Trang Nhac Phat giao

CHĂN TRÂU

Cö só Chính Tröïc

Trong moät baøi haùt quen thuoäc vôùi moïi ngöôøi chuùng ta, coù caâu: "Ai baûo chaên traâu laø khoå? Chaên traâu söôùng laém chöù!". Ñoù laø lôøi môû ñaàu cuûa moät ca khuùc noùi veà sinh hoaït cuûa caùc muïc ñoàng chaên traâu ôû thoân queâ. Trong Phaät giaùo, ñaëc bieät laø thieàn toâng, chö vò Toå Sö chæ daïy moät phöông phaùp tu haønh goïi laø "Phaùp Moân Chaên Traâu". Phaùp moân naøy aùp duïng trieät ñeå lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät, trong cuoäc soáng haèng ngaøy cuûa ngöôøi Phaät Töû, taïi gia hay xuaát gia. Khi hieåu ñöôïc vaø haønh ñöôïc phaùp moân naøy, ngöôøi Phaät Töû seõ thaáy ñöôïc con ñöôøng vaøo ñaïo, taâm seõ ñöôïc nhaäp löu, töùc laø nhaäp vaøo doøng thaùnh, khaùc vôùi doøng ñôøi, tuy thaân vaãn soáng ôû ñôøi, nhö bao nhieâu ngöôøi khaùc, maø taâm khoâng heà khoå ñau luïy phieàn. Doøng thaùnh goàm coù boán quaû vò, goïi laø Töù Thaùnh Quaû, baét ñaàu goàm coù Tu Ñaø Hoaøn, ñeán Tö Ñaø Haøm, A Na Haøm vaø A La Haùn.
Khi hieåu ñöôïc vaø haønh ñöôïc phaùp moân naøy, trí tueä saùng ra, cuoäc ñôøi thay ñoåi keå töø ngaøy naøy, ngöôøi Phaät Töû ñoái vôùi Chaùnh Phaùp, seõ khoâng coøn thoaùi chuyeån, phaùt taâm tu döôõng, phaùt nguyeän chaên traâu, vieäc aùc ngöng laøm, quyeát laøm vieäc thieän, khoâng coøn maëc caûm, töï toân töï ti, chaân trôøi an laïc vaø haïnh phuùc baét ñaàu loù daïng. Khi hieåu ñöôïc vaø haønh ñöôïc phaùp moân naøy, ngöôøi Phaät Töû khoâng coøn ñi voøng voøng beân ngoaøi, vöøa vui chôi thích thuù, cöôøi noùi haû heâ, cuõng vöøa keâu khoå, keâu khoå chöa xong, caàu nguyeän van xin, khaán vaùi khaån caàu, vöøa meâ tín dò ñoan, vöøa tieàn maát taät mang, chaúng lôïi ích gì, heát caàu an caàu sieâu, ñeán caàu ñoaøn tuï, caàu buoân may baùn ñaét, caàu truùng soá ñoäc ñaéc, thöïc söï coù ñöôïc gì ñaâu? Khi hieåu ñöôïc vaø haønh ñöôïc phaùp moân naøy, ngöôøi Phaät Töû taïi gia khoâng coøn thaáy chuyeän tu taâm döôõng taùnh laø chuyeän cuûa nhöõng ngöôøi xuaát gia vaøo ôû trong chuøa, maø tu taâm döôõng taùnh chính laø chuyeän cuûa moïi ngöôøi, chuyeän cuûa chính mình, chuyeän cuûa baát cöù ai muoán giaûm bôùt khoå ñau, muoán xuaát phieàn naõo gia, muoán ra khoûi caên nhaø löûa, muoán ñöôïc an laïc vaø haïnh phuùc ngay hieän taïi, treân theá gian naøy, trong moïi hoaøn caûnh, trong cuoäc soáng haèng ngaøy.
Treân theá gian naøy, haàu nhö moïi ngöôøi, thaûy ñeàu nghó raèng, ai cuõng cho raèng, mình laø ngöôøi thieän, khoâng ai chòu nhaän, mình laø ngöôøi aùc. Neáu khoâng phaûi laø ngöôøi löông thieän nhöùt treân ñôøi, thôøi "mình cuõng laø ngöôøi khoâng laøm gì neân toäi", chaéc laø sau khi töø giaõ coõi ñôøi naøy, seõ ñöôïc leân thieân ñaøng hay cöïc laïc, khoâng vieäc gì phaûi lo caû. Muoán chaéc aên hôn, nhôù daën thaân nhôn, sau khi mình cheát, thænh thieät nhieàu sö, röôùc thieät nhieàu cha, môøi nhieàu oâng baø, veà nhaø caàu nguyeän, ñaêng baùo phaân öu, tuïng kinh caàu sieâu, caàu chuùc tieâu dieâu, nôi mieàn cöïc laïc, hoaëc thaêng nôi coõi, thieân ñaøng vónh vieãn! Neáu coù ai ñoù khuyeân mình tu taâm döôõng taùnh, thì lieàn nghó raèng: ngöôøi ñoù chaéc khuøng. Khoâng khuøng sao ñöôïc, bôûi vì chuyeän tu haønh laø chuyeän cuûa quyù sö trong chuøa, chuyeän cuûa quyù cha trong tu vieän, khoâng phaûi laø chuyeän cuûa ngöôøi ñôøi ñang soáng ngoaøi theá gian, baän roän vôùi ñuû thöù chuyeän traàn theá, coøn thì giôø ñaâu maø noùi chuyeän tu vôùi haønh? Coù ngöôøi nghó raèng: tu hoïc laøm chi, bieát nhieàu theâm khoå, khoâng bieát khoûi toäi, khoûi loäi qua soâng, toán coâng hoïc hoûi, nhö vaäy khoûe re!
Thöïc ra, chuyeän ñôøi cuõng nhö chuyeän ñaïo, ñaâu ai coù theå lyù luaän moät caùch quaù ñôn giaûn nhö vaäy! Con ngöôøi vì voâ minh che laáp chôn taùnh, töø nhieàu ñôøi nhieàu kieáp, cho neân laên loän trong sanh töû luaân hoài, soáng trong côn meâ, soáng trong moäng töôûng, soáng trong ñieân ñaûo, maø khoâng heà hay bieát. Taïi sao vaäy? Bôûi vì soáng trong côn meâ, cho neân con ngöôøi, voâ tình hoaëc coá yù, gaây taïo quaù nhieàu toäi nghieäp, töø tröôùc ñeán nay. Chaúng haïn nhö khi laùi xe phaïm luaät, roài cho laø khoâng bieát luaät giao thoâng, thì ñöôïc mieãn toäi chaêng? Chaúng haïn nhö mình khai gian trong giaáy tôø, roài cho laø khoâng bieát ngoaïi ngöõ, thì xong chuyeän chaêng? Chaúng haïn nhö mình gaây tuø toäi, taïo phieàn naõo, ñem khoå ñau, ñeán cho ngöôøi khaùc, vaø gia ñình cuûa hoï, duø cho laø hoï ñaùng toäi, ñaùng bò tröøng phaït, thì mình yeân taâm ñöôïc chaêng, taâm nhö vaäy laø taâm gì? Bôûi vì soáng trong moäng töôûng, cho neân con ngöôøi luoân luoân mô öôùc caûnh giôùi thieân ñaøng cöïc laïc, maø khoâng bieát mình ñang soáng trong hieän taïi, khoâng bieát mình ñang soáng moät cuoäc ñôøi heát söùc voâ nghóa, chaúng laøm gì ích lôïi cho ai, chæ bieát aên nguû höôûng thuï, ñaáu tranh giaønh giöït, hôn thua phaûi quaáy, roài chôø ngaøy cheát! Bôûi vì soáng trong ñieân ñaûo, cho neân con ngöôøi nhaän laàm caùi giaû töôûng laø thöïc, caùi khoå laïi cho laø vui. Chaúng haïn nhö ai cuõng bieát chuyeän côø baïc thua loã laø khoå, vaãn coù nhieàu ngöôøi tham gia. Mình thaéng ngöôøi khoå, mình thua mình loã, töï mình chuoác khoå, chôù coù than van! Chaúng haïn nhö nhieàu ngöôøi cöù töôûng caùi xaùc thaân naøy laø "mình" vaø seõ mang caùi xaùc ñoù leân thieân ñaøng höôûng phöôùc, hoaëc ñem caùi xaùc ñoù leân cöïc laïc cho söôùng taám thaân! Ñaâu chaúng bieát raèng, sau khi heát thôû, chính caùi xaùc naøy, goïi laø thaây ma, ai daùm ñeán gaàn? Caùt buïi seõ trôû veà caùt buïi! Chæ coù nghieäp baùo thieän aùc theo "mình", nhö hình vôùi boùng, khoâng bao giôø rôøi, qua bao nhieâu kieáp sau nöõa.
Coøn "mình" thöïc ra laø ai, thì laïi chaúng bieát! "Con Ngöôøi Chaân Thaät" ñaõ bò voâ minh che laáp töï laâu laém roài, maø chuùng ta vaãn khoâng chòu tænh thöùc ñeå nhaän ra! Con ngöôøi thöùc tænh bieát "döøng nghieäp vaø chuyeån nghieäp" thì trí tueä böøng saùng. Khi ñoù, con ngöôøi seõ töï taïi böôùc ra khoûi maøn voâ minh, thoaùt ra khoûi sanh töû luaân hoài, khoâng coøn phieàn naõo vaø khoå ñau, soáng trong an laïc vaø haïnh phuùc. Ví nhö khi naøo maây ñen tan heát, baàu trôøi laïi trong saùng, moïi caûnh vaät hieän roõ raøng tröôùc maét, nhìn thaáy muoân söï moïi vieäc "ñuùng nhö thöïc", khoâng coøn mô hoà, khoâng coøn ñieân ñaûo, mình seõ nhaän bieát roõ raøng "mình laø ai", khoâng coøn nghi ngôø gì nöõa caû. Nhöng laøm sao ñeå thöùc tænh, laøm sao ñeå trí tueä böøng saùng? Ñoù chính laø muïc ñích, cuõng laø keát quaû cuûa "Phaùp Moân Chaên Traâu".
* * *
Töø luùc coøn nhoû, con ngöôøi ñaõ taïo nghieäp laønh, ñoàng thôøi, taïo nghieäp chaúng laønh. Coù ngöôøi töø nhoû ñaõ bieát laøm vieäc toát, giuùp ñôõ nhöõng ngöôøi chung quanh, töø trong gia ñình, ra ñeán hoïc ñöôøng, vaø ngoaøi xaõ hoäi. Ñoàng thôøi, cuõng coù nhöõng ñöùa treû nghòch nghòch ngôïm ngôïm, nghinh nghinh ngang ngang, phaù phaùch xoùm laøng, vaêng tuïc chöûi theà, hoãn haøo xaác xöôïc, gaït gaãm ngöôøi giaø, troäm gaø baét vòt, nghòch phaù nhaø ngöôøi, chaët caây troäm traùi, haùi hoa böùt laù, choïc choù ñaù meøo, leo treøo khaép choán. Luùc coøn treû taïo toäi nghieäp nhö vaäy, nhöng neáu bieát döøng nghieäp vaø chuyeån nghieäp kòp thôøi, thì coù theå trôû neân ngöôøi toát, coù ích lôïi baûn thaân, cho gia ñình vaø cho xaõ hoäi. Ñôøi nay, ôû caùc xöù taây phöông, vaên minh tieân tieán, vaät chaát dö thöøa, coù nhöõng ñöùa treû bieát keâu caûnh saùt ñeán baét giam cha meï, chæ vì raên daïy chuùng baèng roi voït, coøn coù nhöõng ñöùa treû duøng dao ñaâm cheát ngöôøi, mang suùng vaøo tröôøng, gieát ngöôøi haøng loaït! Thöïc laø khuûng khieáp!
Ñeán khi lôùn leân, böôùc chaân ra ñôøi, cuoäc soáng khoù khaên, con ngöôøi bon chen, tranh ñaáu soáng coøn, cho neân baát chaáp, moïi thöù thuû ñoaïn, mieãn sao coù lôïi, cho mình thì thoâi, ngöôøi khaùc ra sao, ñau khoå theá naøo, soáng cheát maëc keä! Con ngöôøi saün saøng, thöôïng ñoäi haï ñaïp, ñeå ñöôïc tieán thaân, ñeå giaønh quyeàn lôïi, ñeå ñôïi thôøi cô, ñeå mô ñòa vò. Con ngöôøi saün saøng, ñaù gioø laùi baïn, ñaâm löng chieán só, thöa göûi kieän tuïng, ñuïng ñoä ñoàng nghieäp, haï nhuïc ñoàng moân, ñem choân ñoàng baøo, caøo nhaø ñoàng ñoäi, doäi nöôùc ñoàng höông, chaúng thöông ñoàng ñaïo, giaû taïo ñoàng minh, taát caû cuõng vì, ñoàng tieàn maø thoâi! Con ngöôøi saün saøng, phao truyeàn tin ñoàn, maëc keä ñuùng sai, phoå bieán thö rôi, boâi loï keû thuø, noùi xaáu sau löng, ñaët ñieàu theâm bôùt, vu oan giaù hoïa, chæ vì ganh tò, ñoá kyï maø thoâi. Ngöôøi khaùc thua mình, khinh khi bieám nheõ, nhìn nöûa con maét. Ngöôøi khaùc hôn mình, töùc giaän gieøm pha, phaù cho tan nhaø, naùt cöûa chöûa thoâi.
Taát caû nhöõng vieäc laøm, nhöõng lôøi noùi treân ñaây, ñeàu ñöôïc chæ huy bôûi tö töôûng, yù nghó cuûa con ngöôøi. Noùi moät caùch khaùc: "Tö töôûng laøm chuû, chæ huy, phaùt xuaát ra haønh ñoäng vaø lôøi noùi". Con ngöôøi coù tö töôûng hay taâm yù thieän, thì haønh ñoäng vaø lôøi noùi thieän. Con ngöôøi coù tö töôûng hay taâm yù aùc, thì haønh ñoäng vaø lôøi noùi aùc. Nhö vaäy taâm yù cuûa con ngöôøi, coù luùc thieän, coù luùc aùc, cho neân haønh ñoäng vaø lôøi noùi, laãn loän thieän vaø aùc. Taâm yù cuûa con ngöôøi luoân luoân laêng xaêng loän xoän haèng ngaøy nhö vaäy. Trong kinh saùch, taâm yù cuûa con ngöôøi thöôøng ñöôïc ví nhö con vöôïn chuyeàn caây, nhö con ngöïa chaïy rong, neân goïi laø "taâm vieân yù maõ". Con ngöïa chaïy rong, tung taêng khaép choán, khoù maø ñieàu khieån, thuaàn phuïc deã daøng. Con vöôïn chuyeàn töø nhaùnh caây naøy sang nhaùnh khaùc, cuõng nhö taâm yù cuûa con ngöôøi nghó ngôïi lung tung linh tinh lang tang, heát chuyeän ñoâng ñeán chuyeän taây, heát chuyeän ta ñeán chuyeän taøu, heát chuyeän ngöôøi naøy ñeán chuyeän ngöôøi khaùc, heát chuyeän gia ñình ñeán chuyeän laøng xoùm, heát chuyeän naêm chaâu theá giôùi ñeán chuyeän hang cuøng ngoõ heûm, heát chuyeän khoa hoïc kyõ thuaät ñeán chuyeän chính trò toân giaùo, heát chuyeän quoác gia ñaïi söï ñeán chuyeän phuï nöõ nhi ñoàng.
Trong thieàn toâng, taâm yù cuûa con ngöôøi thöôøng ñöôïc ví nhö con traâu. Con traâu khoâng ñöôïc chaên giöõ thöôøng hay xaâm phaïm, giaãm ñaïp luùa maï cuûa ngöôøi khaùc, gaây nhieàu toån thaát hoa maøu, muøa maøng cuûa nhöõng ngöôøi laùng gieàng laân caän chung quanh. Con traâu ñöôïc chaên daét caån thaän, chaêm nom kyõ löôõng, canh chöøng thöôøng xuyeân, ñem laïi ích lôïi lôùn lao cho noâng gia vaø cho xaõ hoäi.
Ñieàu quan troïng laø: "Con ngöôøi haõy chaên daét con traâu, chôù ñeå con traâu daãn daét con ngöôøi!". Neáu ñeå con traâu daãn daét, khoâng bieát con ngöôøi seõ ñi veà ñaâu? Cho neân môùi coù phaùp tu goïi laø "Phaùp Moân Chaên Traâu", chính laø nghóa ñoù vaäy.
* * *
Baây giôø chuùng ta thöû baét ñaàu tìm hieåu phaùp moân naøy. Phaùp moân chaên traâu trình baøy phöông phaùp tu taâm döôõng taùnh qua möôøi giai ñoaïn nhö sau:
(1) Thoaït ñaàu khoâng ai bieát con traâu cuûa mình ñang ôû ñaâu, ñang laøm gì? Töùc laø con ngöôøi thöôøng khoâng nhaän ra taâm yù cuûa mình ñang ôû ngoõ ngaùch naøo? Chaúng haïn nhö mình ñang nghó gì, muoán gì, aâm möu gì, tính toaùn gì, thieän hay aùc, toát hay xaáu, laønh hay döõ, hieàn löông hay baát löông? Con ngöôøi soáng theo doøng ñôøi, thöôøng bò cuoán troâi theo nguõ duïc, thöôøng bò "con traâu taâm yù" cuûa mình daãn daét, thöôøng laøm nhöõng chuyeän baát nhaân thaát ñöùc, thöôøng noùi nhöõng lôøi ñoäc aùc, lôïi mình haïi ngöôøi. Haønh ñoäng vaø lôøi noùi thöôøng bò taâm tham loâi cuoán, taâm saân thuùc ñaåy, taâm si ñieàu khieån, con ngöôøi taïo khoâng bieát bao nhieâu toäi nghieäp, maø khoâng heà hay bieát ñoù thoâi, hoaëc bieát maø vaãn coá phaïm! Thí duï nhö laø, taâm tham loâi cuoán, thaáy lôïi thì ham, chaúng muoán ñi laøm, chæ muoán höôûng nhaøn, laïi coù tieàn xaøi, töùc ham phaùt taøi, theo caùch baát löông, neân khoâng ngaàn ngaïi, kieám chuyeän vu oan, giaù hoïa ngöôøi khaùc, noäp ñôn kieän tuïng, baøy chuyeän thieät hôn, ñoøi phaûi boài thöôøng, ba boán trieäu baïc! Thí duï coù ngöôøi, ñaõ töøng giuùp mình, ñöôïc raát nhieàu chuyeän, nhöng khi chæ coù, moät chuyeän khoâng ñöôïc, haøi loøng vöøa yù, taâm saân thuùc ñaåy, mình lieàn caûm thaáy, töùc giaän khoù nguoâi. Ôn nghóa tröôùc ñaây, saâu daày theá maáy, cuõng ñeàu phuûi saïch, khoâng theøm nhôù tôùi, nhaéc tôùi laøm chi. Thaäm chí ngöôøi ñoù, laø cha meï ruoät, sanh thaønh nuoâi döôõng, töø nhoû ñeán nay, baây giôø khoân lôùn, coù vôï coù choàng, neáu nhö cha meï, loâi thoâi khoù chòu, do taâm si khieán, mình lieàn töø ngay! Baïn beø thaân thieát, traûi qua thaùng naêm, quen bieát raát nhieàu, hy sinh giuùp ñôõ, theá naøo chaêng nöõa, thì cuõng maëc keä, vì tham danh lôïi, nhöùt laø vì tieàn, mình vaãn trôû maët, baùn ñöùng nhö thöôøng! Con traâu luùc naøy thöïc laø ñen, maø laïi laãn trong boùng ñeâm môø toái cuûa chuyeän thò phi theá gian, cho neân con ngöôøi khoâng nhaän ra noù ñang ôû ñaâu vaø ñang laøm gì.
Ngöôøi phaùt taâm muoán tu taäp, nhôø hoïc hoûi vaø thaâm nhaäp giaùo lyù, môùi tin nôi mình coù taâm theå chaân thaät, baát sanh baát dieät, ngoaøi caùi xaùc thaân töù ñaïi giaû taïm naøy ra, nhöng chöa heà soáng ñöôïc vôùi chaân taâm ñoù, bôûi vì chöa bieát caùch chaên traâu. Hoïc hoûi kinh saùch, nhö Kinh Hoa Nghieâm, chuùng ta ñöôïc bieát, Ñöùc Phaät daïy raèng: "Nhöùt thieát chuùng sanh giai höõu Phaät Taùnh", töùc laø: "Taát caû moïi ngöôøi ñeàu coù Taùnh Giaùc". Cho neân chuùng ta muoán tìm, muoán hieåu muoán bieát, nhöng khoâng bieát tìm kieám "Taùnh Giaùc" ôû ñaâu? Ngöôøi phaùt taâm caàu hoïc Chaùnh Phaùp, tìm ñeán caùc chuøa, caùc ñaïo traøng, caùc phaùp hoäi, ñeå hoïc hoûi, ñeå tìm toøi. Caøng ñi tìm, caøng caàu hoïc, caøng phí söùc nhoïc coâng, caøng xa lìa taùnh giaùc. Chaúng gaëp Chaùnh Phaùp, laïi gaëp quaù nhieàu nhöõng hình thöùc meâ tín dò ñoan laãn loän trong Phaät giaùo, nhöõng hình thöùc cuùng kieán nghi leã baøy veõ quaù röôøm raø, khoâng coù ghi trong kinh saùch naøo caû. Hoaëc khi gaëp phaûi nhöõng ngöôøi khoâng chaân tu thöïc hoïc, troán traùnh traàn theá, möôïn aùo tu só, noùi quaøng noùi xieân, ñem ñôøi vaøo ñaïo, côm gaïo qua ngaøy, baøy thi vaên hoïc, vaên ngheä vaên göøng, töng böøng ca haùt, naùo ñoäng thieàn moân, ñaïi ngoân thi só, vaên só kieâm luoân, thaày baø ñòa lyù, thaày tuïng ñaùm tang, thaày buøa thaày boùi, coi ngaøy toát xaáu, cöôùi gaû ma chay, thaät thaûm thöông thay, nhöõng ngöôøi nhö vaäy! Nhìn laïi chæ thaáy, sinh hoaït thöôøng nhöït, cuûa ngaøy thaùng qua, chaúng gì môùi laï! Taïi sao nhö vaäy?
Bôûi vì trong cuoäc soáng haèng ngaøy, chuùng ta quen chaïy theo traàn caûnh beân ngoaøi, khôûi voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm lieân mieân, khieán cho taùnh giaùc bò che khuaát. Taùnh giaùc chính ôû ngay nôi "mình". Khôûi coâng tìm kieám, laø khôûi voïng nieäm, xa lìa taùnh giaùc. Cuõng nhö nhieàu maây ñen che khuaát aùnh saùng maët trôøi, hay maët traêng. Chaúng haïn nhö khi, maét thaáy hình saéc, xinh töôi toát ñeïp, haïp nhaõn vöøa loøng, khôûi taâm ham muoán, mua saém veà nhaø, chieám ñoaït sôû höõu. Chaúng haïn nhö khi, tai nghe aâm thanh, ca tuïng taùn döông, vöøa tai haïp yù, say meâ thích thuù, khôûi taâm ñaém nhieåm, muoán ñöôïc nghe tieáp. Chaúng haïn nhö khi, tieáp xuùc vôùi ai, ngoït ngaøo töû teá, coù lôïi cho mình, lieàn khôûi taâm thöông, cho laø ngöôøi toát, khoâng vöøa yù ai, thì khôûi taâm böïc, cho laø ngöôøi xaáu.
Ñaây laø giai ñoaïn, cuûa moät ngöôøi tu, taïi gia xuaát gia, chöa bieát chaên traâu, töùc laø chöa bieát, giöõ gìn keàm cheá, taâm nieäm cuûa mình, ñeå taâm buoâng lung, nghó ngôïi lung tung, linh tinh lang tang, chaïy theo caûnh ñôøi, taïo toäi taïo nghieäp, roài bò nghieäp daét, vaøo trong luïc ñaïo, sanh töû luaân hoài, xa lìa taùnh giaùc.
Thöông gheùt, phaûi quaáy, ñeïp xaáu, ñuùng sai, hôn thua, chính laø voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm. Ñoù chính thöïc laø con traâu, maø ngöôøi tu theo Phaät phaûi chaên phaûi daét, phaûi keàm phaûi cheá, phaûi ñieàu phaûi khieån, phaûi thuaàn phaûi phuïc, thuùc lieãm luoân luoân. Chaên traâu thaønh coâng thì taùnh giaùc hieån loä.
* * *
(2) Ñeán khi nghe baïn ñaïo baøn chuyeän "chaên traâu", mình môùi baét ñaàu thaáy daáu chaân con traâu cuûa mình, nhöng vaãn chöa thaáy ñöôïc nguyeân hình con traâu. Töùc laø con ngöôøi thænh thoaûng coù caûm giaùc mình laøm vieäc thieän, thænh thoaûng coù caûm giaùc mình laøm vieäc baát thieän, nhöng vaãn chöa phaân bieät ñöôïc vieäc naøo thieän, vieäc naøo baát thieän, vì chöa hieåu bieát Chaùnh Phaùp. Trong giai ñoaïn naøy, mình nhaän bieát ñöôïc taâm yù cuûa mình thay ñoåi lieân mieân, laêng xaêng loän xoän, luùc thích theá naøy, luùc thích theá kia. Luùc muoán giuùp ñôõ, ngöôøi naøy ngöôøi kia, khi muoán haõm haïi, ngöôøi naøy ngöôøi khaùc. Luùc phaùt töø taâm, laøm vieäc phöôùc thieän, boá thí cuùng döôøng, muoán laøm ngöôøi toát, taïo ñöôïc phöôùc baùu. Khi muoán sang ñoaït, cuûa caûi tieàn baïc, voán lieáng phaàn huøn, taùc quyeàn taùc phaåm, trôû thaønh keû xaáu, taïo toäi taïo nghieäp! Luùc muoán huøn phöôùc, aán toáng kinh saùch, ñi chuøa laïy Phaät, goùp quyõ töø thieän, cöùu trôï naïn nhaân, thieân tai baõo luït, muoán laøm ngöôøi toát, taïo ñöôïc phöôùc baùu. Khi tính möu keá, vu khoáng kieän ngöôøi, ñoøi hoûi boài thöôøng, hôn ba boán trieäu, trôû thaønh keû xaáu, taïo toäi taïo nghieäp! Laém luùc nhieàu khi, laøm aên baát chaùnh, gaëp thôøi truùng maùnh, giöït huïi quòt nôï, löôøng gaït sang ñoaït, giaû taïo thöông tích, troøng treùo giaáy tôø, khai gian hoaøn caûnh, côø gian baïc laän, duï doã keû khôø, laøm vieäc baát löông, voà ñöôïc moät voá, tieàn cuûa khaù lôùn. Con ngöôøi sôï seät, mang toäi moät mình, chaéc ñoïa ñòa nguïc, chòu nhieàu khoå ñau, beøn ñem chuùt ít, tieàn leõ cuùng chuøa, truùt heát toäi loãi, cho caùc nhaø sö, gaùnh vaùc thay mình, hoa quaû nhang ñeøn, hoái loä töôïng Phaät, ñeå ñöôïc taïm thôøi, an taâm chuùt chuùt!
Ngöôøi phaùt taâm tu theo Phaät, nöông theo Chaùnh Phaùp, hieåu bieát mình coù taùnh giaùc, nhöng chæ bieát suoâng, chöa bieát roõ raøng, moät caùch töôøng taän. Chaúng haïn nhö laø, môùi chæ bieát ñöôïc, caùc ñoà trang söùc, duø laø voøng xuyeán, hoa tai daây chuyeàn, nhaãn trôn nhaãn cöôùi, tuy coù khaùc nhau, veà maët hình thöùc, nhöng maø taát caû, ñeàu cuøng baûn chaát, ñoù laø chaát vaøng. Cuõng yù nhö vaäy, taát caû moïi ngöôøi, tuy khoâng gioáng nhau, veà caùc maøu da, cuõng khoâng ñoàng nhau, veà maët kieán thöùc, cuõng khoâng hôïp nhau, veà caùc sôû thích, cuõng khoâng cuøng nhau, veà caùc hình töôùng, nam phuï laõo aáu, nhöng maø taát caû, ñeàu cuøng baûn chaát, ñieàu ñoù chính laø: "Baûn Taâm Thanh Tònh", ngöôøi naøo cuõng coù. Chaúng haïn nhö, neáu khoâng coù thuø oaùn tröôùc ñaây, khoâng coù caïnh tranh ngheà nghieäp, khoâng coù ganh tò ñoá kyï, khoâng coù ñuïng chaïm töï aùi, khoâng coù va chaïm quyeàn lôïi, chaéc chaén con ngöôøi ñem baûn taâm thanh tònh cuûa mình ñoái xöû vôùi nhau, raát laø côûi môû, raát laø toát ñeïp, raát laø nhaân ñaïo.
Hay noùi caùch khaùc: Baûn taâm thanh tònh cuûa taát caû moïi ngöôøi ñeàu gioáng nhau, khoâng khaùc, ñeàu ñoàng nhöùt theå. Chæ vì con ngöôøi taïo nghieäp khaùc nhau, cho neân hình töôùng khaùc nhau .
Coù nhieàu ngöôøi trong chuùng ta thöôøng phaùt bieåu: "Khoâng ai choïc gheïo, toâi hieàn laém ñoù!". Ñieàu naøy chöùng toû, moïi ngöôøi ñeàu thöïc söï hieàn laønh, ñeàu soáng vôùi baûn taâm thanh tònh, vôùi ñieàu kieän ñöøng coù gaëp nghòch duyeân, ñöøng coù gaëp vieäc gì traùi yù.
"Baûn Taâm Thanh Tònh" ñoù, khoâng coù hình töôùng, khoâng phaûi laø moät vaät, trong kinh saùch, thöôøng ñöôïc goïi laø Taùnh Giaùc, laø Chôn Nhö, laø Chôn Taâm, laø Phaät Taùnh, laø Phaùp Voâ Sanh, laø Phaùp Baát Dieät, laø Phaùp Baát Töû, laø Phaùp Toái Thöôïng, laø Vieân Giaùc Taùnh, laø Phaùp Thaân Hueä Maïng, laø Trí Tueä Baùt Nhaõ, laø Baûn Lai Dieän Muïc, laø Baûn Taùnh Saùng Suoát, laø Baûn Theå Chaân Thaät, laø Baûn Nguyeân Chaân Thaät, laø Con Ngöôøi Chaân Thaät, laø Con Ngöôøi Baát Töû, laø Kim Cang Baát Hoaïi, laø Tòch Dieät Hieän Tieàn, laø Voâ Sanh Phaùp Nhaãn. Tuøy theo kinh saùch, teân goïi coù khaùc nhau, nhöng ñeàu chæ cuøng khoâng phaûi laø moät vaät, töø xöa ñeán giôø, töø tröôùc ñeán nay. Trong Kinh Phaùp Baûo Ñaøn, Luïc Toå Hueä Naêng coù daïy: "Baûn Lai Voâ Nhaát Vaät", chính laø nghóa ñoù vaäy.
* * *
(3) Sau moät thôøi gian hoïc hieåu Chaùnh Phaùp nhieàu hôn, ñem nhöõng lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät quaùn chieáu, soi xeùt nhöõng haønh ñoäng, nhöõng lôøi noùi, nhöõng yù nghó cuûa mình, luùc ñoù môùi hay, mình ñaõ taïo quaù nhieàu nghieäp xaáu aùc, coøn nghieäp thieän laønh, hình nhö chaúng coù chuùt naøo ñaùng keå! Trong boùng toái cuûa cuoäc ñôøi, nôi cuoái con ñöôøng haàm, coù daïng chuùt aùnh saùng le loùi, ñuû soi thaáy boùng daùng cuûa con traâu. Con traâu taâm yù cuûa mình luùc ñoù môùi hieän nguyeân hình. Ñoù laø con traâu, ñen thuûi ñen thui, töø ñaàu tôùi ñuoâi. Con traâu ñen thui, töôïng tröng cho nhöõng, yù nghó tö töôûng, aùc nhôn thaát ñöùc, xaáu xa ñoäc ñòa, cuùp ñieän toái ñen, haéc aùm mòt môø, ti tieän nhoû nhen, giaû nhôn giaû nghóa, gian xaûo ñieâu ngoa, ñaày trong taâm ñòa, taát caû moïi ngöôøi, ngaøy cuõng nhö ñeâm, quanh naêm suoát thaùng.
Con ngöôøi nhaän thaáy, con traâu cuûa mình, ñen thuûi ñen thui, quaù söùc to lôùn, caûm thaáy sôï haõi, baét ñaàu vuøng vaãy, coá gaéng giaãy giuïa, töùc laø ra söùc, bieän baïch baøo chöõa, cho nhöõng loãi laàm. Ñoâi khi laém luùc, con ngöôøi toû ra, aên naên hoái caûi. Ví nhö sau khi, ñoïc Kinh Thuûy Saùm, Ñöùc Phaät chæ daïy, moät caùch raønh reõ, nhöõng vieäc laøm naøo, nhöõng lôøi noùi naøo, nhöõng yù nghó naøo, taïo toäi taïo nghieäp, chuùng ta môùi bieát, giöït mình tænh thöùc, caûm thaáy toäi loãi, chaát cao nhö nuùi. Cuõng gioáng nhö laø, "taám göông chieáu yeâu", soi thaáy taâm ñòa, yeâu ma quæ quaùi, aån taøng beân trong, hình daùng con ngöôøi, nhôø "göông chieáu traâu", chuùng ta nhaän thaáy, moät caùch roõ raøng, töø tröôùc ñeán giôø, mình luoân luoân nghó, töï kyû aùm thò, thaáy chuyeän mình toát, che daáu toäi loãi, ñaõ vaø ñang laøm, baèng caùc chieâu baøi, baèng caùc danh nghóa, baèng caùc bình phong, baèng caùc myõ töø, ñao to buùa lôùn.
Chaúng haïn nhö muoán, haõm haïi ngöôøi naøo, chæ vì ganh tò, beøn khoaùc beân ngoaøi, caùc thöù chieâu baøi: tröø gian dieät baïo, theá thieân haønh ñaïo. Chaúng haïn nhö muoán, tieâu dieät ñoái thuû, trieät haï ñoái phöông, caïnh tranh ngheà nghieäp, beøn khoaùc bình phong: baûo veä coâng lyù, neâu cao chính nghóa, tranh ñaáu töï do, beânh vöïc leõ phaûi. Chaúng haïn nhö vì, tham tieàn tham vaøng, tham lôïi tham danh, saün saøng ñaáu tranh, hôn thua giaønh giöït, ngay caû vôùi anh, vôùi chò em ruoät, ôû trong gia ñình, baát keå meï cha, mình cuõng chaúng tha, bieän baïch lyù do: vì vôï vì choàng, vì con vì chaùu, vì chuyeän nhaân nghóa, môùi laøm nhö vaäy! Ñaâu chaúng bieát raèng: vôï choàng con chaùu, sung söôùng thuï höôûng, cuûa caûi giaøu sang, do mình tranh giaønh, ñoaït ñöôïc ñem veà, coøn mình thì sao, laõnh ñuû nghieäp baùo, ñôøi naøy kieáp khaùc. Chuùng ta neân bieát: "Coù vay phaûi traû", "Mình laøm mình chòu", khoâng ai thay ñöôïc, duø laø cha meï, duø laø vôï choàng, hay laø con chaùu, khoâng ai cöùu ñöôïc, duø coù van xin, Phaät Trôøi cöùu giuùp, cuõng chæ vaäy thoâi. Ñoù môùi thöïc laø: coâng baèng tuyeät ñoái!
Ñieàu quan troïng hôn heát laø chuùng ta phaûi bieát caùch chaên traâu. Nghóa laø chuùng ta phaûi bieát caùch döøng caùc voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm. Ñoù chính laø coâng phu tu taäp theo ñaïo Phaät, ñeå caûi thieän cuoäc ñôøi mình, ñeå chuyeån hoùa nhöõng öu tö phieàn muoän, trôû thaønh voâ tö töï taïi. Chaúng haïn nhö khi, taâm tham noåi leân, lôïi mình haïi ngöôøi, muoán ñöôïc baïc trieäu, xaøi chôi cho söôùng, nghó caùch haïi ngöôøi, baát chaáp thuû ñoaïn, chuùng ta lieàn bieát, laäp töùc döøng ngay, khoâng neân tieáp tuïc, theo ñuoåi voïng taâm, voïng töôûng voïng thöùc, voïng nieäm ñoù vaäy, töùc laø chuùng ta, ñaõ döøng ñöôïc nghieäp, vaø chuyeån ñöôïc nghieäp.
Chaúng haïn nhö khi, taâm saân khôûi leân, muoán haïi ngöôøi khaùc, cho ñaõ côn töùc, cho ñöôïc thoûa loøng, töï aùi cao ñoä, muoán cho keû thuø, cheát phöùt cho roài, hoaëc ít ra cuõng, khoán khoå khoán kieáp, tuø toäi te tua, taû tôi xô xaùc, tan taønh hoa laù, heát ñöôøng sinh soáng, böùc baùch khoå naõo, thaân taøn ma daïi, söï nghieäp tieâu tan, taùn gia baïi saûn, maát heát vieäc laøm, ñoùi raùch ngheøo naøn, môùi thieät haû giaän, chuùng ta lieàn bieát, laäp töùc döøng ngay, khoâng neân tieáp tuïc, theo ñuoåi voïng taâm, voïng töôûng voïng thöùc, voïng nieäm ñoù vaäy, töùc laø chuùng ta, ñaõ döøng ñöôïc nghieäp, vaø chuyeån ñöôïc nghieäp.
Trong giai ñoaïn naøy, ngöôøi naøo phaùt taâm chuyeån hoùa cuoäc ñôøi mình, muoán bieán phieàn naõo khoå ñau thaønh an laïc haïnh phuùc, nhöùt ñònh phaûi bieát caùch chaên traâu. Ngöôøi khoâng bieát caùch chaên traâu seõ ñuoåi theo voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm ñoù, ñem ra thöïc hieän, töùc laø tieáp tuïc, taïo theâm nghieäp môùi! Ngöôøi tu taâm döôõng taùnh, bieát caùch chaên traâu, seõ laäp töùc töï quôû traùch chính mình: "Laïi taïo nghieäp nöõa roài! Muoán ñoïa ñòa nguïc sao? Haõy döøng ngay laäp töùc!". Chuyeän naøy khoù khaên, khoâng phaûi deã daøng, caàn nhieàu thôøi gian, môùi thöïc haønh ñöôïc. Khi mình cöôûng laïi, söùc keùo con traâu, thöïc laø ñieâu ñöùng, vaát vaû nhoïc nhaèn. Laém luùc gaëp phaûi, hoaøn caûnh traùi ngang, keû chöûi ngöôøi maéng, hoaëc khi gaëp chuyeän, baát bình traùi yù, haõy töï nhuû thaàm: Moät nhòn chín laønh, cho neân phaûi nhòn, nhòn nhòn vaø nhòn, môùi laø phaûi ñaïo, môùi laø ngöôøi hieàn, môùi laø ngöôøi tu. Laäp töùc voïng taâm, voïng töôûng voïng thöùc, voïng nieäm cuûa mình, noåi leân choáng laïi, xui khieán xuùi giuïc: Taïi sao phaûi nhòn? Nhòn thì nhuïc, cöï thì ñuïc, nhòn ôû ñaøng chaân, chuùng laân ñaøng daàu, nhòn hoaøi thì chuùng, ñöôïc nöôùc laøm tôùi, nhòn hoaøi chuùng khinh, chuùng khi khôø daïi, chuùng maéng ngu ngô, neáu nhö laøm tôùi, khoâng nhòn khoâng ngöng, chuùng bieát tay oâng, chuùng ngaùn tay baø, caû nhaø chuùng sôï!
OÂi thoâi! Taâm nieäm nhö vaäy, thöïc laø con traâu, ngang taøng hoang daõ, thöïc ñaõ laâu ñôøi, ngoâng cuoàng ngöôïc xuoâi, raát khoù chaên giöõ. Ngoïn hoûa dieäm sôn, töùc laø taâm saân, trong loøng moãi ngöôøi, thöïc laø deã sôï! Caàn phaûi tìm ñöôïc, caây quaït ba tieâu, môùi mong daäp taét, ñöôïc löûa saân haän. Caây quaït "Ba Tieâu", trong Taây Du Kyù, laø caùi gì vaäy? Ñoù chính thöïc laø, ba ñieàu caàn tieâu, caàn phaûi dieät tröø. Nhö trong kinh saùch, coù lôøi phaùt nguyeän:
Nguyeän tieâu tam chöôùng tröø phieàn naõo.
Nguyeän ñaéc trí tueä chôn minh lieãu.
Phoå nguyeän toäi chöôùng taát tieâu tröø.
Theá theá thöôøng haønh boà taùt ñaïo.
Nghóa laø muoán döùt heát khoå ñau phieàn naõo, muoán ñaït ñöôïc trí tueä saùng suoát, ñeå ñôøi ñôøi tu theo haïnh cuûa chö vò boà taùt, ñem laïi ích lôïi cho chuùng sanh, Chuùng ta phaûi tieâu tröø tam chöôùng, töùc laø tieâu tröø ba chöôùng naïn lôùn cuûa cuoäc ñôøi, goàm coù: toäi chöôùng, nghieäp chöôùng vaø sôû tri chöôùng. Do taâm tham lam saân haän si meâ, chuùng ta taïo khoâng bieát bao nhieâu toäi loãi, maø khoâng heà hay bieát, hoaëc bieát maø vaãn coá phaïm. Do thoùi quen haèng ngaøy, trong moïi haønh ñoäng, lôøi noùi hay tö töôûng, chuùng ta taïo nghieäp khoâng bieát bao nhieâu, maø khoâng heà hay bieát, hoaëc bieát maø vaãn coá phaïm. Do söï hieåu bieát, kieán thöùc ngoaøi ñôøi, töø nhöõng baèng caáp ñòa vò, hay nhöõng hieåu bieát trong ñaïo, ngöôøi ñôøi gaëp khoâng bieát bao nhieâu laø chöôùng ngaïi, khoù coù theå thaáy ñöôïc ñaïo, caøng ngaøy caøng bò con traâu cuûa mình daãn daét ñi quaù xa queâ höông, muoán trôû veà cuõng khoâng coøn bieát loái naøo nöõa caû!
Ngöôøi naøo höõu duyeân, ñöôïc gaëp Chaùnh Phaùp, coù nhieàu thieän caên, neân khi thaáy ñöôïc, nguyeân hình con traâu, lieàn nhaän bieát ngay, mình ñaõ taïo toäi, nhieàu toäi taøy trôøi, töø tröôùc ñeán giôø, chaéc chaén seõ phaûi, ñeàn traû nay mai, khoâng theå chaïy ñaâu, cho thoaùt nghieäp baùo, giöït mình tænh thöùc, laäp töùc ngöng ngay, haønh ñoäng baát thieän, lieàn chöøa boû ngay, lôøi noùi ñoäc aùc, lieàn deïp boû ngay, tö töôûng lôïi mình, yù nghó haïi ngöôøi!
Ñoù laø giai ñoaïn "chaên giöõ con traâu". Chaên traâu nghóa laø: AÙp duïng Chaùnh Phaùp, vaøo trong cuoäc soáng, cuûa mình haèng ngaøy, deïp tröø voïng taâm, voïng töôûng voïng thöùc, voïng nieäm lieân mieân, chuyeån hoùa ba nghieäp, thaân khaåu yù mình, baát löông baát thieän, thaønh ra ba nghieäp, hoaøn toaøn thanh tònh.
Kinh saùch coù caâu: "Tam nghieäp haèng thanh tònh. Ñoàng Phaät vaõng taây phöông". Nghóa laø khi naøo ba nghieäp thaân khaåu yù thöôøng thanh tònh, töùc laø con traâu ñaõ ñöôïc chaên thuaàn thuïc, ñaõ bieán maát tieâu, chuùng ta seõ soáng ñöôïc trong caûnh giôùi tònh ñoä nhö chö Phaät möôøi phöông.
* * *
(4) Khi con traâu ñaõ hieän nguyeân hình, neáu khoâng haï quyeát taâm chaên traâu, khoâng chòu ra coâng thuaàn phuïc con traâu taâm yù cuûa mình, ngöôøi ñôøi seõ deã daøng bò caùm doã, deã bò sa ngaõ, deã bò loâi keùo ñi vaøo con ñöôøng gian taø, aùc ñaïo. Chuyeän gì cuõng daùm laøm, lôøi noùi naøo cuõng phun ra ñöôïc, yù nghó naøo cuõng daãn tôùi choã lôïi mình haïi ngöôøi, chaúng chuùt vò tha, baát chaáp thuû ñoaïn. Cuoäc ñôøi ñau khoå, vaãn hoaøn khoå ñau, khoâng sao traùnh ñöôïc. Trong giai ñoaïn naøy, ngöôøi chaên coøn yeáu, con traâu coøn maïnh, phaûi raát nhoïc nhaèn, loâi coå noù laïi, nhöng noù choáng cöï, trì chaân ghì keùo, trôû laïi ñöôøng cuû. Töùc laø voïng taâm voïng töôûng, voïng thöùc voïng nieäm, vaãn theo duyeân traàn, daáy khôûi ñeàu ñeàu. Con ngöôøi thöôøng soáng, theo thoùi quen cuõ, haèng ngaøy nhö vaäy, raát khoù ñieàu phuïc, cho neân phaûi bieát, thöïc söï quyeát taâm, kieân gan trì chí, khoâng ñöôïc lôi loûng, duø trong giaây phuùt.
Chuùng ta haõy chieâm nghieäm caâu chuyeän sau ñaây: Treân moät chuyeán xe löûa, ngöôøi laùi nguû say söa, haàu heát caùc haønh khaùch, ñeàu vui chôi ca haùt, nhaûy nhoùt muùa may, quay cuoàng thoûa thích, cöôøi noùi huyeân thieân, khoe cuûa khoe taøi, khoe giaøu khoe sang, khoe nhaø khoe xe, khoe con khoe chaùu, noùi xaáu xoùm laøng, chaâm chích choïc choït, khoaùi tæ tì ti, lo aên nguû khì, nhìn trôøi ngaém maây, chaúng hay bieát gì. Khoâng ai bieát raèng: chaúng bao laâu nöõa, vì khoâng ngöôøi laùi, chuyeán xe löûa ñoù, toác ñoä saün coù, seõ traät ñöôøng raày, lao xuoáng hoá saâu, khoâng coøn döøng ñöôïc, taát caû haønh khaùch, maïng vong thaûm töû, khoâng soùt moät ai! Trong luùc höôûng thuï, moïi ngöôøi saün saøng, tranh chaáp caõi vaõ, tranh giaønh phaàn phaûi, phaàn hôn phaàn toát, phaàn lôïi phaàn thaéng, veà phía cuûa mình, baø con phe nhoùm, ngaøy naøy ngaøy khaùc! Ñôïi cho ñeán luùc, toa ñaàu xe löûa, lao xuoáng vöïc saâu, moïi ngöôøi giöït mình, hoaûng hoàn la heùt, maët maøy taùi meùt, laêng xaêng loän xoän, choän roän ngöôïc xuoâi, caàu kinh laàn chuoãi, caàu cöùu thaùnh thaàn, nieäm Phaät huyeân thieân, keâu trôøi keâu ñaát, nhöng maø taát caû, ñeàu quaù muoän maøng!
Cuõng vaäy, taát caû moïi ngöôøi chuùng ta ñeàu ôû treân chuyeán xe löûa ñònh maïng cuûa cuoäc ñôøi. Traïm cuoái cuøng cuûa chuyeán xe löûa ñònh maïng, ai ai cuõng bieát, ñoù laø nghóa ñòa, hay laø loø thieâu! Theá laø xong moät ñôøi! Vaäy maø khi coøn hít thôû khoâng khí, coøn khaû naêng laøm vieäc, coøn noùi naêng vaø suy nghó, ngöôøi ñôøi khoâng ngöøng taïo toäi taïo nghieäp, vì mieáng côm manh aùo, vì töï aùi hôn thua, vì ganh tò ñoá kyï, vì töùc giaän ngöôøi khaùc, vì taâm taùnh luoân luoân thích thuù nhìn thaáy ngöôøi khaùc phieàn naõo khoå ñau. Taïi sao vaäy? Bôûi vì con ngöôøi thöôøng nghó: Ñôøi cuûa mình coøn daøi laém maø!
Ñoù laø nhöõng luùc, mình laøm vieäc thieän, laãn loän vieäc aùc, chuyeän gì cuõng daùm, taïo phöôùc cuõng laøm, taïo nghieäp chaúng töø! Thöïc ra, cuoäc ñôøi laø voâ thöôøng, danh lôïi laø voâ thöôøng, taâm yù cuõng voâ thöôøng. Voâ thöôøng nghóa laø: nay coøn mai maát, chöù khoâng toàn taïi, vónh vieãn muoân naêm. Taâm taïo toäi taïo nghieäp seõ daãn daét con ngöôøi vaøo voøng sanh töû luaân hoài. Tuy nhieân, toäi nghieäp cuõng voâ thöôøng. Neáu coù yù chí maïnh meõ, con ngöôøi coù theå döøng nghieäp vaø chuyeån nghieäp! Bieát döøng nghieäp vaø chuyeån nghieäp, chuùng ta seõ traùnh ñöôïc bao nhieâu haäu quaû khoù löôøng, seõ khoûi ñöôïc bao nhieâu khoå ñau phieàn naõo!
Khi thaáy ñöôïc con traâu, töùc laø chuùng ta ñaõ thaáy ñöôïc bao nhieâu ngaøy thaùng troâi qua cuûa cuoäc ñôøi mình, thöïc laø phí phaïm, taïo toäi taïo nghieäp, ñaõ quaù nhieàu roài. Coù raát nhieàu ngöôøi, beà ngoaøi chôn chaát, coù veû hieàn laønh, nhu mì nhoû nheï, noùi naêng töø toán, chöa heà haïi ai, nhöng maø beân trong, tö töôûng naûy sanh, bao nhieâu yù nghó, ñen toái baäy baï, ñoù chính thöïc laø: con traâu caàn phaûi chaên giöõ. Ngöôøi tu taâm döôõng taùnh thöïc söï phaûi bieát caùch chaên traâu. Coù ngöôøi raát aân haän, aên naên saùm hoái veà nhöõng ñau khoå, do voâ tình hoaëc coá yù, mình ñaõ gaây taïo cho ngöôøi khaùc, chæ vì taâm tham lam, saân haän vaø si meâ. Coù ngöôøi quaù quaån trí vôùi maëc caûm toäi loãi, muoán keát thuùc cuoäc ñôøi mình, ñeå ñeàn traû quaû, vaãn caûm thaáy cuõng coøn chöa ñuû. Tuy nhieân, nhöõng ngöôøi coù chuùt aùnh saùng trí tueä töø Chaùnh Phaùp, baét ñaàu daønh nhieàu thôøi gian, ñeå lo tu taâm döôõng taùnh, tìm gaëp thieän höõu tri thöùc, thaày laønh baïn toát trong ñaïo, coá gaéng hoïc hoûi caùch naøo, ñeå laøm lôïi mình lôïi ngöôøi, haàu traû bôùt nghieäp baùo ñaõ vay, ñaõ taïo ñaõ gaây, töø bao laâu nay. Ngöôøi tu taâm döôõng taùnh baét ñaàu tìm cho mình moät nôi nöông töïa, ñeå mong raèng: nhöõng böôùc treân quaõng ñöôøng ñôøi sau naøy, khoâng coøn tai naïn ruûi ro, khoâng coøn hoá saâu vöïc thaúm, hieåm trôû choâng gai, ñeå chuoäc laïi nhöõng loãi laàm ñaõ taïo taùc. Taâm saùm hoái maïnh meõ thuùc ñaåy nhieàu ngöôøi phaùt taâm haønh thieän, cöùu ngöôøi giuùp ñôøi.
Ngaøy xöa coù ngöôøi, voâ minh laâu ñôøi, che laáp chôn taùnh, khoâng ñöôïc saùng suoát, cho neân luùc naøo, cuõng tìm moïi caùch, phæ baùng ñaïo Phaät, cheâ bai Chaùnh Phaùp. Cho ñeán moät ngaøy, hoaùt nhieân tænh ngoä, vì quaù aân haän, beøn ñònh caét löôõi, töø laâu ñaõ noùi, nhöõng lôøi xaèng baäy, gaây neân khoâng bieát, bao nhieâu toäi nghieäp. May nhôø gaëp laïi, moät vò thieàn sö, voán laø anh em, tu haønh laâu naêm, heát lôøi khuyeân baûo: Neân duøng caùi löôõi, xöa nay phaïm toäi, ñeå maø tuyeân xöng, giaûng giaûi Chaùnh Phaùp, giuùp cho nhieàu ngöôøi, lieãu ngoä chaùnh ñaïo, hieåu bieát roõ raøng, phaùp moân roõ raøng, tu taâm döôõng taùnh. Nhö vaäy môùi laø, phöông caùch toát nhöùt, thöïc taâm saùm hoái, ñeå taïo phöôùc baùu, ñeå traû nghieäp baùo, ñeàn ôn chö Phaät, ích lôïi cho mình, cho muoân ngöôøi khaùc. Thôøi gian veà sau, ngöôøi ñoù trôû thaønh, moät vò thieàn sö, chôn tu ñaéc ñaïo, noåi tieáng khaép nôi.
Trong Kinh Vò Taèng Höõu, Ñöùc Phaät coù daïy: "Taâm tröôùc nghó aùc, nhö ñaùm maây ñen che khuaát maët trôøi. Taâm sau aên naên nghó thieän, nhö ngoïn ñuoác saùng tieâu tröø haéc aùm", chính laø nghóa ñoù vaäy.
Tuy ñaõ nhaän ñöôïc, mình thöïc söï coù, baûn taâm thanh tònh, nhöng maø nhöõng khi, nghe noùi traùi tai, thaáy ñieàu gai maét, gaëp chuyeän baát traéc, trong taâm lieàn khôûi, böïc töùc giaän hôøn. Ñoù chính laø luùc, con traâu cuûa mình, leân côn hung haêng. Chaên traâu nghóa laø: Phaûi bieát keàm giöõ, xoû muõi keùo laïi, ñöøng ñeå con traâu, daãn mình ñi ñaâu, taïo toäi taïo nghieäp. Chuùng ta luoân luoân, muoán laøm ngöôøi toát, trôû neân ngöôøi thieän. Nhöng neáu coù ngöôøi, baøy möu maùch nöôùc, chæ chöôùc kieám tieàn, deã laøm giaøu nhanh, kieám ñöôïc vaøi trieäu, baát chaáp thuû ñoaïn, lôïi mình haïi ngöôøi, do döï giaây laâu, mình lieàn nghe theo. Töùc laø chuùng ta, bò con traâu loâi, taïo toäi nghieäp môùi, chöù coøn gì nöõa! Chaên traâu nghóa laø: Khoâng theo söùc maïnh, söùc keùo söùc loâi, cuûa taùnh tham lam, saân haän si meâ.
* * *
(5) Trong giai ñoaïn naøy, con ngöôøi ñaõ bieát caùch chaên traâu, nhöng nhieàu khi vaãn bò söùc maïnh cuûa con traâu keùo loâi ngöôïc laïi, coù khi teù laên cuø boø caøng, u ñaàu xöôùc traùn. Sau moät thôøi gian, coá gaéng noã löïc, tu taäp tinh taán, taâm khoâng coøn ñieân ñaûo moäng töôûng nöõa. Voïng taâm voïng töôûng, voïng thöùc voïng nieäm, khôûi leân lieàn bieát, neân töï laéng xuoáng, thöôøng xuyeân tænh giaùc, khoâng bò nghieäp loâi. Song voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm, cöù daáy leân ñeàu ñeàu. Nghóa laø con ngöôøi vì laên loän trong cuoäc ñôøi, bò voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm loâi cuoán, che laáp baûn taâm thanh tònh, quanh naêm suoát thaùng caû ngaøy, queân maát con ngöôøi chaân thaät cuûa chính mình, trong kinh saùch goïi laø "nghieäp thöùc che ñaäy", luùc laøm ngöôøi toát, khi laøm keû xaáu, sanh töû töû sanh maõi maõi, khoâng bieát ñeán bao giôø môùi chòu döøng nghieäp vaø chuyeån nghieäp.
Luùc naøo mình laøm chuû ñöôïc con traâu cuûa mình, töùc laø laøm chuû ñöôïc thaân vaø taâm mình. Coøn khi naøo coâng phu chöa ñöôïc thuaàn thuïc laém, chuùng ta neân traùnh bôùt caùc cô hoäi tieáp xuùc vôùi traàn ñôøi, gan daï caét ñöùt caùc duyeân lieân heä beân ngoaøi, ñeå taâm yù bôùt giao ñoäng, ñeå con traâu cuûa mình khoâng coù cô duyeân noåi côn hung haêng döõ tôïn. Trong luùc tu taäp, chuùng ta thöôøng thaáy, haønh giaû chieâm ngöôõng, ba böùc töôïng goå, hình ba con khæ: moät con bòt maét, moät con bòt tai, moät con bòt mieäng, chính laø nghóa ñoù vaäy. Thaáy cuõng nhö khoâng thaáy, nghe cuõng nhö khoâng nghe, noùi cuõng nhö khoâng noùi. Khi tieáp xuùc vôùi caûnh traàn, nhöng khoâng yù kieán, khoâng laäp tri, khoâng khôûi taâm phaân bieät, töùc laø khoâng daáy khôûi voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm, cuõng nhö luùc khoâng tieáp xuùc vôùi traàn duyeân vaäy.

Trong Kinh Thuû Laêng Nghieâm, Ñöùc Phaät coù daïy:
"Tri kieán laäp tri töùc voâ minh boån.
Tri kieán voâ kieán tö töùc nieát baøn".
Nghóa laø khi soáng ôû ñôøi, chuùng ta hieåu bieát taát caû moïi vieäc, neáu daáy khôûi voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm thì gaëp phieàn naõo khoå ñau, ñoù laø goác cuûa voâ minh. Nhöng neáu khoâng daáy khôûi voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm, thì chuùng ta soáng ñöôïc trong caûnh giôùi nieát baøn. Noùi caùch khaùc ñôn giaûn hôn, soáng ôû ñôøi tuy hieåu bieát moïi vieäc, ngöôøi naøo nhieàu chuyeän, ngöôøi ñoù töï chuoác khoå, khoå thaân vaø khoå taâm ñoù vaäy. Caùi haïnh phuùc ôû chung quanh, naèm trong taàm tay, coù saün töø laâu, nhöng mình queân löõng, khoâng nhaän thöùc ñöôïc, chæ vì khoâng soáng trong chaùnh nieäm, ñeán nay haïnh phuùc ñoù hieän höõu trôû laïi trong voøng tay, mình phaûi yù thöùc, bieát traân quyù vaø giöõ gìn, laøm con thuyeàn ñöa ta thoaùt khoûi bieån sanh töû luaân hoài.
Thôøi Ñöùc Phaät coøn taïi theá, coù moät ngöôøi theo ngoaïi ñaïo, meâ tín dò ñoan, tìm gieát cho ñuû moät traêm ngöôøi, daâng cuùng thaàn linh, ñeå ñöôïc thaàn thoâng, ñöôïc leân thieân ñaøng. Anh ta ñaõ gieát chín möôi chín ngöôøi, cho neân moïi ngöôøi sôï haõi chaïy troán heát trôn. Tuùng cuøng, treân ñöôøng veà nhaø, ñònh gieát meï giaø, cho ñuû soá qui ñònh, anh ta gaëp Ñöùc Phaät ñang ñi, beøn chaïy theo ñònh gieát. Anh ta hoâ to leân: Naøy sa moân kia, haõy döøng laïi ñi! Ñöùc Phaät vaãn thaûn nhieân böôùc ñi. Anh ta ñuoåi theo vaø hoâ to leân theâm hai laàn nöõa. Ñöùc Phaät töø toán noùi: "Nhö Lai ñaõ döøng töø laâu, chæ coù oâng chöa chòu döøng maø thoâi. Nhö Lai ñaõ döøng taïo nghieäp töø laâu, cho neân ñöôïc töï taïi an laïc. Neáu chòu döøng laïi nhö vaäy, oâng cuõng seõ ñöôïc caûnh giôùi nieát baøn khoâng khaùc". Do taám loøng ñaïi töø ñaïi bi, ñaïi hyû ñaïi xaû, Ñöùc Phaät ñaõ caûm hoùa ñöôïc ngöôøi ngoaïi ñaïo meâ tín kia, quay veà chaùnh ñaïo, tu taäp tinh taán, ñaéc ñaïo giaûi thoaùt. Ñoù laø ñaïi ñöùc Angulimala.
Coù ngöôøi suy nghó, mình ñaõ "lôõ" taïo, quaù nhieàu toäi nghieäp, aên naên saùm hoái, cuõng chæ baèng thöøa, cuõng chæ vaäy thoâi, chi baèng tieáp tuïc, laøm aùc nhö vaäy, ñeán ngaøy taøn ñôøi. Coù ngöôøi thöôøng nghó: Chieác aùo traéng tinh, dính moät veát dô, ai ai cuõng thaáy. Chieác aùo quaù dô, dính theâm moät veát, cuõng chaúng khaùc gì! Hoï thöôøng nghó raèng: "Cheát ñi laø heát", khoâng ai bieát ñöôïc, mình ñaõ laøm gì, taïi sao khoâng chòu, höôûng thuï cho söôùng, caû cuoäc ñôøi naøy? Hoï khoâng bieát raèng, sau khi cheát ñi, hoï chæ boû laïi, caùi thaân töù ñaïi, coøn caùc nghieäp baùo, laønh döõ ñaõ taïo, khoâng theå boû laïi, seõ ñi theo hoï, nhö hình vôùi boùng. Duø muoân kieáp sau, hoï vaãn phaûi traû, naëng neà hôn nhieàu.
Thí duï nhö nhöõng, ngöôøi maõn tuø ra, vaãn coøn tieáp tuïc, gaây toäi taïo nghieäp, baèng caùch traû thuø, ngöôøi ñaõ haïi mình, thöa göûi kieän tuïng. Thí duï nhö nhöõng, ngöôøi coù thaân nhaân, tôùi luùc phaûi traû, nghieäp baùo ñaõ vay, töø nhieàu kieáp tröôùc, höôûng heát phöôùc baùo, maïng vong thaûm töû, trong caùc tai naïn, ngöôøi ñôøi chaúng bieát, thöùc tænh aên naên, saùm hoái nghieäp chöôùng, laøm thieän taïo phöôùc, ñeå ngöøa naïn sau, laïi ñi döïng chuyeän, loøng tham sai khieán, kieän ngöôøi ñoøi tieàn, gaây theâm toäi nghieäp, laøm khoå chuùng sanh! Nhö vaäy töùc laø, ngöôøi ñôøi ñang meâ, chöa chòu thöùc tænh, chöa chòu chaên traâu, chöa chòu keàm cheá, voïng taâm voïng töôûng, voïng thöùc voïng nieäm.
Noùi moät caùch khaùc: ngöôøi ñôøi ñang bò, con traâu loâi keùo, ñi treân con ñöôøng, u meâ taø vaïy, xa lìa chaùnh ñaïo, ñem laïi khoå ñau, nhieàu ñôøi nhieàu kieáp. Neáu ngöôøi ñôøi coù, gaëp tai gaëp naïn, thaân nhaân thaûm töû, theo Kinh Ñòa Taïng, vaø Kinh Döôïc Sö, chuùng ta neân vì hoï, laøm nhieàu ñieàu phöôùc thieän, cöùu ngöôøi vaø giuùp ñôøi, ñem taøi saûn cuûa hoï, boá thí vaø cuùng döôøng, ñeå hoài höôùng cho hoï, chöù tuyeät ñoái khoâng neân, taïo toäi taïo nghieäp theâm, cho hoï vaø cho mình.
* * *
(6) Baét ñaàu giai ñoaïn naøy, chuùng ta caûm thaáy ñöôïc phaàn naøo keát quaû cuûa vieäc chaên traâu. Con traâu ñöôïc traéng treûo ñoâi phaàn. Töùc laø con ngöôøi ñaõ bieát höôùng veà vieäc thieän nhieàu hôn, bieát queân mình vì ngöôøi nhieàu hôn, taâm tham lam ích kyû, taät ñoá saân haän, si meâ môø toái, giaûm bôùt ñi nhieàu. Con ngöôøi laøm chuû ñöôïc haønh ñoäng, laøm chuû ñöôïc lôøi noùi, laøm chuû ñöôïc yù nghó, töùc laø con ngöôøi laøm chuû ñöôïc con traâu cuûa mình, ñaõ chaên daét con traâu theo ñuùng con ñöôøng mình mong muoán. Trong kinh saùch, con ñöôøng ñoù ñöôïc goïi laø "Baùt Chaùnh Ñaïo", ngöôøi ñoù ñöôïc goïi laø "Haønh Giaû", töùc laø ngöôøi ñang ñi treân ñöôøng tu taäp haønh trì. Ñoù laø ngöôøi thöïc söï bieát tu taâm döôõng taùnh.
Treân böôùc ñöôøng tu taâm döôõng taùnh, vieäc tröôùc heát laø xaû boû taâm tham danh tham lôïi, traùnh laøm caùc vieäc aùc, caùc ñieàu baát löông baát thieän. Nhöõng söï töôùng beân ngoaøi nhö ñi chuøa, tuïng kinh, nieäm Phaät, boá thí, cuùng döôøng, aán toáng kinh saùch, trích huyeát taû kinh, giuùp ñôõ ngöôøi giaø, kieám nhaø cho treû, giôùi thieäu vieäc laøm, laø nhöõng ñieàu heát söùc caàn thieát, treân böôùc ñöôøng tu taäp, ñeå taïo phöôùc baùu, nhöng nhö vaäy thoâi, thì cuõng chöa ñuû. Taïi sao nhö vaäy? Bôûi vì ngöôøi ñôøi, thöôøng laøm vieäc thieän, vôùi cuøng taâm nieäm: muoán ñöôïc phöôùc baùu, muoán ñöôïc khen thöôûng, muoán ngöôøi bieát ñeán, muoán ñöôïc traû ôn, muoán leân thieân ñaøng, muoán veà cöïc laïc. Nhöõng taâm nieäm nhö vaäy chính laø voïng taâm taïp nieäm, chính laø con traâu ñen thuûi ñen thui vaäy.
Tu theo ñaïo Phaät laø phaûi giaùc ngoä vaø giaûi thoaùt, töùc laø chuyeån hoùa con traâu ñen thaønh con traâu traéng. Trong taâm coøn coù chöõ "muoán" laø coøn bò troùi buoäc, duø laø muoán veà cöïc laïc, muoán leân thieân ñaøng! Khi coøn muoán nhö vaäy, chuùng ta deã bò duï doã, deã bò gaït gaãm, deã bò muø quaùng, deã ñi sai ñöôøng, laàm ñöôøng laïc neûo, laïc vaøo ngoaïi ñaïo, rôi vaøo taø giaùo, luùc naøo khoâng hay. Haønh giaû tu taäp, taän taâm taän tình, taän söùc taän löïc, môùi mong nhaän ñöôïc, baûn taâm thanh tònh. Tuy nhaän ra roài, nhöng maø vaãn coøn, chôït hieän chôït aån. Haønh giaû quyeát taâm, ngöng vieäc taïo toäi, chæ laøm vieäc thieän, taïo phöôùc maø thoâi. Cho neân luùc naøy, con traâu cuûa mình, choã ñen choã traéng. Maët trôøi trí tueä, luùc saùng luùc môø, vì vaãn coøn bò, maây ñen che khuaát. Con thuyeàn baùt nhaõ, coøn phaûi vöôït qua, nhieàu côn soùng gioù, baùt phong cuûa ñôøi, chöa ñeán beán bôø, moät caùch bình yeân.
Taâm cuûa chuùng ta, cuõng vaäy chaúng khaùc, vöøa môùi an oån, vui töôi thoaûi maùi, boång döng coù ngöôøi, ñeán noùi khoù nghe, hoaëc cuõng nhö laø, con caùi caõi loän, khoâng bieát nghe lôøi, chæ daïy cuûa mình, hay laø vôï choàng, baát ñoàng yù kieán, veà moät vaán ñeà, voïng taâm voïng töôûng, voïng thöùc voïng nieäm, lieàn daáy khôûi leân. Con traâu cuûa mình, laïi noåi côn leân, phaûi thöïc kheùo laém, môùi ñieàu phuïc ñöôïc. Keùo daøi laâu laém, taâm cuûa chuùng ta, môùi dòu trôû laïi. Nhöng chaúng bao laâu, chuyeän khaùc xaûy ñeán, con traâu cuûa mình, laïi loàng loän leân.
Bôûi vaäy cho neân, chuùng ta môùi thaáy: "Ai baûo chaên traâu khoâng khoå? Chaên traâu chaúng söôùng laém ñaâu!" . Trong giai ñoaïn naøy, theo traâu thì deã, chaên traâu khoù laém, khoù laém khoù laém, thieân nan vaïn nan. Tuy nhieân, chuùng ta neân bieát, trong saùch coù caâu:
"Voâ ma khaûo baát thaønh ñaïi ñaïo" hoaëc "Nhaân baát phong söông vò laõo taøi".
Nghóa laø treân böôùc ñöôøng tu taäp, haønh giaû caàn gaëp nhöõng ma chöôùng, nhöõng nghòch duyeân, nhöõng thöû thaùch, nhöõng baùt phong, nhöõng söông gioù, môùi chöùng toû yù chí maïnh meõ, kieân taâm trì chí, boà ñeà taâm kieân coá, môùi trôû thaønh ngöôøi taøi ba laõo luyeän, môùi ñaït ñöôïc ñaïo caû chí thöôïng. Baøn veà chuyeän deã hay khoù, Thieàn sö Linh Chieáu, con gaùi cuûa Ngaøi Cö Só Baøng Long Uaån, coù daïy:
"Daõ baát nan, daõ baát dò, cô lai khieát phaïn, khoán lai thuøy".
Nghóa laø:
"Chaúng coù khoù, cuõng chaúng deã, ñoùi ñeán aên côm, meät nguû khoø".
Thöïc laø ñôn giaûn! Vaäy maø ít ngöôøi chuù taâm chuù yù thöïc haønh! Tu taäp tinh taán ñaït ñöôïc keát quaû hay khoâng, ña phaàn do mình coù quyeát taâm maïnh meõ hay khoâng, moät phaàn cuõng do coù phöôùc duyeân, gaëp ñöôïc minh sö chæ daïy, gaëp thieän höõu tri thöùc höôùng daãn.
* * *
(7) Chuùng ta coøn soáng treân ñôøi, khi saùu caên tieáp xuùc vôùi saùu traàn, voïng taâm voïng töôûng, voïng thöùc voïng nieäm, vaãn coøn khôûi leân. YÙ nghó naøy vöøa daáy leân, taïp nieäm khaùc lieàn tieáp theo. Tuy nhieân, chuùng ta ñaõ bieát caùch chaên traâu, nghóa laø luoân luoân soáng trong tænh giaùc tænh thöùc, soáng trong chaùnh nieäm. Nhôø coâng phu tu taäp laâu ngaøy, con traâu taïm thuaàn, moãi khi nieäm khôûi leân, chuùng ta lieàn nhaän bieát ngay, khoâng theo.
Trong Kinh Phaùp Baûo Ñaøn, Luïc Toå Hueä Naêng coù daïy: "Ñöøng sôï nieäm khôûi. Chæ sôï giaùc chaäm", chính laø nghóa ñoù vaäy. Voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm, do ñoù seõ laëng ñi. Ñoù laø coâng phu tu taäp ñaõ saâu, söùc maïnh cuûa con traâu ñaõ giaûm, töùc laø söùc cuoàng loaïn cuûa taâm yù khoâng coøn.
Ñaây môùi chính laø yù nghóa thieát yeáu cuûa vieäc tu taâm döôõng taùnh theo ñaïo Phaät: Trong taâm khôûi nieäm, neáu giaùc kòp thôøi, lieàn bieát khoâng theo, ñoù laø chôn taâm. Trong taâm khôûi nieäm, neáu coøn meâ muoäi, khoâng giaùc kòp thôøi, lieàn theo nieäm ñoù, trôû thaønh voïng taâm.
Cuõng ví nhö laø: Khi coù gioù thoåi, maët bieån noåi soùng, goïi laø bieån ñoäng. Khi coù gioù thoåi, maët bieån vaãn bình yeân, ñoù laø bieån thaùi bình, hay baûn taâm thanh tònh. Tu theo ñaïo Phaät, khoâng phaûi chæ coù, cuùng kieán leã laïy, van xin caàu nguyeän, khoâng coøn gì khaùc.
Sau khi haønh giaû chaên daét moät thôøi gian, con traâu thuaàn phuïc ñöôïc tôùi ñaâu, haønh giaû khoûe tôùi ñoù. Tu taäp duïng coâng tôùi ñaây ñaõ ñöôïc nheï nhaøng, ñaõ bôùt phaàn nhoïc nhaèn. Con traâu khoâng coøn ñi huùc caøn, daãm ñaïp luùa maï cuûa ngöôøi. Con traâu cuûa mình ñaõ khaù ngoan ngoaõn. Ñeán ñaây, haønh giaû khoâng coøn bò con traâu daãn daét, loâi keùo, neân ñaõ döøng nghieäp vaø chuyeån nghieäp, khoâng coøn taïo nghieäp môùi nöõa. Thí duï nhö trong gia ñình, coù chuyeän baát bình, taâm yù khoâng coøn khôûi nieäm, böïc töùc giaän hôøn, moät caùch deã daøng nhö tröôùc. Thí duï nhö khi ñang laøm vieäc, hoaëc khi ñang chaïy xe treân ñöôøng phoá, gaëp chuyeän baát nhö yù, gaëp caûnh böïc boäi, taâm yù vaãn khoâng khôûi nieäm naøo, duø laø khôûi yù nieäm toát, nhö laø töï nhuû raèng, thi aân baát caàu baùo, chaúng haïn.
Trong Kinh Phaùp Baûo Ñaøn, Luïc Toå Hueä Naêng coù daïy: "Khoâng khôûi nieäm nghó thieän, khoâng khôûi nieäm nghó aùc, baûn lai dieän muïc hieän tieàn". Nghóa laø: Duø khôûi nieäm thieän hay khôûi nieäm baát thieän, taâm thöùc cuûa con ngöôøi cuõng giao ñoäng. Khi trong taâm thöùc, khoâng coù nieäm khôûi, con ngöôøi soáng vôùi caûnh giôùi nieát baøn hieän tieàn. Ñoù chính laø lôøi daïy giuùp Thöôïng Toïa Hueä Minh khai ngoä, nhaän ñöôïc Chôn Taâm Phaät Taùnh.
Lôïi ích thieát thöïc tröôùc maét cuûa phaùp moân chaên traâu, laø chuùng ta ngaøy aên ñöôïc ngon, toái nguû ñöôïc yeân, khoâng coøn thaáy aùc moäng. Taïi sao vaäy? Bôûi vì con traâu ñaõ ngoan ngoaõn, theo söï chaên daét cuûa mình, neân cuõng nguû yeân roài! Ban ngaøy taâm trí loaïn ñoäng, ban ñeâm nhöùt ñònh coù aùc moäng. Ban ngaøy taâm trí bình tónh thaûn nhieân töï taïi, ban ñeâm nhöùt ñònh coù giaác nguû an laønh. Nhöõng ngöôøi naøo ñaõ, chaên ñöôïc con traâu, taùnh tình trôû neân, vui veû côûi môû, hieàn hoøa töôi taén, deã thöông deã chòu, hoøa hôïp vôùi moïi ngöôøi, thích öùng vôùi moïi caûnh, nhaãn chòu vôùi moïi thôøi, haøi loøng vôùi moïi vieäc, khoâng hay khieáu naïi, khoâng thích nhieàu chuyeän, khoâng muoán tranh ñua, khoâng chòu hôn thua, khoâng tranh caõi vaõ. Do ñoù cuoäc soáng ñöông nhieân an laïc vaø haïnh phuùc.
Trong kinh saùch, Chö Toå coù daïy:
"Noäi caàn khaéc nieäm chi coâng.
Ngoaïi hoaèng baát tranh chi ñöùc".
Nghóa laø: Beân trong khaéc cheá ñöôïc taâm nieäm laêng xaêng loän xoän, töùc laø luoân luoân chaên traâu, ñöôïc goïi laø coâng phu tu taäp. Beân ngoaøi haønh trì ñöùc ñoä cuûa ngöôøi khoâng tranh caõi. Ñoù laø nhöõng vieäc phaûi laøm cuûa ngöôøi chaân tu thöïc hoïc.
Nhöõng chuyeän cuõ töø naêm xöûa naêm xöa, neáu coù hieän trôû laïi trong taâm trí, maø chuùng ta khoâng theo, döøng laïi kòp thôøi, khoâng tieáp tuïc nhôù nghó ñeán nöõa, thì noù seõ laëng ñi, laâu ngaøy cuõng seõ queân luoân! Kho taøng taâm thöùc seõ daàn daàn vôi ñi, cho ñeán khi hoaøn toaøn troáng trôn. Taâm trí seõ daàn daàn nheï nhaøng, khinh an. Caùi gì mình coøn nhôù, laäp ñi laäp laïi nhieàu laàn, thì seõ nhôù dai, nhôù kyõ nhôù roõ, nhôù töøng chi tieát. Thí duï nhö moät baûn nhaïc quen thuoäc hieän leân trong taâm trí, neáu mình ö öû ca theo, mình seõ nhôù dai laâu daøi, coù theå nhôù suoát ñôøi. Thí duï nhö coù ngöôøi buïng baûo daï raèng: "Thuø ngöôøi truyeàn kieáp, naêm möôøi naêm sau, traû thuø khoâng muoän. Soáng ñeå daï cheát mang theo". Thöïc laø deã sôï! Con ngöôøi nhö vaäy seõ bò con traâu cuûa mình loâi keùo taïo toäi taïo nghieäp, töø cheát tôùi bò thöông maø thoâi.
Ñeán giai ñoaïn naøy, do coâng phu tu taäp ñem laïi nhieàu ích lôïi cho theá gian, haønh giaû ñöôïc xöng tuïng taùn thaùn, coù theå khôûi taâm ngaõ maïn, lieàn gaëp ngay chöôùng ngaïi treân ñöôøng tu. Haønh giaû töï caûm thaáy coâng phu tu taäp cuûa mình khaù quaù, ít ngöôøi ñaït ñöôïc nhö mình, khôûi taâm thích laøm thaày thieân haï, töï xöng sôn taêng, töï xöng trang chuû, töï laäp thieàn trang, töï tung töï taùc, baét ñaàu keït danh lôïi treân ñöôøng tu. Tröôøng hôïp cuûa ngaøi Ngoä Ñaït Quoác Sö ngaøy tröôùc laø moät thí duï ñieån hình.
Trong Kinh Di Giaùo, Ñöùc Phaät coù daïy:
"Chuûng chuûng hyù luaän kyø taâm taéc loaïn.
Nhöôïc ñaéc ñònh giaû taâm taéc baát taùn".
Nghóa laø ngöôøi naøo chöùa chaáp quaù nhieàu chuyeän thò phi, tranh ñua hôn thua, taâm yù cuûa ngöôøi ñoù töùc nhieân loaïn ñoäng. Coøn ngöôøi naøo chaên daét ñöôïc con traâu cuûa mình, töùc laø khaéc cheá ñöôïc taâm nieäm cuûa mình, ngöôøi ñoù ñaït ñöôïc caûnh giôùi thieàn ñònh, duø laø sô thieàn, nhò thieàn tam thieàn, hay ñöôïc töù thieàn, taâm yù khoâng coøn taùn loaïn nöõa.
* * *
(8) Sau moät thôøi gian laâu hay mau, daøi hay ngaén, tuøy theo caên cô, trình ñoä, hoaøn caûnh, khaû naêng cuûa moãi ngöôøi, haønh giaû quyeát taâm chaên traâu, quyeát chí tu döôõng, taän taâm taän tình, taän söùc taän löïc, chuyeån hoùa taâm taùnh, nhöùt ñònh thuaàn phuïc ñöôïc con traâu taâm yù cuûa mình. Luùc ñoù haønh giaû, hoaøn toaøn töï taïi, giaûi thoaùt phieàn naõo, khoå ñau cuoäc ñôøi, khoâng coøn hay bò, caûnh traàn kích ñoäng, loâi cuoán quyeán ruû, chi phoái taùc ñoäng.
Haønh giaû luoân luoân, höôùng veà nhöõng vieäc, ích lôïi moïi ngöôøi, lôøi noùi ñaïo ñöùc, eâm dòu hoøa nhaõ, yù nghó hieàn haäu, tö töôûng hoøa vui, töø bi hyû xaû, theâm baïn bôùt thuø, coù ñuû khaû naêng, ñem ñaïo vaøo ñôøi, laøm saùng theâm ñaïo, taïo ñôøi an vui, xoa dòu noãi khoå, laøm cho maùt loøng, cuûa nhieàu ngöôøi khaùc, ví nhö cam loà, cuûa Ñöùc Quaùn AÂm, röôùi khaép theá gian, taém maùt taâm hoàn, ñang bò nhieät naõo. Ñoù laø nhöõng böïc, chaân tu thöïc hoïc, thieän höõu tri thöùc, coù theå giuùp ñôõ, nhöõng ngöôøi höõu duyeân, treân ñöôøng tu taäp, hoaëc chuyeån hoùa ñöôïc, taâm nieäm nhöõng ngöôøi, soáng ôû chung quanh, baát luaän ngöôøi thaân, hay laø keû thuø.
Tu taäp ñeán ñaây, luùc naøo caàn suy nghó thì suy nghó, luùc naøo caàn laøm vieäc thì laøm vieäc, moïi luùc khaùc thì troáng khoâng laëng leõ, voâ taâm voâ nieäm. Tu taäp caøng tieán, taâm trí caøng thaûnh thôi nheï nhaøng, thaáy ngöôøi naøo cuõng coù ñieåm toát ñeå mình noi theo, thaáy caûnh vaät naøo chung quanh cuõng vui töôi ñeïp ñeõ hôn. Ngöôøi chöa tu hay môùi baét ñaàu phaùt taâm tu, taâm trí coøn cuoàng loaïn, vì chöùa chaáp quaù nhieàu chuyeän tranh chaáp, coá chaáp chaáp chaët, chaáp neâ phieàn naõo, cho neân caûm thaáy caûnh vaät naøo chung quanh cuõng buoàn baõ chaùn chöôøng, caûm thaáy ngöôøi naøo cuõng xaáu xa ñeâ tieän, phieàn toaùi böïc mình, ñaâm ra cau coù, quaïu quoï nhaên nhoù. Nhöng kheùo bieát ñieàu phuïc, bieát caùch chaên traâu, moät thôøi gian sau, taâm trí an laïc, caûm nhaän haïnh phuùc, caûm thaáy moïi ngöôøi, deã meán deã thöông, caûnh vaät töôi saùng, khoâng gian ñeïp ñeõ. Do ñoù, chuùng ta neân bieát: tu taâm döôõng taùnh chính laø chuyeån ñoåi taâm taùnh trôû neân thanh tònh toát ñeïp, chöù khoâng phaûi chuyeån ñoåi caûnh vaät beân ngoaøi. Bôûi vaäy cho neân, trong saùch coù caâu:
Taâm buoàn caûnh ñöôïc vui sao.
Taâm an duø caûnh ngoä naøo cuõng an.
Giai ñoaïn naøy laø luùc haønh giaû ñaõ bieát döøng nghieäp vaø chuyeån nghieäp. Maét troâng thaáy saéc roài thoâi, khoâng coøn löu giöõ baát cöù hình saéc naøo trong kho taøng taâm thöùc, duø ñeïp duø xaáu, duø deã thöông duø thaáy gheùt. Tai nghe thaáy tieáng, nghe roài thì khoâng, khoâng giaän khoâng hôøn, khoâng yeâu khoâng haän. Trong loøng, trong taâm thöùc, khoâng khôûi leân baát cöù moät nieäm naøo, khôûi leân laø lieàn bieát, khoâng theo, nieäm ñoù seõ laëng ñi. Khoâng theo coù nghóa laø: khoâng ñeå cho con traâu daãn daét mình ñi taïo nghieäp! Ñeán ñaây, haønh giaû nhaän ra raèng, haïnh phuùc cuûa moïi ngöôøi treân theá gian cuõng laø haïnh phuùc cuûa mình. Taâm ñòa boà taùt, taám loøng vò tha, vì ngöôøi queân mình, cuûa haønh giaû taêng tröôûng. Haønh giaû mang ñaïo vaøo ñôøi, laøm saùng ñeïp cho ñôøi, maø khoâng bò ñôøi laøm oâ nhieåm. Haønh giaû thanh thaûn, thaûnh thôi, thôi thôùi, nheï nhaøng böôùc ra khoûi caûnh traàm luaân, sanh töû luaân hoài. Trong kinh saùch, coù baøi keä nhö sau:
Maét troâng thaáy saéc roài thoâi
Tai nghe thaáy tieáng nghe roài thì khoâng
Trô trô laüng laëng coõi loøng
Nheï nhaøng ta böôùc khoûi voøng traàm luaân.
Taùnh giaùc cuûa con ngöôøi hieån loä nôi saùu caên, ñoù laø: maét, tai, muõi, löôõi, thaân vaø yù. Khi saùu caên tieáp xuùc vôùi saùu traàn: saéc, thanh, höông, vò, xuùc vaø phaùp, maø khoâng sanh khôûi voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm gì caû, laø luùc con ngöôøi soáng ñöôïc vôùi baûn taâm thanh tònh cuûa mình. Chaúng haïn nhö coù ngöôøi ñeán chöûi maéng nhuïc maï, töùc laø loã tai tieáp xuùc vôùi tieáng chöûi maéng, maø mình vaãn bình tónh thaûn nhieân, töùc laø aâm thanh khoù nghe ñoù khoâng laøm cho mình noåi saân, khoâng laøm cho mình phaùt khôûi voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm gì caû. Noùi moät caùch khaùc: Duø gaëp baùt phong, duø gioù thoåi ñeán, maët bieån baûn taâm thanh tònh khoâng heà gôïn soùng, duø nhoû duø lôùn. Luùc ñoù coâng phu tu taäp thuaàn thuïc laém roài.
* * *
(9) Khi taâm ñòa, hay taâm thöùc cuûa haønh giaû, hoaøn toaøn khoâng tòch, troáng roãng laëng leõ, laüng laëng thanh tònh, khoâng coøn chöùa chaáp nhöõng voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm naøo caû, thì trí tueä baùt nhaõ töï böøng saùng. Taâm ñöôïc thanh tònh thì caûnh vaät cuõng thanh tònh, chuùng sanh chung quanh cuõng ñöôïc bình yeân.
Trong Kinh Tònh Danh vaø Kinh Taâm Ñòa Quaùn, Ñöùc Phaät coù daïy:
"Taâm tònh thì ñoä tònh"
"Taâm ñòa bình thì theá giôùi bình",
chính laø nghóa ñoù vaäy.
Nhöõng voïng taâm voïng töôûng, voïng thöùc voïng nieäm, ñeàu ñaõ döùt saïch. Khoâng coøn tham, khoâng coøn saân, khoâng coøn si. Tu taäp ñeán ñaây, haønh giaû ñaït ñöôïc "caûnh giôùi baát nhò", töùc laø khoâng coøn keït hai beân, khoâng coøn thò phi, khoâng coøn phaûi quaáy, khoâng coøn tranh chaáp, khoâng coøn hôn thua, khoâng coøn taïo toäi, khoâng coøn taïo nghieäp, khoâng coøn coá chaáp. Trong kinh saùch coøn goïi ñoù laø caûnh giôùi "voâ taâm voâ nieäm". Nhö Ñöùc Phaät ñaõ daïy trong Baùt Nhaõ Taâm Kinh: Luùc ñoù haønh giaû soáng ñöôïc an laïc töï taïi, voâ quaùi ngaïi, voâ höõu khuûng boá, vieãn ly ñieân ñaûo moäng töôûng, ñaït ñöôïc cöùu kính nieát baøn.
Toå sö Thieàn Phaùi Truùc Laâm, ngaøi Ñieàu Ngöï Giaùc Hoaøng, töùc laø Hoaøng Ñeá Traàn Nhaân Toân, coù daïy:
"Ñoái caûnh voâ taâm maïc vaán thieàn".
Nghóa laø: Ñoái tröôùc moïi caûnh traàn, khoâng khôûi baát cöù taâm nieäm gì, goïi laø voâ taâm, töùc laø haønh giaû ñang soáng trong caûnh giôùi thieàn ñònh, khoâng caàn hoûi, khoûi caàn nghi. Moät caên phoøng taêm toái ngaøn ñôøi, nhöng chæ caàn baät ñieän moät caùi, hay ñem vaøo moät ngoïn ñeøn, thì lieàn saùng toû ngay, ñaâu caàn ñôïi ngaøn naêm sau nöõa, môùi chòu saùng laïi. Cuõng vaäy, khi haønh giaû chòu moài ngoïn ñuoác trí tueä cuûa mình vôùi ngoïn ñuoác Chaùnh Phaùp cuûa chö Phaät, thì ngoïn ñuoác trí tueä cuûa mình cuõng böøng saùng leân ngay. Giaây phuùt böøng saùng ñoù, trong thieàn toâng, goïi laø ngoä ñaïo. Cuõng nhö maây ñen tan bieán heát, töùc laø phieàn naõo tan bieán heát, taâm thöùc troáng roãng laëng leõ, thì maët trôøi trí tueä baùt nhaõ töï chieáu saùng.
Thieàn sö Baù Tröôïng Hoaøi Haûi coù daïy: "Taâm ñòa nhöôïc khoâng, tueä nhöït töï chieáu", chính laø nghóa ñoù vaäy. Trong Kinh Di Giaùo, Ñöùc Phaät coù daïy: "Ch‰ taâm nhöùt xöù, voâ söï baát bieän". Nghóa laø khi coät giöõ ñöôïc con traâu ôû moät choã, baèng caùch tuïng kinh, nieäm Phaät, thieàn quaùn, qua söï hieåu bieát Chaùnh Phaùp, taâm trí haønh giaû bình tónh thaûn nhieân, khoâng coøn chuyeän gì ñeå caõi vaõ nöõa, ñeå tranh chaáp nöõa, cho neân khoâng coù söï vieäc gì haønh giaû khoâng bieän luaän, khoâng hieåu bieát moät caùch thoâng suoát, saùng toû, roõ raøng. Ñieàu naøy giaûi thích cho chuùng ta bieát raèng, khoâng coù vò Phaät naøo khoâng bieát thuyeát phaùp ñoä sanh.
Trong Kinh Phaùp Baûo Ñaøn, Luïc Toå Hueä Naêng coù daïy: "Taâm thoâng thì thuyeát thoâng", chính laø nghóa ñoù vaäy. Haønh giaû naøo thöïc taâm tu hoïc, khoâng phaân bieät taïi gia cö só, hay xuaát gia tu só, taâm trí thoâng suoát, ñaït ñöôïc ñeán ñaâu, thuyeát giaûng ñeán ñoù, laøm lôïi chuùng sanh. Ví nhö tröôùc coù hoïc haønh, sau ñoù môùi coù theå laøm thaày chæ daïy ngöôøi khaùc. Haønh giaû ñaït ñeán giai ñoaïn naøy, taâm ñòa môû roäng, ñoàng nhöùt baûn theå vôùi vaïn phaùp, thaáy mình vaø moïi loaøi chuùng sanh khoâng khaùc, trí tueä baùt nhaõ caøng phaùt trieån, theá giôùi Phaät caøng môû roäng, ñoù laø theá giôùi cuûa yeâu thöông, hoøa hôïp, caûm thoâng, an vui, lôïi laïc, giaùc ngoä vaø giaûi thoaùt. Haønh giaû caûm thoâng ñöôïc noãi khoå cuûa chuùng sanh. Haønh giaû caûm thoâng ñöôïc taâm beänh cuûa chuùng sanh.
Cho neân luùc naøo taâm töø taâm bi cuûa haønh giaû cuõng höôùng veà khaép chuùng sanh moïi loaøi soáng chung quanh. Tu taäp ñeán ñaây, baát cöù haønh ñoäng naøo, baát cöù lôøi noùi naøo, baát cöù yù nghó naøo cuûa haønh giaû, cuõng phaùt xuaát töø baûn taâm thanh tònh, baûn taùnh saùng suoát, cho neân ñem laïi thöïc nhieàu ích lôïi cho theá gian, ñöôïc moïi ngöôøi chung quanh ngöôõng moä, kính phuïc, qui y, nöông töïa, bôûi vì caûm thaáy maùt dòu khi gaàn guõi, caûm thaáy yeân taâm khi quan heä, caûm thaáy ích lôïi khi caàu hoïc.
* * *
(10) Khi ñaït ñöôïc caûnh giôùi treân, haønh giaû ñaõ thöïc söï böôùc ñeán gaàn quaû vò Phaät, nghóa laø taâm cuûa haønh giaû cuõng gaàn nhö laø taâm Phaät. Haønh giaû ñaõ thaûnh thôi laém roài, nhöng coøn moät coång raøo cuoái cuøng môùi xong vieäc. Coù saùch thieàn goïi ñoù laø maït haï lao quan. Taïi sao vaäy? Bôûi vì tôùi ñaây, haønh giaû chöa queân ñöôïc coâng phu tu taäp cuûa mình. Nghóa laø con traâu ñaõ bieán maát, nhöng ngöôøi chaên vaãn coøn. Haønh giaû ñaõ maëc ñöôïc aùo nhaãn nhuïc cuûa Nhö Lai, haønh giaû ñaõ vaøo ñöôïc nhaø töø bi cuûa Nhö Lai, nhöng chöa hoaøn toaøn an vò treân toøa phaùp khoâng cuûa Nhö Lai, nhö Ñöùc Phaät ñaõ daïy trong Kinh Dieäu Phaùp Lieân Hoa. Trong truyeän Taây Du Kyù, taùc giaû dieãn taû giai ñoaïn naøy baèng hình aûnh cuûa Ngaøi Phaùp Sö Tam Taïng coù theå boû heát cuûa caûi vaät chaát, ñòa vò treân theá gian, caùi gì cuõng boû heát, ñeå ra ñi tìm ñaïo. Nhöng khi ñeán ñöôïc ñaát Phaät roài, Ngaøi vaãn khoâng chòu ñöa cho vò giöõ taøng kinh caùc, caùi aùo caø sa vaø bình baùt baèng vaøng, do nhaø vua ban thöôûng, töôïng tröng cho coâng phu tu taäp töø tröôùc ñeán nay, cho neân cuõng chaúng thænh ñöôïc kinh saùch giaù trò, chöa ñoïc ñöôïc kinh voâ töï, ví nhö vaãn chöa ñöôïc quaû vò Phaät.
Trong thieàn toâng, giai ñoaïn naøy ñöôïc ví nhö con traâu traéng ñaõ chui loït qua loã kim, nhöng vaãn coøn keït laïi sôïi loâng ñuoâi, chính laø nghóa ñoù vaäy. Haønh giaû ñaït ñöôïc caûnh giôùi naøy, taâm khoâng vöôùng buïi traàn, an nhieân töï taïi tröôùc moïi baùt phong, bình tónh thaûn nhieân tröôùc soùng gioù cuûa cuoäc ñôøi, döûng döng tröôùc nhöõng thaêng traàm cuûa theá söï. Taâm löôïng ñaïi töø, ñaïi bi, ñaïi hyû, ñaïi xaû ñaõ ba-la-maät. Neáu haønh giaû vöôït qua ñöôïc ñaàu saøo traêm tröôïng, hay vöôït qua ñöôïc vuõng nöôùc cheát, trong saùch thieàn goïi ñoù laø vuøng töû thuûy, khi aáy môùi ñöôïc goïi laø Vieân Giaùc, töùc laø giaùc ngoä moät caùch vieân maõn, moät caùch hoaøn toaøn, moät caùch troïn veïn ñoù vaäy. Ñeán luùc naøy, traâu ñaõ maát töø laâu vaø baây giôø ngöôøi chaên cuõng khoâng coøn. Caûnh giôùi voâ ngaõ naøy ñöôïc dieãn taû baèng moät voøng troøn troáng roãng, khoâng theâm moät chöõ, khoâng noùi moät lôøi.
Trong kinh saùch coù caâu: "Ñaïo boån voâ ngoân thuyeát" hoaëc "Ngöõ ngoân ñaïo ñoaïn".
Nghóa laø nguoàn goác cuûa ñaïo voán khoâng coù lôøi naøo coù theå dieãn ñaït ñöôïc, taâm ñöôïc thanh tònh töùc khaéc khai ngoä, môû lôøi noùi naêng thì khoâng coøn thaáy ñaïo nöõa roài, taát caû chæ laø phöông tieän, hoaëc laø hyù luaän maø thoâi! Lyù ñaïo ñaït ñöôïc choã ngaõ phaùp ñeàu khoâng, hoaøn toaøn thanh tònh, hoaøn toaøn khoâng tòch, hoaøn toaøn saùng suoát. Tröôùc ñaây, khi phaùt taâm boà ñeà, muoán tu taâm döôõng taùnh, haønh giaû ñoïc tuïng vaø phaùt nguyeän: "Chuùng sanh voâ bieân theä nguyeän ñoä". Ñeán ñaây, sau moät thôøi gian daøi tu taâm döôõng taùnh, haønh giaû ñaït ñöôïc caûnh giôùi: "Chuùng sanh voâ bieân ñeàu ñoä xong". Nghóa laø trong taâm thöùc khoâng coøn chöùa chaáp baát cöù moät chuùng sanh naøo, töùc laø khoâng coøn khôûi leân baát cöù moät nieäm naøo nöõa caû, moãi nieäm coù boùng daùng cuûa chuùng sanh. Trong lòch söû Ñöùc Phaät Thích Ca, ngay ñeâm tröôùc khi Ngaøi chöùng ñaïo, taát caû nhöõng nieäm töø kho taøng taâm thöùc cuûa Ngaøi hieän leân ñaày ñuû, töø coâng chuùa Gia Du Ñaø La cho ñeán thieân ma ba tuaàn, quæ vöông ba coõi, taát caû ñeàu ñöôïc Ngaøi ñoä heát, ñoä xong Ngaøi thaønh ñaïo voâ thöôïng chaùnh ñaúng chaùnh giaùc.
* * *
Phaùp moân chaên traâu thöôøng ñöôïc minh hoïa thaønh nhieàu boä tranh khaùc nhau, tuøy theo toâng phaùi, moãi boä goàm 10 böùc, neân ñöôïc goïi laø "Thaäp Muïc Ngöu Ñoà", töùc laø 10 böùc tranh chaên traâu. Cuõng gioáng nhö chuyeän, ngöôøi xöa khuyeân baûo, neân laøm moãi ñeâm, tröôùc khi ñi nguû: kieåm ñieåm vieäc laøm, lôøi noùi yù nghó, cuûa mình trong ngaøy, baèng caùch duøng caùi huû, boû vaøo moät hoät ñaäu traéng, töôïng tröng cho moät haønh ñoäng toát, moät lôøi noùi kheùo, hay moät yù nghó thieän, vaø boû vaøo moät hoät ñaäu ñen, töôïng tröng cho moät haønh ñoäng xaáu, moät lôøi noùi thoâ, hay moät yù nghó baát thieän. Thoaït ñaàu, thöôøng ai cuõng thaáy trong caùi huû cuûa mình, coù nhieàu ñaäu ñen hôn ñaäu traéng. Neáu chòu khôûi coâng tu söûa, phaùt nguyeän tu taâm döôõng taùnh, moät thôøi gian sau, trong huû coù nhieàu ñaäu traéng hôn ñaäu ñen. Cho ñeán luùc khoâng coøn coù ñaäu ñen trong huû, cuõng laø luùc khoûi caàn ñaäu ñen hay ñaäu traéng nöõa.
Chính ñoù laø luùc "Taâm Caûnh Nhaát Nhö", con ngöôøi trôû neân toaøn chaân toaøn thieän toaøn myõ, nghóa laø ngöôøi traâu ñeàu maát, ngaõ phaùp ñeàu khoâng, caû hai döùt heát. Tu ñeán choã roát raùo, caùc böùc tranh chaên traâu cuõng khoâng caàn. Ví nhö sau khi ñaõ qua soâng, trong kinh saùch goïi laø ñaùo bæ ngaïn, leân ñöôïc beán bôø beân kia, töùc laø bôø giaùc ngoä, haønh giaû buoâng laùi boû thuyeàn. Khoâng ai leân bôø roài, coøn vaùc theo chieác thuyeàn hay chieác beø treân vai laøm chi cho nhoïc nhaèn. Cuõng ví nhö heát beänh thì ngöng thuoác, thuoác chæ caàn khi chöõa beänh maø thoâi. Sau khi giaët saïch chieác aùo roài, cuõng phaûi xaû boû heát xaø boâng, dính treân chieác aùo ñoù.
Trong Kinh Kim Cang, Ñöùc Phaät coù daïy: "Phaùp thöôïng öng xaû haø huoáng phi phaùp!", chính laø nghóa ñoù vaäy. Khi ñaõ ñaït ñöôïc baûn taâm thanh tònh, baûn taùnh saùng suoát, haønh giaû ñaâu coøn chaáp chaët caùi coâng phu tu taäp laøm chi nöõa.
Trong Kinh Di Giaùo, Ñöùc Phaät coù daïy: "Sau khi Nhö Lai nhaäp dieät, ngöôøi naøo soáng chuyeân caàn, tinh taán, tænh giaùc, chaùnh nieäm, töø khöôùc moïi tham aùi theá gian, luoân luoân phaùt trieån thieàn ñònh, xem chính mình nhö haûi ñaûo cuûa mình, laø choã nöông töïa cuûa mình, khoâng tìm nôi nöông töïa ôû ñaâu khaùc, beân ngoaøi chính mình, ngöôøi aáy seõ böôùc ra khoûi con ñöôøng phieâu baït voâ ñònh cuûa ñôøi soáng vaø chaám döùt söï phieàn naõo khoå ñau".
Nghóa laø con ngöôøi phaûi luoân luoân giöõ gìn taâm nieäm, phaùt trieån thieàn ñònh, töùc laø phaûi chaên traâu, khoâng cho xaâm phaïm luùa maï cuûa ngöôøi, phaûi töï mình coá gaéng thoaùt ra khoûi sanh töû luaân hoài, baèng coâng phu tu taäp cuûa mình, chöù caàu nguyeän van xin, hay leä thuoäc vaøo ngöôøi khaùc tu giuøm mình, thì khoâng coù hieäu quaû gì caû, laøm sao giaùc ngoä vaø giaûi thoaùt ñöôïc?
Tuïng kinh, nieäm Phaät, ngoài thieàn, chính laø nhöõng phöông tieän giuùp chuùng ta chaên traâu toát nhöùt, bôûi vì khi ñoù thaân thanh tònh do ngoài ngay ngaén yeân moät choã, khaåu thanh tònh do im laëng hoaëc nhôø tuïng lôøi Phaät, ù cuõng thanh tònh do taäp trung vaøo kinh keä, nhôù nghó chö Phaät, khoâng khôûi taïp nieäm.
Tuy nhieân, phaùp moân chaên traâu khoâng caàn thôøi khaéc bieåu, cuõng khoâng caàn traøng haït, khoâng caàn chuoâng moõ, khoâng caàn toïa cuï, khoâng caàn taïi gia hay taïi chuøa. Baát cöù luùc naøo, baát cöù nôi naøo, baát cöù hoaøn caûnh naøo, chuùng ta ñeàu coù theå aùp duïng phaùp moân chaên traâu, ñeå töï taïo döïng cho mình vaø cho nhöõng ngöôøi chung quanh, moät cuoäc soáng an laïc vaø haïnh phuùc, moät caùch tích cöïc, khoâng van xin caàu khaån.
Neáu chuùng ta khoâng bieát caùch chaên traâu, cöù ñeå con traâu cuûa mình ñi huùc caøn, töø laøng treân ñeán xoùm döôùi, seõ gaây tai hoïa, gaây thöông tích cho khoâng bieát bao nhieâu ngöôøi quen bieát chung quanh. Chaúng haïn nhö trong moät buoåi hoïp maët, ngöôøi naøo khoâng bieát caùch chaên traâu, seõ pheâ phaùn bình phaåm, cheâ traùch chæ trích, phæ baùng cheá nhaïo, ngaïo maïn khinh ngöôøi, cöôøi cheâ taát caû, töø ngöôøi thaân cho ñeán keû thuø, töø ngöôøi quen bieát nhieàu ñeán keû chöa heà quen bieát, töø vò nguyeân thuû chí ñeán thöù daân, töø quan quyeàn tröôûng giaû cho ñeán baøn daân thieân haï! OÂi thoâi, moät con traâu ñen chaïy huùc lung tung, coøn ñaùng sôï thay, neáu caû moät baày traâu ñen ñieân cuoàng tuï taäp, thì khoâng bieát haäu quaû seõ nhö theá naøo?
Chaúng haïn nhö khi raûnh roãi ngoài khoâng, chaúng coù laøm vieäc gì, ngöôøi khoâng bieát caùch chaên traâu, seõ ñeå taâm trí nghó ngôïi lung tung linh tinh lang tang, ñeå cho traâu maëc tình daïo khaép xoùm laøng, coù khi chôït nhôù laïi chuyeän xöa töï thuôû naøo, ñaâm ra böïc töùc baát an, thöïc laø tai haïi voâ cuøng. Tai haïi hôn nöõa neáu chuùng ta cöù tieáp tuïc theo ñuoåi doøng tö töôûng ñoù, töùc laø con traâu seõ daãn daét chuùng ta ñeán choã taïo toäi taïo nghieäp. Thöû nghó vôùi taâm yù laêng xaêng loän xoän nhö vaäy, vôùi voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm, taïp nham nhö vaäy, chuùng ta coù theå soáng trong caûnh giôùi nieát baøn, caûnh giôùi cöïc laïc, vôùi caùc böïc thöôïng thieän nhôn ñöôïc chaêng? Chuùng ta thöôøng coù taäp khí nghó xaáu veà ngöôøi khaùc, chöa bao giôø bieát ñeán caûnh giôùi nieát baøn, cho neân thöôøng naèm mô thaáy toaøn aùc moäng. Khi khoâng coù duyeân traàn, thì taâm trí bình yeân. Khi gaëp traàn duyeân, thì taâm trí loaïn ñoäng. Vieäc huaân tu nhö vaäy chöa goïi laø thuaàn thuïc.
Taâm yù cuûa con ngöôøi ví nhö töôïng Phaät baèng vaøng roøng, voâ cuøng trong saïch, voâ cuøng quyù baùu, nhöng vì choân daáu laâu naêm, cho neân bò bao phuû bôûi quaù nhieàu lôùp caùt buïi dô baån cöùng ngaéc. Chuùng ta phaûi ra coâng caïo goït, maøi giuõa, söûa chöõa, tu boå, boài ñaép, moät caùch taän taâm taän tình, taän söùc taän löïc. Caïo ñöôïc phaàn naøo buïi ñaát, töôïng Phaät hieån loä phaàn saùng ñeïp töông öùng. Cuõng nhö deïp ñöôïc bôùt phaàn naøo phieàn naõo, con ngöôøi tìm thaáy phaàn an laïc töông öùng, trong cuoäc soáng haèng ngaøy. Moät thôøi gian sau, cho ñeán moät ngaøy, töôïng Phaät baèng vaøng roøng trôû laïi nguyeân traïng, saùng choùi röïc rôõ. Ngöôøi naøo khoâng chòu ra coâng deïp phieàn naõo, maø nguyeän veà taây phöông cöïc laïc, chæ laø vieäc khoâng nguû maø mô, chæ laø vieäc naáu caùt maø muoán aên côm vaäy!
Trong Kinh Thuû Laêng Nghieâm, Ñöùc Phaät coù daïy: "Sanh dieät kyù dieät, tòch dieät hieän tieàn". Nghóa laø khi phieàn naõo hoaøn toaøn döùt saïch, caùc phaùp sanh dieät laëng heát, thì Phaät Taùnh tòch dieät hieån loä toaøn veïn. Ñoù laø luùc con ngöôøi ñaït ñöôïc muïc ñích cöùu kính cuûa ñaïo Phaät, soáng trong an laïc vaø haïnh phuùc, bôûi vì ñaõ giaùc ngoä vaø giaûi thoaùt.
* * *
Toùm laïi, Phaùp Moân Chaên Traâu giuùp ngöôøi tu taâm döôõng taùnh tieán töø thaáp leân cao, thaáy roõ khaû naêng vaø böôùc tieán cuûa mình, khoâng bò laàm laïc. Vaø bieát roõ raøng raèng: tu taäp laø "tröôùc khoå sau vui", coøn ham vui khoâng chòu tu taäp laø "tröôùc vui sau khoå", cho neân noã löïc khaéc phuïc nhöõng khoù khaên böôùc ñaàu, ñeå tieán ñeán choã thaønh töïu vieân maõn.
Chuùng ta haõy cuøng nhau haùt leân: "Ai baûo chaên traâu laø khoå? Chaên traâu söôùng laém chöù!".
Chuùng ta ñaõ hieåu bieát phaùp moân chaên traâu vaø quyeát taâm chaên daét con traâu cuûa mình trong töøng giaây phuùt haèng ngaøy, khoâng lô laø, khoâng giaûi ñaõi, khoâng löôøi bieáng, khoâng töï ti, khoâng töï toân, khoâng sôï seät, khoâng ngaõ maïn. Trong Kinh Di Giaùo, Ñöùc Phaät coù daïy: "Tu haønh ví nhö chaên traâu, caàm roi canh chöøng, luoân luoân kieåm soaùt, khoâng cho noù xaâm phaïm luùa maï cuûa ngöôøi".
Chuùng ta laø nhöõng ngöôøi Phaät Töû, hay khoâng phaûi laø Phaät Töû, ñeàu muoán coù moät cuoäc soáng an laïc vaø haïnh phuùc, ngay treân theá gian naøy, cho neân phaûi bieát aùp duïng phaùp moân chaên traâu. Baát cöù ai cuõng coù theå aùp duïng phaùp moân chaên traâu moät caùch tích cöïc, trong moïi hoaøn caûnh, trong moïi tình huoáng, trong cuoäc soáng haèng ngaøy. Chaúng haïn nhö khi ñang laøm vieäc, ñang hoïc haønh, hay ñang aên uoáng, chuùng ta chæ neân bieát taäp trung tö töôûng vaøo vieäc laøm, vaøo vieäc hoïc, hay aên uoáng, khoâng nghó ngôïi moâng lung, khoâng nhôù nghó lung tung, khoâng laêng xaêng loän xoän.
Ngoaøi ra, baát cöù khi naøo, tö töôûng baét ñaàu nghó quanh nghó quaån, chuùng ta bieát ngay laø con traâu ñang xoång chaïy, beøn chaên giöõ ngay, khoâng chaïy theo noù, bò noù loâi keùo, daãn mình ñi rong, coù khi ñeán choã, taïo toäi taïo nghieäp. Töùc laø chuùng ta tích cöïc chaên traâu trong moïi hoaøn caûnh, nhöùt laø trong nhöõng luùc raûnh roãi nghæ ngôi, khoâng coù luùc naøo lô laø, hô hoûng, lôi loûng, khoâng coù luùc naøo phí phaïm thôøi gian. Do ñoù cuoäc soáng coù yù nghóa hôn, taän duïng moïi thì giôø ñeå chaên traâu, khoâng coøn phaûi tìm caùch gieát thì giôø troáng traûi dö thöøa, baèng nhöõng cuoäc vui giaû taïm cuûa theá gian. Taäp trung ñöôïc tö töôûng, khoâng lo ra, khoâng nghó baäy, töùc nhieân naêng suaát laøm vieäc cao hôn, keát quaû toát hôn.
Chaúng haïn nhö khi ñang ngoài nghæ ngôi, nhöng khoâng nghó ngôïi, hay ñang naèm döôõng söùc, tröôùc khi laøm vieäc, haõy ñeå taâm trí bình yeân, troáng roãng, laëng leõ, tòch tònh, khoâng voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm. Chæ caàn thieàn ñònh nhö vaäy trong vaøi möôi phuùt, chuùng ta seõ thaáy thaân vaø taâm ñeàu ñöôïc thoaûi maùi, khinh an, nheï nhaøng, khoûe khoaén, töùc nhieân naêng suaát laøm vieäc chaéc chaén seõ cao hôn, keát quaû toát hôn.
Chaúng haïn nhö khi bò keït xe treân ñöôøng phoá, hay ñang ngoài chôø ñôïi ai, chôø ñôïi vieäc gì, ñöøng phí thì giôø moät caùch voâ ích, chuùng ta cuõng coù theå aùp duïng phaùp moân chaên traâu, ñeå giöõ taâm trí ñöôïc bình tónh thaûn nhieân, an vui töï taïi, khoâng boàn choàn lo laéng, khoâng noùng naûy giaän hôøn, khoâng thaáp thoûm phaäp phoàng, khoâng lo aâu sôï seät, khoâng öu tö lo nghó, khoâng hôn thua phaûi quaáy, khoâng nhôn ngaõ thò phi. Thôøi gian chôø ñôïi qua mau, moät caùch höõu ích.
Luùc ñi ngoaøi ñöôøng, trong taâm trí coù khôûi nieäm baát thieän hay nieäm aùc naøo, laäp töùc chaän ngay, ñöøng daãn con traâu ñieân ñoù veà ñeán nhaø mình. Ñöôïc nhö vaäy, gia ñaïo chuùng ta bình yeân, khoâng ai trong gia ñình bò traâu ñieân, töø beân ngoaøi vaøo, huùc caøn böøa baõi. Chuùng ta neân bieát, sôû dó Ñöùc Phaät luoân luoân giöõ treân khuoân maët nuï cöôøi sieâu thoaùt, bôûi vì thaân taâm cuûa Ngaøi ñeàu thöïc söï giaûi thoaùt. Do ñoù, nhöõng ngöôøi duø coù taâm ñòa aùc ñoäc, ñeán vôùi Ñöùc Phaät, cuõng trôû thaønh hieàn thieän.
Trong Kinh A Di Ñaø, Ñöùc Phaät coù daïy: "Ngöôøi naøo luùc sanh thôøi ñaït ñöôïc nhöùt taâm baát loaïn, khi laâm chung taâm khoâng ñieân ñaûo, töùc thôøi ñöôïc chö Phaät cuøng chö thaùnh chuùng röôùc veà taây phöông cöïc laïc quoác".
Nhöùt taâm baát loaïn hay taâm khoâng ñieân ñaûo coù nghóa laø: Taâm trí khoâng coøn laêng xaêng loän xoän. Voïng taâm, voïng töôûng, voïng thöùc, voïng nieäm khoâng coøn nöõa. Luùc aáy taâm theå ngöôøi ñoù ñoàng vôùi taâm theå chö Phaät möôøi phöông, neân kinh saùch goïi laø ñöôïc vaõng sanh taây phöông cöïc laïc quoác ñoù vaäy. Trong kinh saùch coù caâu: "Naêng leã sôû leã taùnh khoâng tòch", töùc laø: "Phaät vaø chuùng sanh taùnh thöôøng roãng laëng", chính laø nghóa ñoù vaäy.
Chuùng ta thöû tìm hieåu caâu chuyeän sau ñaây: Coù ngöôøi ñeán hoûi Thieàn sö Tuøng Thaåm Trieäu Chaâu: Con choù coù Phaät Taùnh khoâng? Ngaøi ñaùp: - Khoâng! Ngöôøi ñoù hoûi laïi: Baïch Ngaøi, Ñöùc Phaät daïy trong kinh saùch, moïi chuùng sanh ñeàu coù Phaät Taùnh, taïi sao con choù laïi khoâng coù? Ngaøi ñaùp: - Bôûi vì "Nghieäp Thöùc Che Ñaäy!".
Coù ngöôøi khaùc ñeán hoûi: Con choù coù Phaät taùnh khoâng? Laàn naøy Ngaøi ñaùp: - Coù! Ngöôøi ñoù hoûi laïi: Baïch Ngaøi, Phaät Taùnh laø taùnh giaùc saùng suoát, taïi sao khoâng choïn nôi sung söôùng toát ñeïp ñaàu thai, laïi choïn caùi ñaõy da loâng laù luø xuø, chui vaøo ñoù ñeå laøm con choù? Ngaøi ñaùp: - Bôûi vì "Bieát Maø Coá Phaïm!".
Trong Kinh Tònh Danh, Ñöùc Phaät coù daïy:
"Maët trôøi maët traêng vaãn thöôøng saùng toû, taïi sao ngöôøi muø laïi chaúng thaáy? Cuõng vaäy, chuùng sanh vì nghieäp thöùc che ñaäy, chuùng sanh thöôøng bieát maø coá phaïm, cho neân chaúng thaáy theá giôùi Nhö Lai thanh tònh trang nghieâm, chaúng nhaän ra baûn taâm thanh tònh thöôøng haèng!" chính laø nghóa ñoù vaäy.
Vaäy töø baây giôø trôû ñi, chuùng ta xin phaùt nguyeän, moãi khi nhaän thaáy con traâu cuûa mình, baét ñaàu chaïy lung tung, daãn daét mình taïo toäi taïo nghieäp, haõy töï nhaéc nhôû: "Thoâi, chaên traâu ñi!".
Vaø neân nhôù ñöøng bao giôø hoûi ngöôøi khaùc: "Chaên traâu ñeán ñaâu roài?". Taïi sao vaäy? Bôûi vì khi ñoù, bieát ñaâu con traâu cuûa ngöôøi ñaõ traéng treûo mòn maøng, hoaëc ñaõ bieán maát töø laâu laém roài, chæ coøn con traâu cuûa mình saép söûa huùc ngöôøi khaùc roài ñoù vaäy! "Thoâi! Chaên traâu ñi! Nhieàu chuyeän maø chi!" .

Cö só Chính Tröïc,
Toronto, Canada
E-Mail: chinh_truc@hotmail.com

Source: Buddhasasana homepage