng xuaát hieän, an truù laø giôùi taùnh aáy, phaùp truù taùnh aáy, phaùp quyeát ñònh taùnh aáy, y duyeân taùnh aáy. Nhö Lai hoaøn toaøn chöùng ngoä, chöùng ñaït ñònh lyù aáy". Sau khi hoaøn toaøn chöùng ngoä, chöùng ñaït Ngaøi tuyeân boá, tuyeân thuyeát, khai trieån, khai thò, phaân bieät, minh hieån, minh thò.
Töø 12 chi phaàn trong Thaäp nhò nhaân duyeân (töùc Duyeân sinh) chuùng ta phaœi hieåu raèng taát caœ caùc phaùp höõu vi ñeàu do duyeân sinh. Söï hieän dieän vaø hoaït ñoäng cuœa moät phaùp chæ laø söï coù maët vaø söï sinh dieät cuœa nhaân duyeân sinh ra noù, do ñoù khoâng coù phaùp naøo laø höõu ngaõ caœ.
Duyeân sinh voâ ngaõ laø söï thaät caên cöù vaøo theå nghieäm cuœa chính baœn thaân cuõng nhö söï thí nghieäm khaùch quan ñoái vôùi moâi sinh ngoaïi caœnh AÂu cuõng vì duyeân sinh voâ ngaõ laø moät söï thaät khoâng phaœi laø moät lyù thuyeát ñaëc bieät cuœa rieâng Phaät giaùo neân ñöôïc theá giôùi hieän ñaïi ñoùn nhaän noàng nhieät thay theá cho yù nieäm nguyeân nhaân ñaàu tieân chuœ quan duy ngaõ.
Trieát gia toaùn hoïc (Nobel) Bertrand Russell trong trang 4, taäp "Why I Am Not A Christian" khaúng ñònh khoâng chaáp nhaän nguyeân nhaân ñaàu tieân:
"Khoâng coù lyù do naøo ñeå giaœ ñònh raèng theá gian coù moät khôœi ñieåm. YÙ nieäm cho raèng söï vaät phaœi coù moät khôœi ñieåm thaät söï laø do trí töôœng töôïng ngheøo naøn cuœa ta. Nhö vaäy, coù leõ toâi khoâng caàn phaœi hoang phí thôøi giôø nöõa ñeå bieän luaän veà nguyeân nhaân ñaàu tieân."
Giaùo sö Albert Einstein (cuõng Nobel) coâng nhaän giaù trò cuœa duyeân sinh ñaïo Phaät:
"Toân giaùo töông lai seõ laø toân giaùo vuõ truï. Toân giaùo aáy phaœi vöôït qua moät nhaân caùch Thaàn vaø traùnh caùc giaùo ñieàu vaø thaàn hoïc. Toân giaùo aáy bao goàm caœ thieân nhieân vaø taâm linh, ñöôïc ñaët neàn taœng treân moät quan nieäm toân giaùo phaùt xuaát töø söï chöùng nghieäm taát caœ söï vaät, thieân nhieân vaø taâm linh trong moät khoái thuaàn nhaát ñaày ñuœ yù nghóa. Phaät giaùo ñaùp öùng ñöôïc söï moâ taœ naøy."
Nhöng muoán cho "söï chöùng nghieäm" noùi treân ñöôïc "ñaùp öùng" thì töôùng traïng cuœa taâm nguyeän Phaät töœ phaœi Chaân, Chaùnh, Ñaïi, vaø Vieân, nghóa laø nöông töïa treân neàn taœng giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ. Ngaøi Tænh Am ñaõ chöùng nghieäm ñöôïc söï kieän naøy. Sau khi ñöôïc Hoøa Thöôïng Linh Thöùu ra coâng aùn "Ai nieäm Phaät?" Ngaøi lieàn haï thuœ coâng phu tham thieàn nhaäp ñònh, chæ noäi trong voøng vaøi thaùng laø ñaïi ngoä "Ta tænh moäng roài."
Chuùng ta caên cô chaäm luït, ñöøng laàm töôœng ñoán ngoä deã laøm maø taåu hoœa nhaäp ma. Tham thieàn nhaäp ñònh khoâng phaœi nghieàn ngaãm suy tö. Hai chöõ Ai vaø Ta noùi treân cuœa Cöœu Toå Tænh Am, moät baäc cao taêng phaïm haïnh, laø töông ñöông vôùi voâ ngaõ, khoâng coù naêng sôœ (chuœ theå/ñoái töôïng). Chæ coù haønh ñoäng, hay noùi moät caùch khaùc, chæ coù dieãn bieán nieäm Phaät vaø tænh moäng laø coù thöïc maø thoâi, khoâng coù thuœ theå Tænh Am. Cuõng chính trong chieàu höôùng ñoù, Theá Toân caét nghóa Trung Ñaïo: "Khoå do Duyeân sinh" vôùi Toân giaœ Kaccayana raèng:
"Ai khoâng chaáp thuœ, vò aáy khoâng nghó ñaây laø töï ngaõ cuœa toâi, vaø khi khoå sanh thì xem laø sanh, khi khoå dieät thì xem laø dieät, maø khoâng xem coù toâi khoå hay toâi heát khoå" (Töông Öng II, trang 20).
Giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ, aùp duïng khoâng nhöõng cho moïi hieän töôïng trong ñoù coù caùi Ta. Caùi Ta naøy, theo trí hieåu bieát thoâng thöôøng nhò nguyeân cuœa chuùng ta, laø höõu ngaõ nghóa laø chuœ theå "suy tö" duy lyù hay chuœ theå "ñang laø" hieän sinh, trong khi caùi Ta voâ ngaõ laïi ñöôïc xem laø ngoan khoâng, hoaëc hoang ñöôøng phi lyù... Phaœi nhaäp vaøo lyù baát nhò Trung ñaïo môùi thaåm thaáu ñöôïc giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ, Phaùp Baœo thaâm saâu maø töø ñoù Theá Toân giaùc ngoä Voâ Thöôïng Chaùnh ñaúng Chaùnh Giaùc.
Thaâm saâu vì caùi Ta vôùi "naëng gaùnh tham saân si," ñang coøn "höõu ngaõ" töùc ñang duøng nguõ uaån "giai höõu!" ñeå caœm nhaän giaùo lyù duyeân sinh neân khoâng theå naøo thaåm thaáu ñöôïc "voâ ngaõ."
Boán töôùng traïng Taø, Nguïy, Tieåu, Thieân cuœa taâm nguyeän ñöôïc saép xeáp theo thöù töï "naëng gaùnh tham saân si" noùi treân. Naëng nhaát laø Taø, nheï nhaát laø Thieân. Xin toùm taét cho deã nhôù nhö sau:
Taø laø vaøo chuøa khoâng tu maø chæ lo ham söôùng. Nguïy laø khoâng chòu saùm hoái, taâm tuy toát nhöng chaïy theo danh lôïi, phaùp tuy hay nhöng bò voïng nieäm nhuoám baån. Tieåu laø lo töï ñoä queân ñoä tha. Thieân laø tuy heát chaáp ngaõ nhöng coøn chaáp phaùp.
Ngoaøi ra baø con neân chuù yù raèng maëc daàu coù tu só laâm vaøo töôùng traïng taâm nguyeän TAØ, tuy naëng gaùnh voâ minh, nhöng ñöông söï khoâng bao giôø daùm cheâ bai Phaät phaùp coù giaùo ñieàu ñoäc ñoaùn, hoaëc cho raèng giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ laø sai traùi, ñeå quy y Ngoïc Hoaøng Thöôïng Ñeá xem nhö nguyeân nhaân ñaàu tieân sinh ra Phaät.
Ñaáng Theá Toân ñaõ töøng bieát tröôùc nhöõng chuyeän naøy seõ xaœy ra ôœ thôøi maït phaùp. Ngaøi cuõng hieåu raèng giaùo lyù duyeân sinh voâ ngaõ quaœ thaät quaù thaâm saâu ñoái vôùi moïi ngöôøi ngay caœ moät soá ñeä töœ ñöông thôøi thaân caän neân Ngaøi than vôùi Toân giaœ Ananda trong Tröôøng A Haøm 15 raèng:
"Thaâm saâu, naøy Ananda, ñuùng nhö vaäy, phaùp duyeân khôœi (paticca-samuppaøda, tuøy thuoäc phaùt sanh) naøy quaœ thaät thaâm saâu. Vì khoâng hieåu thaáu, khoâng thaáu ñaùo thoâng suoát giaùo lyù maø chuùng sanh vöông vaán nhö tô voø, nhö cuoán chæ roái, trôœ thaønh nhö coœ muõnja, nhö buïi laùt, khoâng theå vöôït khoœi nhöõng traïng thaùi ñau khoå cuœa kieáp sinh toàn, thoaùt khoœi voøng luaân hoài, samsaøra."