THIEÀN TRONG KIEÁM THUAÄT
Thích Vieân Lyù
dòch(trích chöông 9 trong taùc phaåm THIEÀN TRONG NGHEÄ THUAÄT BAÉN CUNG cuûa Eugen Herrigel, do Vieän Trieát Lyù VN & Trieát Hoïc Theá Giôùi xuaát baûn naêm 2001)
Moät ngöôøi baét ñaàu hoïc kieám thuaät, baát luaän haén cöôøng traùng, hieáu chieán, duõng caûm, voâ uùy theá naøo ñi nöõa, khi khôûi söï hoïc chaúng nhöõng haén seõ maát töï nhieân maø coøn maát ñi loøng töï tin. Ñaây laø söï thaät ñaõ ñöôïc nhaän ñònh caên cöù vaøo kinh nghieäm cuûa chính caùc vò kieám sö vaø giôùi moân sinh. Ngöôøi môùi nhaäp moân phaûi hoïc hoûi taát caû moïi kyõ thuaät maø sinh maïng cuûa haén tuøy thuoäc vaøo, khi laâm chieán. Tuy raèng chaúng bao laâu sau haén coù theå taäp luyeän söï chuù taâm toái ña, coù theå tinh maét theo doõi ñòch thuû, coù theå ñaâm cheùm ñôõ gaït ñuùng caùch vaø hieäu quaû, nhöng thaät ra haén ôû vaøo tình caûnh khoù khaên hôn luùc chöa hoïc. Tröôùc kia haén nöûa ñuøa côït nöûa nghieâm nghò tuøy yù vung kieám loaïn xaï xung quanh mình, tuøy theo caûm höùng ñöông thôøi, vaø thích thuù töôûng töôïng nhö mình ñang chieán ñaáu. Nhöng baây giôø haén buoäc loøng phaûi nhìn nhaän raèng sinh maïng cuûa mình naèm trong tay keû ñòch khoûe hôn, nhanh nheïn hôn vaø ñaõ luyeän taäp nhieàu hôn. Haén thaáy khoâng coù con ñöôøng naøo môû ra cho mình, ngoaïi tröø phaûi luyeän taäp khoâng ngöøng; trong thôøi kyø naøy oâng thaày cuõng khoâng coù lôøi khuyeân naøo khaùc hôn laø baûo haén phaûi luyeän taäp. Vì vaäy moân sinh môùi hoïc phaûi ñaët heát khaû naêng cuûa mình vaøo vieäc vöôït qua nhöõng ngöôøi khaùc vaø vöôït qua caû chính mình. Haén hoïc ñöôïc kyõ thuaät gioûi, khieán haén khoâi phuïc laïi ñöôïc phaàn naøo loøng töï tin ñaõ maát, vaø cho raèng mình ñang tieán caøng ngaøy caøng gaàn tôùi muïc tieâu mong muoán. Nhöng oâng thaày laïi khoâng nghó nhö theá vaø theo Traïch Am thì oâng thaày nghó ñuùng, vì taát caû nhöõng kyõ naêng cuûa ngöôøi moân sinh seõ chæ daãn tôùi chuyeän "traùi tim haén bò muõi kieám moi ra."
Tuy nhieân, vieäc giaùo huaán luùc ban ñaàu khoâng theå truyeàn thuï baèng caùch naøo khaùc; bôûi vì chæ coù theá laø thích hôïp vôùi ngöôøi môùi nhaäp moân. Duø sao chaêng nöõa, vieäc giaùo huaán ñoù cuõng khoâng theå daãn tôùi ñích, veà ñieåm naøy thaày bieát quaù roõ. Ngöôøi moân sinh chæ döïa vaøo loøng nhieät thaønh vaø taøi naêng thieân phuù khoâng theå trôû thaønh vò kieám sö; ñieàu naøy coù theå hieåu ñöôïc. Nhöng taïi sao ngöôøi kieám só ñaõ töøng luyeän taäp laâu daøi ñeå töï cheá mình khoûi noùng naåy trong khi ñang chieán ñaáu vaø giöõ bình tónh ñeå baûo toàn söùc löïc kieám só naøy baây giôø caûm thaáy mình ñaõ coù ñaày kinh nghieäm ñoái vôùi nhöõng traän chieán ñaáu dai daúng vaø khoù tìm thaáy moät ñoái thuû xöùng ñaùng trong giôùi cuøng trang löùa vaø taïi sao, neáu laáy nhöõng tieâu chuaån cao nhaát ñeå ño löôøng, haén thaát baïi ôû giai ñoaïn cuoái cuøng vaø khoâng theå tieán xa hôn nöõa?
Theo Traïch Am, lyù do laø vì ngöôøi moân sinh ñoù khoâng theå naøo ngöøng quan saùt ñòch thuû vaø kieám thuaät cuûa hoï; vì haén luoân luoân nghó trong ñaàu xem coù caùch naøo toát nhaát ñeå taán coâng, luoân luoân chôø luùc ñòch thuû sô hôû. Toùm laïi, haén luoân luoân troâng caäy vaøo kyõ thuaät vaø söï hieåu bieát cuûa mình. Theo Traïch Am, laøm nhö vaäy laø haén maát ñi "söï hieän dieän cuûa taâm": Vì theá, nhaùt kieám coù theå haï ñòch thuû luoân luoân phaùt ra hôi muoän vaø haén khoâng theå "bieán caây kieám cuûa ñòch thuû quay laïi ñaâm chính y." Khi caøng coá gaéng khieán cho kieám thuaät cuûa haén tuøy thuoäc vaøo phaûn xaï cuûa mình, vaøo caùch söû duïng kyõ naêng cuûa mình, vaøo kinh nghieäm vaø chieán thuaät cuûa mình, thì haén caøng ngaên trôû söï töï do cuûa "caùi taâm linh hoaït." Vaäy thì phaûi laøm sao? Laøm sao ñeå kyõ naêng trôû thaønh "taâm linh," laøm sao ñeå kyõ thuaät ñieâu luyeän bieán thaønh kieám thuaät baäc sö? Caùc kieám sö baûo raèng muoán ñöôïc nhö vaäy ngöôøi moân sinh chæ coù caùch trôû thaønh voâ cô taâm vaø vong ngaõ. Haén phaûi ñöôïc huaán luyeän ñeå trôû thaønh voâ chaáp, chaúng nhöõng ñoái vôùi ñòch thuû maø coøn ñoái vôùi caû chính mình. Haén phaûi vöôït qua giai ñoaïn hieän taïi vaø vónh vieãn boû noù ôû ñaèng sau, duø cho coù theå sa vaøo söï thaát baïi khoâng theå cöùu vaõn. Coù phaûi ñieàu naøy cuõng phi lyù gioáng nhö söï ñoøi hoûi xaï thuû haõy baén maø khoâng caàn nhaém, haõy hoaøn toaøn laøm ngô caùi muïc tieâu vaø ñöøng mong baén truùng noù? Tuy nhieân, chuùng ta neân nhôù raèng caùi tinh tuùy cuûa kieám thuaät thöôïng thöøa maø Traïch Am moâ taû ñaõ töøng chöùng minh giaù trò cuûa noù trong haøng ngaøn traän ñaáu.
Coâng vieäc cuûa giaùo sö chaúng phaûi laø vaïch ra cho moân sinh thaáy chính con ñöôøng maø laø giuùp cho haén coù theå moø maãm con ñöôøng daãn tôùi muïc tieâu baèng caùch tuøy nghi ñi theo loái naøo thích hôïp vôùi nhöõng caù tính cuûa haén. Vì theá, giaùo sö phaûi baét ñaàu baèng caùch huaán luyeän cho moân sinh traùnh nhöõng muõi kieám cuûa ñoái phöông theo linh tính, ngay caû nhöõng khi haén bò ñaâm moät caùch hoaøn toaøn baát ngôø. Trong moät giai thoaïi lyù thuù, Ñaïi Sö D.T. Suzuki keå laïi phöông phaùp ñoäc ñaùo cuûa moät kieám sö ñeå thi haønh traùch vuï huaán luyeän khoù khaên naøy:
Nhieàu khi caùc kieám sö Nhaät Boån söû duïng phöông phaùp huaán luyeän cuûa Thieàn toâng. Coù laàn moät moân sinh tôùi caàu xin moät kieám sö truyeàn thuï ngheä thuaät ñaáu kieám cho haén. Luùc aáy thaày ñaõ veà höu vaø soáng aån daät trong ngoâi nhaø nhoû treân nuùi. OÂng ñoàng yù daïy cho moân sinh naøy. Thaày sai haén giuùp oâng nhaët cuûi ñeå ñun beáp, ñeán suoái gaàn ñoù gaùnh nöôùc, böûa cuûi, nhoùm löa, naáu côm, queùt doïn trong nhaø ngoaøi vöôøn, vaø laøm caùc vieäc nhaø thoâng thöôøng. Nhöng oâng chaúng daïy haén kyõ xaûo kieám thuaät chính thöùc. Qua moät thôøi gian, ngöôøi thanh nieân aáy daàn daàn baát maõn vì chaúng phaûi haén ñeán ñeå laøm ngöôøi haàu haï oâng, maø laø ñeán ñeå hoïc kieám thuaät. Vì vaäy, moät hoâm haén giaùp maët thaày ñeå xin truyeàn thuï kieám thuaät. Thaày baèng loøng. Keát quaû laø baét ñaàu töø ñoù ngöôøi moân sinh khoâng theå naøo caûm thaáy an toaøn trong khi laøm baát cöù coâng vieäc gì. Bôûi vì khi haén baét ñaàu naáu côm vaøo buoåi saùng tinh söông, thaày thöôøng xuaát hieän phía sau vaø caàm gaäy ñaùnh haén. Khi ñang queùt nhaø haén laïi bò moät gaäy khoâng bieát töø ñaâu ñaùnh truùng. Khoâng luùc naøo haén ñöôïc yeân taâm, maø luoân luoân phaûi caûnh giaùc. Traûi qua maáy naêm haén môùi coù theå traùnh ñöôïc caây gaäy baát cöù töø ñaâu ñaùnh tôùi. Nhöng thaày vaãn chöa vöøa yù. Moät hoâm töï thaày naáu rau cho mình treân moät ñoáng löûa ngoaøi trôøi. Moân sinh boãng coù yù nghó muoán lôïi duïng cô hoäi naøy ñeå thöû thaày moät phen. Haén thöøa khi thaày cuùi xuoáng troän rau trong noài, laáy moät caây gaäy lôùn ñaùnh treân ñaàu oâng. Nhöng caây gaäy bò thaày caûn laïi baèng caùi vung noài oâng caàm trong tay. Söï vieäc naøy khieán cho taâm nhaõn moân sinh môû roäng ñeå thaáy nhöõng bí quyeát cuûa kieám thuaät maø tröôùc ñoù haén chöa thaáy. Theá laø laàn ñaàu tieân haén môùi thöïc söï caûm nhaän caùi aân saâu khoân löôøng cuûa sö phuï.
Moân sinh caàn phaûi khai trieån moät giaùc quan môùi, hay noùi ñuùng hôn, moät söï caûnh giaùc môùi cho taát caû caùc giaùc quan cuûa haén, ñeå giuùp haén traùnh neù nhöõng cuù ñaâm nguy hieåm gioáng nhö theå haén coù theå caûm thaáy chuùng ñang ñaâm tôùi. Ngaøy naøo haén tinh luyeän ñöôïc thuaät traùnh neù naøy, haén môùi khoâng caàn phaûi duøng toaøn thaân chuù yù nhöõng cöû ñoäng cuûa ñoái thuû, thaäm chí coù theå traùnh neù vaøi ñoái thuû cuøng moät luùc. Haén troâng thaáy vaø caûm thaáy ñieàu gì saép xaûy ra, vaø cuøng luùc ñoù haén ñaõ traùnh ñöôïc noù maø khoâng coù söï "xeâ xích baèng sôïi toùc" giöõa caûm nhaän vaø traùnh neù. Vì theá, ñaây laø ñieàu quan troïng: Moät phaûn öùng nhanh nhö chôùp khoâng caàn tôùi söï quan saùt cuûa yù thöùc. Treân phöông dieän naøy, ít nhaát moân sinh phaûi luyeän taäp ñeå hoaøn toaøn ñoäc laäp ñoái vôùi moïi chuû taâm cuûa yù thöùc. Ñaây laø thaønh quaû lôùn lao.
Ñieàu khoù hôn nöõa vaø voâ cuøng quan troïng laø traùch vuï cuûa thaày giuùp moân sinh khoâng coøn nghó tôùi, vaø khoâng doø xeùt, caùch naøo toát nhaát ñeå haén coâng kích ñòch thuû. Ñuùng ra, haén phaûi hoaøn toaøn khoâng nghó raèng mình ñang ñoái phoù vôùi moät ñòch thuû, khoâng nghó raèng ñaây laø vaán ñeà sinh töû.
Ñeå baét ñaàu, moân sinh neân hieåu nhöõng huaán luyeän naøy coù nghóa raèng haén chæ caàn töï cheá ñeå traùnh quan saùt vaø suy nghó veà haønh vi cuûa ñoái thuû. Moân sinh coi troïng vieäc traùnh quan saùt naøy vaø töï kieåm soaùt mình töøng böôùc. Nhöng haén khoâng nhaän ra raèng khi chuù yù vaøo chính mình thì haén seõ thaáy mình nhö laø moät chieán só phaûi traùnh quan saùt ñoái thuû baèng baát cöù giaù naøo. Duø heát söùc coá gaéng traùnh ñieàu ñoù, trong taâm trí haén vaãn coøn aån taøng moät ñòch nhaân. Beà ngoaøi haén xa lìa ñòch thuû, nhöng khi caøng coá gaéng queân keû ñòch thì haén laïi caøng khieán mình raøng buoäc chaët hôn vaøo noù.
OÂng thaày caàn phaûi duøng nhieàu höôùng daãn taâm lyù teá nhò ñeå thuyeát phuïc moân sinh raèng treân caên baûn haén khoâng ñöôïc lôïi gì ñoái vôùi vieäc chuyeån höôùng söï chuù taâm noùi treân. Haén phaûi taäp luyeän ñeå döùt khoaùt töï queân mình gioáng nhö haén khoâng nghó veà ñoái thuû, vaø nhaát quyeát trôû thaønh voâ ngaõ, voâ taâm. Moân sinh caàn nhieàu kieân nhaãn, caàn luyeän taäp cam khoå, gioáng nhö trong ngheä thuaät baén cung. Nhöng moät khi söï luyeän taäp naøy ñaõ daãn haén tôùi muïc tieâu thì daáu veát cuoái cuøng cuûa chaáp ngaõ lieàn tan bieán vaøo voâ-cô-taâm tuyeät ñoái.
Traïng thaùi voâ chaáp voâ cô taâm naøy seõ töï ñoäng sanh ra loaïi haønh vi raát gioáng vôùi söï traùnh neù muõi kieám cuûa ñòch thuû theo linh tính nhö ñaõ noùi treân kia. Gioáng nhö ôû giai ñoaïn ñoù, giöõa söï döï caûm muõi kieám ñaâm tôùi vaø söï traùnh neù khoâng coù moät khoaûng caùch naøo caû, duø chæ baèng moät sôïi toùc. Vì vaäy, baây giôø cuõng khoâng heà coù sai bieät veà thôøi gian giöõa söï traùnh neù muõi kieám vaø phaûn öùng ñeå traû ñoøn. Ngay vaøo luùc traùnh neù, kieám só cuõng lieàn traû ñoøn, vaø ñöôøng kieám chí maïng cuûa haén ñaâm tôùi nhanh nhö tia chôùp, thaät laø chuaån xaùc vaø khoâng theå choáng ñôõ. Töïa hoà nhö löôõi kieám töï noù ñaùnh, vaø gioáng nhö trong xaï ngheä chuùng toâi noùi raèng "Noù" nhaém vaø "Noù" baén truùng muïc tieâu, trong moân kieám thuaät thì "Noù" thay theá caùi ngaõ cuûa kieám só, noù töï naém laáy söï thuaän lôïi vaø kyõ xaûo maø caùi ngaõ chæ coù theå ñaït ñöôïc baèng noã löïc cuûa yù thöùc. Gioáng nhö trong xaï ngheä, ôû ñaây "Noù" cuõng chæ laø moät loaïi danh xöng daønh cho caùi gì ñoù maø chuùng ta khoâng theå hieåu vaø khoâng theå naém vöõng, vaø chæ coù nhöõng ai ñích thaân coù kinh nghieäm veà noù thì môùi bieát ñöôïc.
Theo Traïch Am, kieám só ñaït tôùi trình ñoä cao sieâu khi caùi taâm khoâng coøn bò vöôùng baän vaøo yù töôûng veà "Ta" vaø "Ngöôi," veà ñòch thuû vaø thanh kieám cuûa y, veà thanh kieám cuûa chính mình vaø caùch söû duïng noù — thaäm chí khoâng coøn nghó tôùi sanh töû. Traïch Am vieát: "Taát caû ñeàu laø hö khoâng: Caùi ngaõ cuûa ngöôi, thanh kieám saùng loaùng, vaø caùnh tay ñaùnh kieám. Thaäm chí caû yù nghó veà hö khoâng cuõng khoâng coøn. Töø trong khoâng taùnh tuyeät ñoái naøy hieän ra caùi haønh vi kyø dieäu nhaát."
Xaï ngheä vaø kieám thuaät laø theá, caùc moân ngheä thuaät khaùc cuõng gioáng nhö vaäy. Hoïa só veõ tranh thuûy maïc chæ coù theå ñaït tôùi trình ñoä baäc sö khi tay haén — hoaøn toaøn laøm chuû kyõ xaûo — veõ ra caùi gì xuaát hieän phía tröôùc "taâm nhaõn" haén ñuùng vaøo luùc caùi taâm baét ñaàu hình thaønh noù, vaø khoâng coù moät khoaûng caùch naøo giöõa hai ñieàu naøy, duø chæ baèng ñöôøng tô keõ toùc. Nhö vaäy hoäi hoïa trôû thaønh ngheä thuaät vieát chöõ ñeïp moät caùch töï phaùt töï nhieân. ÔÛ ñaây laïi coù theå noùi raèng lôøi daïy cuûa hoïa sö laø: Haõy traûi qua möôøi naêm quan saùt nhöõng caây truùc, haõy chính mình trôû thaønh moät caây truùc, roài queân heát moïi ñieàu maø veõ.
Kieám sö laø ngöôøi thaûn nhieân gioáng nhö ngöôøi môùi chaân öôùt chaân raùo vaøo hoïc. Caùi thaùi ñoä bình thaûn maø kieám sö laøm maát khi thuï huaán thì cuoái cuøng oâng laáy laïi ñöôïc, vaø noù trôû thaønh moät caù tính baát khaû huûy dieät cuûa oâng. Nhöng, khaùc vôùi moân sinh môùi khôûi söï hoïc, kieám sö töï cheá, ñieàm tónh, khoâng ngaïo maïn, khoâng muoán khoe khoang chuùt naøo. Ñeå ñi töø giai ñoaïn sô hoïc cho tôùi khi trôû thaønh kieám sö, kieám só phaûi traûi qua nhieàu naêm khoå coâng taäp luyeän khoâng ngöøng.
Do aûnh höôûng cuûa Thieàn, kyõ xaûo thuaàn thuïc cuûa haén bieán thaønh taâm linh, vaø chính haén ngaøy caøng trôû thaønh töï do hôn nhôø söï phaán ñaáu taâm linh — bieán ñoåi thaønh moät ngöôøi khaùc. Thanh kieám — baây giôø trôû thaønh "linh hoàn" cuûa kieám só — khoâng coøn naèm nheï teânh ôû trong voû nöõa. Haén chæ ruùt noù ra trong tröôøng hôïp baát ñaéc dó. Vì theá, coù nhöõng khi haén traùnh so göôm vôùi moät ñoái thuû khoâng xöùng ñaùng — moät keû kieâu ngaïo thích khoe khoang baép thòt — haén saün loøng mang tieáng heøn nhaùt vôùi veû maët töôi cöôøi thaûn nhieân. Maët khaùc, neáu haén toân kính ñoái phöông, haén seõ ñoøi quyeát chieán ñeå keû ñòch ñöôïc cheát trong danh döï. Ñaây laø nhöõng ñaëc tính cuûa giôùi hieäp só Samurai, keát tinh thaønh "voõ só ñaïo" voâ song maø ngöôøi Nhaät goïi laø Bushido. Bôûi vì, cao hôn baát cöù ñieàu gì khaùc, cao hôn danh tieáng, chieán thaéng vaø ngay caû sanh maïng, laø "caây kieám cuûa chaân lyù" — laø caùi daãn ñaïo vaø pheâ phaùn haén.
Kieám sö vaø ngöôøi sô hoïc ñeàu voâ uùy khoâng bieát sôï; tuy nhieân, khoâng gioáng nhö ngöôøi sô hoïc, caøng ngaøy kieám sö caøng khoâng bieát sôï. Nhieàu naêm thieàn ñònh khoâng ngöøng ñaõ daïy haén raèng treân cô baûn ñôøi soáng vaø caùi cheát laø gioáng nhau vaø cuøng thuoäc moät giai taàng. Haén khoâng coøn sôï chuyeän töû sanh nöõa.
Haén soáng raát vui veû treân theá gian, nhöng baát cöù luùc naøo haén cuõng saün saøng lìa khoûi theá gian maø khoâng moät chuùt baän taâm tôùi yù nghó veà caùi cheát. Chaúng phaûi voâ côù maø giôùi hieäp só Samurai ñaõ choïn ñoùa hoa anh ñaøo mong manh laøm bieåu töôïng chaân thöïc nhaát cuûa hoï. Gioáng nhö moät caùnh hoa lìa khoûi caønh trong aùnh naéng ban mai vaø thanh thaûn bay xuoáng ñaát, ngöôøi hieäp só voâ uùy cuõng seõ lìa ñôøi trong im laëng vaø trong söï bình thaûn cuûa noäi taâm.
Keû khoâng sôï caùi cheát khoâng coù nghóa raèng haén töï nhuû — trong khi ñang bình an voâ söï — raèng haén seõ khoâng run sôï khi ñoái dieän vôùi caùi cheát, vaø raèng chaúng coù gì ñaùng sôï. Ngöôøi naøo ñaõ laøm chuû ñöôïc caû ñôøi soáng laãn caùi cheát thì khoâng coøn bieát sôï baát cöù caùi gì, thaäm chí haén khoâng coøn khaû naêng caûm thaáy sôï haõi. Nhöõng ai khoâng bieát söùc maïnh cuûa coâng phu thieàn ñònh tröôøng kyø thì khoâng theå bieát khaû naêng töï khaéc phuïc cuûa noù lôùn lao nhö theá naøo. Moät vò Ñaïi Sö coù coâng phu vieân maõn luùc naøo cuõng loä ra ñöùc tính voâ uùy, chaúng nhöõng trong lôøi noùi maø coøn trong taát caû cung caùch vaø phong ñoä: ngöôøi ta chæ caàn nhìn vaøo oâng laø cuõng ñuû chòu aûnh höôûng thaâm saâu roài. Ñöùc tính voâ uùy khoâng lay chuyeån nhö theá laø ñaõ tôùi toät ñænh maø chæ moät soá ít ngöôøi ñaõ reøn luyeän ñöôïc.
Ñeå laøm saùng toû ñieåm naøy, toâi trích daãn moät ñoaïn trong taùc phaåm "Dieäp AÅn Taäp" (Hagakure) bieân soaïn vaøo khoaûng giöõa theá kyû 17:
Lieãu Sanh Ñieàn Ñaûo Thöôïng (Yagyu Tajima-no-kami) laø vò kieám thuaät gia vó ñaïi vaø cuõng laø vò laõo sö huaán luyeän kieám thuaät cho vò Söù Quaân ñöông thôøi laø Ñöùc Xuyeân Gia Quang (Toukugawa Iyemitsu). Coù moät hoâm, moät thò veä thaân caän cuûa Söù Quaân ñeán gaëp Ñieàn Ñaûo Thöôïng vaø ngoû yù xin theo oâng hoïc kieám thuaät. Ñaïi sö noùi: "Theo ta nhaän xeùt, chính anh coù veû laø moät vò kieám sö roài. Xin cho bieát anh thuoäc moân phaùi naøo, tröôùc khi chuùng ta noùi tôùi quan heä thaày troø."
Thò veä aáy noùi: "Toâi raát hoå theïn phaûi thuù nhaän raèng toâi chöa bao giôø hoïc kieám thuaät."
"Anh ñònh gaït ta sao? Ta laø thaày cuûa Söù Quaân ñaïi nhaân, nhaõn quan cuûa ta xöa nay khoâng bao giôø sai ñaâu."
"Toâi xin loãi ñaõ maïo phaïm Ñaïi Sö, nhöng quaû thaät laø toâi khoâng bieát tyù naøo."
Söï cöông quyeát phuû nhaän cuûa vò khaùch naøy khieán ñaïi sö suy nghó moät luùc, sau cuøng oâng noùi: "Anh ñaõ quaû quyeát nhö vaäy thì chaéc laø thaät roài. Nhöng ta vaãn tin chaéc anh laø baäc sö cuûa moät moân naøo ñoù, tuy ta khoâng bieát laø moân gì."
"Vì Ñaïi Sö nhaát ñònh muoán toâi noùi thì toâi xin noùi. Chæ coù moät ñieàu toâi coù theå nhìn nhaän raèng toâi hoaøn toaøn ñieâu luyeän. Khi toâi coøn laø moät thieáu nieân, toâi nghó raèng neáu muoán laø moät hieäp só thì baát cöù trong caûnh ngoä naøo toâi cuõng khoâng sôï cheát, vaø toâi ñaõ töï tra vaán veà caùi cheát trong suoát maáy naêm, sau cuøng vaán ñeà caùi cheát khoâng coøn khieán toâi baän taâm nöõa. Coù phaûi ñoù laø ñieàu maø Ñaïi Sö muoán aùm chæ hay khoâng?"
Ñieàn Ñaûo Thöôïng noùi lôùn: "Chính theá! YÙ ta muoán noùi nhö vaäy. Ta haøi loøng raèng mình khoâng nhaän xeùt sai laàm. Bôûi vì bí quyeát toái thöôïng cuûa kieám thuaät cuõng naèm ôû trong caùi taâm khoâng coøn sôï cheát. Ta ñaõ huaán luyeän haøng traêm moân sinh veà phöông dieän naøy, nhöng ñeán nay vaãn chöa coù moät ngöôøi ñuû tö caùch ñöôïc tôø chöùng thö toái cao cuûa kieám thuaät. Anh khoâng caàn huaán luyeän kyõ xaûo, anh ñaõ laø moät baäc sö roài ñaáy."2
Töø thôøi xöa ñeán nay, saûnh taäp luyeän kieám thuaät ñöôïc goïi laø "Chaùnh Giaùc Ñöôøng."
Moãi vò Ñaïi Sö thöïc haønh moät moân ngheä thuaät maø Thieàn toâng ñaõ ñuùc keát ñeàu gioáng nhö tia chôùp loùe saùng töø ñaùm maây cuûa Chaân Lyù bao la. Chaân Lyù naøy hieän dieän trong taâm linh töï do phoùng khoaùng cuûa vò thaøy, vaø oâng gaëp laïi noù trong caùi "Noù" khi noù trôû thaønh caùi tinh tuùy nguyeân thuûy vaø voâ danh cuûa oâng. OÂng gaëp laïi caùi tinh tuùy naøy nhieàu laàn khi noù trôû thaønh nhöõng khaû naêng khaû theå toái öu cuûa con ngöôøi oâng, vì vaäy Chaân Lyù naøy ñaïi dieän cho oâng — vaø cho nhöõng ngöôøi khaùc qua oâng — trong muoân hình vaïn traïng.
Baát keå caùi kyû luaät heát söùc nghieâm khaéc maø moät haønh giaû ñaõ kieân nhaãn vaø khieâm toán aùp duïng cho mình, coøn laâu haén môùi coù theå thaám nhuaàn Thieàn, vaø ñöôïc Thieàn soi saùng, tôùi ñoä noù hoã trôï haén trong moïi haønh ñoäng cuûa haén, khieán cho cuoäc ñôøi haén chæ goàm toaøn nhöõng giôø phuùt vui soáng. Tuy nhieân, caùi töï do toái thöôïng vaãn chöa trôû thaønh moät ñieàu caàn thieát ñoái vôùi haén.
Neáu haén bò thuùc ñaåy, moät caùch khoâng theå choáng cöï noåi, veà phía caùi muïc tieâu naøy, haén laïi phaûi khôûi haønh moät laàn nöõa, ñeå ñi treân con ñöôøng daãn tôùi ngheä thuaät voâ ngheä thuaät. Haén phaûi can ñaûm daùm nhaûy vaøo caùi Baûn Nguyeân, ñeå soáng baèng Chaân Lyù vaø trong Chaân Lyù, gioáng nhö ngöôøi ñaõ trôû thaønh ñoàng nhaát vôùi Chaân Lyù. Haén laïi phaûi trôû thaønh moät moân sinh sô hoïc, phaûi khaéc phuïc quaõng ñöôøng cuoái cuøng vaø gay go khoù ñi nhaát, ñeå thöïc hieän nhöõng bieán ñoåi vaø loät xaùc môùi.
Neáu haén khaéc phuïc ñöôïc nhöõng gian nan cuûa Chaân Lyù thì meänh cuûa haén ñaõ vieân thaønh: Haén ñoái dieän vaø thaáy roõ caùi Chaân Lyù vónh cöûu, thöù Chaân Lyù sieâu vieät treân taát caû moïi chaân lyù, caùi Baûn Nguyeân voâ hình thaùi cuûa taát caû caùc baûn nguyeân, caùi KHOÂNG ñoàng thôøi cuõng laø caùi Taát Caû; haén tan bieán vaøo ñoù vaø töø ñoù seõ taùi sanh. ª
___________
(1) & (2): Daisetz Teitaro Suzuki, Zen Buddhism and its Influence on Japanese Culture. Kyoto: The Eastern Buddhism Society, 1938, p. 7 & 8.