(VNI)
BOÀ TAÙT NGUYEÄN
Dalai Lama
Nguyeãn Thuùy Phöôïng dòch
Neáu laáy söï thaønh töïu giaûi thoaùt luaân hoài laøm thoûa maõn thì vaãn chöa theå goïi laø ñuû. Duø töø trong quan ñieåm cuûa chí nguyeän mình ñeå baøn thaûo thì chính caûnh giôùi Nhaát Thieát Trí thaønh töïu Phaät quaû môùi ñích thaât laø söï ñaït thaønh veïn toaøn cho söï phuùc lôïi cuûa chính mình. Sau khi phaùt nguyeän caàu giaûi thoaùt vaø traûi qua quaù trình tu haønh Tam Hoïc; thay vì chæ quan taâm ñeán söï thaønh töïu giaûi thoaùt cho chính töï thaân thì ñoái vôùi nhöõng ngöôøi coù tueä giaùc cao, vieâc tieân khôûi laø neân quaùn tu veà Boà Ñeà Taâm, ñoù laø nguyeän thaønh Phaät ñoä khaép chuùng sanh vaø haõy tieán vaøo con ñöôøng ñaïi thöøa (töùc laø coã xe lôùn). Quaû thaät voâ cuøng baát coâng vaø thaát voïng neáu troâng thaáy ngöôøi naøo ñang khoâng ngöøng bò daøy voø bôûi phieàn naõo vaø thoáng khoå, nhöng baïn khoâng noã löïc giuùp ñôõ ñeå mang laïi lôïi ích cho hoï. Baïn chôù neân haøi loøng töï maõn vôùi nhöõng coâng vieäc ñeå chæ phuïng söï cho quyeàn lôïi caù nhaân cuûa mình. Neân nghó suy deán nhöõng giôùi haïn roäng lôùn hôn vaø haõy noã löïc vì quyeàn lôïi cuûa nhieàu ngöôøi. Ñoù laø ñieåm khaùc bieät giöõa ngöôøi vaø ñoäng vaät; bôûi vì ngay caû ñoäng vaät cuõng öôùc muoán phuïc vuï cho quyeàn lôïi cuûa chính noù vaø thaân toäc cuûa noù. Ñaëc tính cuûa con ngöôøi laø: khoâng chæ möu caàu phuùc lôïi cho rieâng mình maø coøn quan taâm ñeán söï lôïi ích cuûa tha nhaân. Ñaây chính laø neùt ñeïp vaø laø neùt ñaëc thuø cuûa nhaân tình.
Nhöõng ngöôøi nhö Toång thoáng Hoa Kyø Lincoln vaø Ñaïi Thaùnh Aán Ñoä Mahatma Gandhi ñaõ ñöôïc toân kính nhö nhöõng baäc vó nhaân chaân chính vì caùc vò aáy ñaõ khoâng chæ aâu lo cho rieâng töï thaân mình maø coøn phuïng söï cho quyeàn lôïi cuûa tha nhaân nöõa. Hoï ñaõ aâu lo ñeán toøaø theå xaõ hoäi nhaân loaïi, ñaõ vuøng vaãy vaø phaán ñaáu cho quyeàn haïn cuûa ngöôøi ngheøo. Laáy ví duï cuûa ngaøi Mahatma Gandhi: sau khi giaønh laïi ñoäc laäp AÁn Ñoä, ngaøi khoâng bao giôø ñaûm nhaän baát cöù chöùc vuï gì chaúng haïn nhö vai troø laøm Thuû Töôùng maø chæ ôû laïi laøm moät coâng daân taàm thöôøng. Ñoù laø aán tích cuûa moät con ngöôøi tieát ñoä. Luùc ñaàu, Mao Traïch Ñoâng ñaõ khoå coâng tranh ñaáu cho quyeàn lôïi cuûa ña soá quaàn chuùng; tuy nhieân sau khi naém ñöôïc quyeàn haønh, chính oâng ñaõ trôû neân thaønh vieân trong ñaùm ngöôøi maø oâng ñaõ töøng choáng ñoái. OÂng ñaõ bò quyeàn löïc aùp ñaûo vaø ñaõ trôû neân trieät ñeå ñoäc taøi chuyeân cheá, duø chæ moät baát ñoàng yù kieán nhoû naøo cuõng ñöôïc xem nhö laø moät ñaïi sæ nhuïc cho caù nhaân oâng. Mao Traïch Ñoâng ñaõ töøng ñöôïc ca tuïng moät thôøi nhöng giôø ñaây nhaân daân ñaõ daàn daàn thöùc tænh vì caøng ngaøy caøng coù nhieàu chuyeän khoâng toát bò phôi baøy hieån loä.
Khi vaàng thaùi döông chieáu roïi, noù soi saùng moät caùch bình ñaúng khoâng phaân bieät kyø thò; noù chieáu saùng khaép moïi nôi trong quoác gia, trong khaép töøng xoù hoác vaø khaép moïi goùc ñoä. Chuùng ta cuõng neân nhö vaäy. Chuùng ta laø nhöõng haønh giaû Ñaïi thöøa khoâng neân chæ quan taâm ñeán lôïi ích cuûa rieâng mình maø haõy söû duïng söï nhaát taâm chuyeân chuù ñeå phaùt huy moät thaùi ñoä can ñaûm vò tha, gaùnh vaùc leân chính vai mình caùi traùch nhieäm noã löïc vì muoân vaïn haøm linh.
Boà Ñeà Taâm, moät bi nguyeän ñaït thaønh Phaät quaû vì söï lôïi ích cuûa tha nhaân laø ngoõ vaøo cuûa con ñöôøng Ñaïi thöøa. Khi phaùt Boà Ñeà Taâm; treân loä trình ñang ñi coù theå baïn khoâng tieán thuû gì hôn tuy vaäy baïn ñaõ trôû thaønh moït haønh giaû Ñaïi thöøa. Nhöng ngay caùi thôøi khaéc maø Boà Ñeà Taâm thoái thaát thì duø cho coù lieãu ngoä cao thaâm, baïn vaãn bò rôi ra ngoaøi phaïm truø Ñaïi thöøa.
Ngaøi Tòch Thieân noùi: Ngay caùi giaây phuùt maø baïn phaùt taâm Boà Ñeà duø raèng baïn coù ñang hieän höõu ôû moät caûnh giôùi thaáp keùm ñi nöõa, baïn vaãn ñöôïc goïi laø Boà taùt, laø Phaät töû. Do nhôø Boà Ñeà Taâm, baïn seõ coù khaû naêng tònh hoùa moïi xaâu aùc moät caùch deã daøng vaø veïn toaøn chí nguyeän. Baïn seõ voâ nhieãm vôùi moïi trôû ngaïi nguy khoán, bôûi vì neáu coù ñöôïc naêng löïc cuûa taâm Boà Ñeà thì baïn seõ xem tha nhaân töïa hoà quan troïng vaø quí giaù hôn chính maïng soáng mình. Khi caùc yeâu ma aùc ñoäc tri hieåu ñöôïc ñieàu naøy, chuùng seõ ngaàn ngaïi moãi khi muoán haõm haïi baïn. Vaø do nhoø taâm nguyeân Boà Ñeà maø baïn coù theå tònh hoùa moïi ueá tröôïc vaø tích tuï coâng ñöùc moät caùch roäng lôùn thì baïn seõ gaëp nhieàu thuaän caûnh caàn thieát ñeå tinh tieán vöõng böôùc treân loä trình Ñaïi thöøa. Boà Ñeà Taâm vaø Ñaïi Bi Taâm laø nhöõng maïch nguoàn vaø neàn taûng cuûa moïi thieän myõ cho ñôøi naøy vaø cho Nieát Baøn. Baïn haõy xem Boà Ñeà Taâm nhö moät tính chaát chuû yeáu cuûa söï tu haønh vaø chôù neân chæ ñaët ñeå taâm nguyeän aáy ôû moät taàng thöù tri giaûi. Baïn chôù neân laáy laøm thoûa maõn neáu söï tu trì taâm nguyeän Boà Ñeà cuûa baïn chæ thuaàn tuùy bao goàm doø tuïng moät vaøi caâu kinh vaøo luùc khai keä tònh toïa. Baïn haõy tìm caùch xuyeân qua söï öùng duïng theå nghieäm ñeå khôûi phaùt taâm nguyeän Boà Ñeà.
Ngaøi Tsong-Kha-Pa daïy raèng: Neáu baïn hy caàu moät caùch chaân thaønh ñeå ñöôïc chöùng ngoâ, thì baát luaän thieän haønh naøo, duø nhoû nhieäm nhö haønh ñoäng boá thí thoùc luùa cho chim quaï ñi nöõa cuõng ñeàu trôû thaønh Boà Taùt Haïnh. Tuy nhieân, neáu thieáu maát ñoäng löïc naøy thì duø coù mang caû haèng sa theá giôùi aép ñaày baûo vaät traân chaâu ñeå cuùng döôøng muoân vaïn haøm linh thì cuõng chaúng thaønh töïu Boà Taùt Haïnh ñöôïc. Neáu söï tu taâm Boà Ñeà (taâm giaùc ngoä) cuûa baïn khoâng ñöôïc thaønh töïu vieân maõn thì daãu cho coù tu haønh theo Phaät Phaùp laâu ñeán theá maáy ñi nöõa, cuõng seõ laø moät quaù trình raát chaäm chaïp vaø vaát vaû töïa nhö duøng dao cuøn ñeå caét coû thoâi. Nhöng, neáu baïn ñaït ñöôïc söï thaéng giaûi cöùu caùnh vaø toaøn trieät ñoái vôùi Boà Ñeà Taâm thì moïi phöông phaùp tu haønh cuûa baïn ñeàu coù naêng löïc maïnh meõ duø phaûi tieâu hao moät ít thôøi giôø ñeå xaùc laäp taâm nguyeän aáy thaønh ñoäng cô chuû yeáu cuûa baïn. Neáu baïn khoâng taâm taâm nguyeän nguyeän ñeå taêng cöôøng, caûi tieán, môû roäng, boå sung loøng töø cuûa mình; vaø do bôûi chuùng sanh thì voâ löôïng voâ bieân neân seõ coù nguy cô raát lôùn laø baïn seõ ñaùnh maát nhueä khí vaø trôû neân tieâu traàm. Thay vì hoài baùo aân ñöùc, seõ coù raát nhieàu chuùng sanh nhieãu loïaï, tìm caùch haõm haïi baïn. Vì theá, khoâng neân thoûa maõn vôùi moät kinh nghieäm bi maãn ñôn leû naøo ñoù, maø phaûi coá gaéng boài döôõng cho ñeán khi naøo loøng töø maãn cuûa baïn thaât söï baét saâu coäi reã. Neáu thaät nhö vaäy, baïn seõ khoâng coøn quan hoaøi ñeán nhöõng vaát vaû cam go vaø do ñaáy maø baïn seõ tuyeät nhieân khoâng bò khoå saàu vì ngoaïi duyeân khi phuïc vuï cho quyeàn lôïi cuûa tha nhaân. Vì söùc maïnh cuûa Ñaïi Bi Taâm maø chö Phaät vaãn haèng thöôøng phuïc vuï cho söï lôïi ích cuûa muoân loaøi. Ñöùc Phaät daïy Boà Taùt khoâng caàn phaûi quan taâm ñeán nhieàu phöông caùch tu treân Boà Ñeà Ñaïo; Boà Taùt khoâng caàn haønh trì nhieàu phaùp moân khaùc nhau laøm gì. Chæ caàn haønh trì moät phaùp moân thoâi thì quaû vò Phaät seõ naèm ngay trong loøng baøn tay cuûa baïn. Caùi phaùp moân naøy laø phaùp tu Ñaïi Bi Taâm, coù nghóa laø ngöôõng caàu chöùng ngoä ngoõ haàu giaûi thoaùt muoân vaïn haøm linh. Ñeå phaùt khôûi taâm ngöôõng caàu chöùng ngoä nhö treân thì coù loøng Ñaïi bi vaø loøng Töø AÙi töùc laø söï mong caàu cho chuùng sanh moïi loaøi ñöôïc thoaùt khoå khoâng thoâi vaãn chöa ñuû. Theâm vaøo ñoù, ñieàu caàn thieát ñoøi hoûi laø söï caûm nhaän moät traùch nhieäm caù nhaân, hoøng gaùnh vaùc cho hoï ñöôïc giaûi thoaùt khoå ñau vaø coù ñöôïc söï an laïc ñích thöïc (bôùt khoå theâm vui).
Khi suy nghó ñeán baûn chaát khoå ñau cuûa chuùng sanh, ta seõ phaùt trieån ñöôïc taâm mong caàu ñeå hoï ñöôïc lìa khoå. Ñeå coù theå ñaøo xôùi, khai phaù moät traùi tim noàng naøn quaûng ñaïi, maõnh lieät, oån ñònh vaø caû quyeát, ñieàu raát quan troïng laø tröôùc tieân phaûi coù moät thaùi ñoä thieän caûm ñoái vôùi muoân loaøi, xem hoï nhö baùu vaät vaø thaân thieát. Ñoái vôùi chuùng sanh, caøng sung maõn thieän caûm bao nhieâu thì caøng thaân gaàn baáy nhieâu, vaø caøng coù theå trieån khai loøng töø aùi chaân thaät nhieàu hôn nöõa. Thoâng thöôøng, khi ñeå maëc cho nhöõng phaûn öùng töï nhieân cuûa ta rong ruoãi vaän haønh thì ta seõ khaùm phaù raêng khoâng theå kham nhaãn noåi tröôùc nhöõng khoå luïy cuûa thaân quyeán vaø baèng höõu ta. Ta thöôøng coù khuynh höôùng vui thích tröôùc nhöõng baát haïnh, nhöõng thaát baïi cuûa keû thuø vaø thôø ô laõnh ñaïm ñoái vôùi ngöôøi khoâng quen bieát. Tình caûm cuûa ta bieán chuyeån tuøy theo caùc ñoái töôïng keå treân. Caøng quí troïng ngöôøi naøo nhö gaàn guõi vaø thaân thieát vôùi ta bao nhieâu thì caûm giaùc baát kham caøng lôùn khi ngöôøi ñoù gaëp khoå.
Haõy hình dung ba nhaân vaät tröôùc maët ñeå caân baèng nhöõng xuùc caûm cuûa baïn: moät ngöôøi baïn chí thaân; moät keû thuø nghòch vaø moät ngöôøi trung laâp. Sau khi hình dung ba ngöôøi keå treân, haõy ñeå cho taâm thöùc baïn phaûn öùng moät caùch töï nhieân. Baïn seõ khaùm phaù raèng taâm thöùc mình phaûn öùng moät caùch khoâng bình ñaúng; raèng mình raát luyeán thöông ngöôøi baïn, vaø xua ñuoåi töø khöôùc keû thuø; coøn ñoái vôùi ngöôøi thöù ba thì baïn mang thaùi ñoä hoaøn toaøn thôø ô laõnh ñaïm. Sau ñoù, haõy thaåm xeùt laïi taïi sao mình phaûn öùng nhö vaäy. Baïn beø coù theå laø baèng höõu trong hieän taïi, nhöng trong quaù khöù coù theå ñaõ töøng laø keû thuø vaø coù teå seõ laø keû thuø chuùng ta trong töông lai. Nhöõng ai maø hieän nay ta goïi laø keû thuø coù theå trong quaù khöù ñaõ töøng vaø trong töông lai seõ thaønh ngöôøi baïn tri kyû hoaëc thaân quyeán toát nhaát cuûa ta. Vaäy taïi sao phaûi coù nhöõng phaân bieät nhö vaäy? Baèng höõu laø nhöõng nguôøi ta mong hoï ñöôïc an laïc haïnh phuùc vaø vui soáng. Ta mong hoï ñöôïc an vui vaø thaønh coâng, vì hoï laø quyeán thuoäc, baïn beø, vaø ñoái ñaõi toát ñeïp vôùi ta. Nhöng ñôøi vò lai hoï coù theå trôû thaønh keû thuø vaø ngay caû trong hieän ñôøi hoï cuõng coù theå chuyeån sang choáng baùng ta. Cuøng theá aáy, khi choáng traû vôùi keû thuø nghòch, ta coù khuynh höôùng choáng traû baèng moät theå thöùc raát aùc xaáu, töø trong saâu thaúm vaø töï nhieân, ta mong muoán hoï gaëp phaûi baát haïnh, traéc trôû vaø thaát baïi. Ta phaûn öùng nhö vaäy vì nghó raèng hoï ñaõ haõm haïi ta. Nhöng trong hieän ñôøi cho duø hoï coù thaät söï aùc quaáy ñi nöõa thì cuõng vaãn coù theå trôû thaønh baïn beø cuûa ta trong töông lai.
Khoâng coù gì chaéc chaén vaø nhaát ñònh, khoâng coù ngöôøi baïn naøo hoaøn toaøn ñaùng tin caäy vaø vónh cöûu, cuõng khoâng coù keû thuø nghòch vónh vieãn. Hôn nöõa, tuy moät ngöôøi trung laäp khoâng lieân can gì ñeán ta, vaø ta cuõng raát döûng döng thôø ô vôùi hoï, nhöng coù theå trong ñôøi quaù khöù hoï ñaõ töøng laø baïn hay laø thuø cuûa ta. Neáu huaán luyeän noäi taâm cuûa baïn theo chieàu höôùng nhö theá thì baïn seõ xem moïi ngöôøi nhö nhau ñeå roài söï phaân bieät, kyø thò to taùt nhö vaäy seõ baét ñaàu phai nhaït daàn. Baïn neân nôùi roäng loái haønh trì naøy ñeå bao goàm taát caû moïi ngöôøi vaø cuoái cuøng thì luoân caû muoân vaïn haøm linh. Ñaáy laø caùch phaùt trieån phöông phaùp Bình Ñaúng Xaû . Ñieàu naøy khoâng phaûi laø khuyeân nhuû chuùng ta khoâng ñöôïc coù baïn hoaëc coù thuø. Nhöõng gì chuù taâm ôû ñaây laø ñeå tieâu tröø nhöõng tinh töï phaûn öùng kòch lieät vaø baát bình ñaúng ñoái vôùi keû khaùc. Bình Ñaúng Xaû laø ñieàu raát quan troïng, chaúng khaùc naøo caàn san baèng maët ñaát tröôùc khi caày caáy. Tuy Bình Ñaúng Xaû töï noù khoâng phaûi laø moät söï lieãu ngoä thaâm saâu nhöng neáu baïn ñaït ñöôïc neàn taûng aáy thì moïi tieán böôùc khaùc trong vieäc tu haønh seõ trôû neân raát thuaän lôïi thaønh coâng.
Sau khi phaùt trieån ñöôïc taâm xaû, lôøi raên daïy thöù nhaát cuûa lyù nhaân quaû ñeå kieán taïo nguyeän voïng ñöôïc khai ngoä laø haõy thöøa nhaän raèng taát caû chuùng sanh ñeàu ñaõ töøng laø meï ta trong tieàn kieáp. Ñieàu naøy laø do bôûi khoâng coù ñieåm khôûi ñaàu cho voøng tuaàn hoaøn luaân hoài; do bôûi sinh maïng trong voøng taùi sanh chuyeån theá laø voâ thuûy; do bôûi ngay caû sinh maïng cuûa chuùng ta cuõng voâ thuûy. Sanh vaø töû töông tuïc khoâng coù giaùn ñoaïn. Heã khi naøo coù xaùc thaân laø chuùng ta caàn phaûi coù moät baø meï. Bôûi vì luaân hoài khoâng coù khôûi ñieåm neân ta khoâng theå chæ vaøo baát cöù chuùng sanh naøo vaø noùi: "Ngöôøi naøy chöa töøng laø meï toâi trong quaù khöù." Chaúng nhöõng hoï ñaõ töøng laø meï ta trong tieàn kieáp, maø hoï coøn seõ laø meï ta trong ñôøi vò lai nöõa. Neáu baïn coù theå vöõng tin vaøo söï thaät naøy thì seõ raát deã hoài töôûng vaø nghó nhôù ñeán troïng aân cuûa hoï, ñeå roài sau ñoù coù theå khôûi phaùt moät öôùc muoán baùo ñeàn aân ñöùc. Tuy thöôøng ñöôïc khuyeán nhuû neân xem moïi chuùng sanh nhö meï mình nhöng baïn haõy aùp duïng phaùp quaùn töôùng naøy caên cöù theo kinh nghieäm cuûa chính baûn thaân mình. Chaúng haïn nhö coù moät soá ngöôøi caûm thaáy gaàn guõi vôùi cha mình hôn. Ngöôøi naøo maø baïn caûm thaáy thaân gaàn vaø kính ngöôõng nhö coù töø taâm nhaát caàn ñöôïc xem ñoù nhö laø ñoái töôïng ñeå laøm maãu chuaån. Khoâng coù baát cöù moät chuùng sanh naøo ñaõ chöa töøng laø meï, laø cha hoaëc laø quyeán thuoäc cuûa ta trong quaù khöù. Söï theå maø ta khoâng nhôù hay khoâng nhaän dieän ñöôïc hoï khoâng ñoàng nghóa laø hoï chöa töøng laøm meï chuùng ta. Ví duï nhö, trong hieän kieáp coù nhöõng tröôøng hôïp maø cha meï vaø con caùi bò chia caùch töø khi ñöùa beù coøn raát treû; nhöõng ñöùa con naøy khi lôùn leân khoâng caùch gì nhaän nhôù ñöôïc song thaân cuûa chuùng.
Ñaïo lyù keá tieáp laø tö duy ñeán aân ñöùc cuûa taát caû moïi chuùng sanh. Sau khi thöøa nhaän raèng taát caû moïi chuùng sanh khaùc ñeàu nhö meï mình, hoài töôûng aân ñöùc cuûa baø ta, haõy laáy ngöôøi meï ruoät cuûa chính mình laøm chuaån duï; caùch quaùn tu naøy theo kinh daïy laø thuø thaéng nhaát. Töûôûg töôïng meï baïn ôû ngay tröôùc maët, vaø nghó raèng baø khoâng nhöõng chæ laø meï baïn trong hieän ñôøi maø coøn laø meï cuûa baïn trong voâ soá kieáp quaù khöù nöõa. Sau ñoù, haõy suy nghó laø baø ñaõ ñoái ñaõi vôùi baïn nhaân töø nhö theá naøo, saên soùc baûo veä baïn nhö theá naøo ñeå baïn traùnh khoûi hieåm nguy; vaø hôïp taùc giuùp ñôõ baïn ra laøm sao? Ñôøi naøy töø luùc baét ñaàu mang thai baïn ra sao vaø ñöông trong thôøi kyø thai ngheùn baø ñaõ chaêm lo baïn nhieàu ñeán theá naøo? Baø troâng nom baïn troïn veïn chaúng chuùt do döï. Vì söï an vui cuûa baïn, baø chaúng quaûn khöôùc töø moïi sôû höõu vaø saün loøng duøng moïi thuû ñoaïn vaø keá saùch phaûn luaân lyù ñeå ñaït thaønh nhöõng gì baïn caàn baát chaáp moïi nguy khoán xaûy ñeán cho baø. Tình thöông vaø taâm yù ñoái vôùi con treû nhieàu ñeán noãi thaø töï mình gaùnh chòu beänh hoaïn coøn hôn ñeå con mình ñau yeáu. Baïn neân nhaát taâm tröïc chæ quaùn tu veà aân thaâm ñöùc troïng cuûa baø. Traûi qua caùch tö duy nhö theá, khi baïn ñoái vôùi aân ñöùc vó ñaïi cuûa meï maø khôûi phaùt nieäm caûm saâu daøy tröôùc thaâm aân nghóa naëng cuûa baø thì baïn cuõng neân aùp duïng phöông caùch naøy keå caû vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ töøng ñoái ñaõi toát ñeïp vôùi baïn nhö laø baèng höõu vaø quyeán thuoäc. Cuoái cuøng coù theå trieån khai ñeå bao goàm luoân caû nhöõng ngöôøi trung laäp. Neáu ñoái vôùi nhöõng ngöôøi trung laäp maø baïn coù theå höng khôûi nieäm caûm nhö vaäy, thì haõy chuyeån luoân ñeán caû chính nhöõng ngöôøi thuø nghòch vôùi mình. Daàn daàn thì toång naïp luoân muoân vaïn chuùng sanh vaøo trong phaïm truø cuûa söï caûm nieäm aân ñöùc cuûa baïn.
Keá ñeán laø phaùp quaùn töôûng ñeå hoài baùo aân ñöùc cho hoï. Baïn neân hieåu raèng chæ vì taùi sanh chuyeån theá khoâng ngöøng nghæ, neân chuùng ta khoâng coù khaû naêng nhaän dieän ñöôïc taát caû chuùng sanh ñeàu ñaõ töøng laø hieàn maãu, laø song thaân, laø quyeán thuoäc cuûa ta. Giôø ñaây, hoï khoâng nôi che chôû, khoâng nôi nöông töïa. Neáu chính maét troâng thaáy hoï ñang bò ñau khoå nhöng khoâng ai trôï giuùp, maø ta vaãn chæ möu caàu quyeàn lôïi vaø giaûi thoaùt caù nhaân thì khoâng nhöõng ta ñang haønh xöû raát baát coâng maø ta coøn cöïc kyø voâ aân boäi nghóa. Baïn neân phaùt khôûi taâm tình phuïng hieán saâu ñaäm, tuyeät nhieân khoâng lìa boû hoï, traùi laïi, coøn baùo ñeàn aân ñöùc cho hoï nöõa. Ngay caû treân danh nghóa theá tuïc, neáu ngöôøi naøo khoâng baùo ñeàn aân ñöùc maø coøn haønh xöû choáng traùi laïi ngöôøi khaùc, cuõng bò xem nhö con ngöôøi toài teä vaø vong aân. Huoáng chi moät Ñaïi thöøa haønh giaû laøm sao coù theå tuyeät nhieân ngoaûnh maët ñoái vôùi söï phuùc lôïi vaø chaúng heà nghó suy ñeán vieäc hoài ñaùp aân ñöùc cuûa moïi loaøi höõu tình chuùng sanh khaùc ñöôïc?
Haõy hình dung ñeán meï baïn, moät ngöôøi meï ñang bò taâm thaàn baát oån, ñoâi maét muø loøa khoâng ngöôøi höôùng daãn, ñôn ñoäc tieán theo höôùng doác. Baø reùo goïi ñöùa con ruoät keà caän maø baø ñaët troïn nieàm tin nhö nôi caäy nhôø duy nhaát. Neáu chính ñöùa con ñoù khoâng giuùp ñôõ baø thì ai seõ laø ngöôøi giuùp ñôõ baø ñaây? Chuùng ta neân tö duy ñeán quan ñieåm naøy: töø voâ thuûy ñeán nay, taâm tình chuùng sanh chöa töøng oån ñònh vì hoï ñaõ töøng troùt laøm noâ leä cho phieàn naõo, hoï ñaõ ñaùnh maát tueä nhaõn ñeå nhìn ra con ñöôøng daãn ñeán Nieát Baøn vaø khai ngoä; vaø hoï cuõng thieáu caû söï höôùng daãn caàn thieát cuûa moät vò ñaïo sö tinh thaàn. Daàn daàn, hoï chìm ñaém trong nhöõng haønh vi tieâu cöïc ñeå cuoái cuøng ñöa daãn ñeán sa ñoïa. Neáu nhöõng baø meï naøy khoâng theå tìm ñöôïc söï ñôõ ñaàu töø caùc con, thì coøn phoù thaùc hy voïng vaøo ai nöõa ñaây? Theå hoäi ñöôïc traùch nhieäm, baïn haõy neân ñaùp ñeàn nghóa troïng tình thaâm cuûa meïï baïn.
Ñieàu thöù tö laø quaùn tu Töø Taâm. Ñònh nghóa cuûa Phaät giaùo ñoái vôùi Töø Taâm laø nguyeän taát caû moïi höõu tình chuùng sanh ñeàu coù theå höôûng thuï söï an laïc vaø vónh vieãn khoâng lìa xa an laïc. Kinh saùch daïy, chæ moät saùt na quaùn tu Töø Taâm, coøn thaéng xa coâng ñöùc tích luõy töø voâ soá söï cuùng döôøng cho voâ löôïng chö Phaät. Chính bôûi phaùp tu Töø Taâm maø Ñöùc Phaät ñaõ ñaùnh baïi ma vöông trong noã löïc keàm giöõ ngaên chaän Ngaøi ñaït ñeán cöùu caùnh giaùc ngoä. Phaùp quaùn Töø Taâm laø moät söï baûo hoä voâ thöôïng. Söï phoái hôïp chaân chính cuûa phaùp quaùn Töø taâm laø, tieân khôûi neân boài döôõng Töø Taâm ñoái vôùi chính nhöõng baèng höõu cuûa baïn, sau ñoù chuyeån söï chuù taâm ñeán caùc ngöôøi trung laäp, ñeå roài sau roát ñeán luoân caû nhöõng ngöôøi thuø nghòch. Daàn daø bao goàm luoân taát caû caùc chuùng sanh khaùc maø baïn gaëp gôõ.
Thöù ñeán laø phaùp quaùn Ñaïi Bi Taâm. Coù hai loaïi Ñaïi Bi Taâm, moät laø chæ nguyeän cho taát caû chuùng sanh ñöôïc lìa ñau khoå vaø loaïi Ñaïi Bi Taâm kia thì thuø thaéng hôn: "Toâi xin cöu mang traùch nhieäm giuùp chuùng sanh thoaùt khoå." Tröôùc tieân, baïn haõy quaùn töôûng ñeán chính song thaân, baèng höõu vaø quyeán thuoäc cuûa mình, sau ñoù ñem söùc chuyeân taâm chuù yù ñeán nhöõng ngöôøi trung laäp vaø sau roát höôùng ñeán caû nhöõng ngöôøi thuø nghòch ñeå roài cuoái cuøng moïi chuùng sanh maø baïn gaëp gôõ seõ trôû thaønh moät phaàn cuûa phaùp quaùn töôûng cuûa baïn. Vieäc laøm naøy mang moät yù nghóa voâ cuøng troïng ñaïi bôûi vì khi baïn coù theå chuyeån roäng phaùp quaùn cuûa mình höôùng veà muoân vaïn haøm linh thì Ñaïi Bi Taâm vaø Töø Taâm cuûa baïn seõ trôû neân nhuaàn thaám ñeán ñoä ngay caùi giaây phuùt maø baïn chöùng kieán khoå ñau thì Ñaïi Bi Taâm seõ töï khaéc boäc phaùt. Traùi laïi, neáu baïn chæ coá coâng tu quaùn Ñaïi Bi Taâm vaø Töø Taâm ñoái vôùi taát caû chuùng sanh; nghó ñeán "Taát Caû Chuùng Sanh" maø khoâng tröôùc heát phaân chia hoï moät caùch rieâng reõ, thì caùi yù nieäm "Taát Caû Chuùng Sanh" seõ cöïc kyø mô hoà vaø Bi Taâm cuûa baïn cuõng seõ khoâng thaät söï vöõng maïnh kieân ñònh. Khi vöøa hoäi ngoä moät vaøi caù nhaân naøo ñoù, baïn seõ baét ñaàu hoaøi nghi nghó raèng laø phaûi chaêng mình ñang chaân thaønh mong muoán hoï ñöôïc an vui haïnh phuùc. Maët khaùc, neáu tuaàn töï boài döôõng Bi Taâm baèng caùch tröôùc heát löïa choïn ra töøng haïng ngöôøi rieâng reõ vaø vôùi moät noã löïc ñaëc bieät cuûa söï boài döôõng Töø Taâm vaø Bi Taâm chuyeân chuù ñeán keû thuø cuûa baïn chính laø tieâu ñeà khoù khaên nhaát; nhieân haäu taám loøng töø aùi vaø bi maãn ñoái vôùi tha nhaân seõ trôû neân raát deã daøng vaø Ñaïi Bi Taâm cuûa baïn seõ coù khaû naêng nhaãn chòu baát cöù traïng huoáng naøo maø baïn coù theå gaëp phaûi.
Trong khi thöïc thuï quaùn töôûng, baïn haõy tö duy ñeán nhöõng caùch thöùc troâi laên trong luaân hoài vaø taát caû nhöõng hình thöùc daøy voø khoå ñau cuûa moïi chuùng sanh cuõng nhö cuûa chính baûn thaân mình. Ñeå ñöôïc thaønh coâng trong vieäc phaùt trieån Töø vaø Bi Taâm, söï thaáu hieåu vaø tri nhaän caùc vieäc sai traùi vaø khuyeát ñieåm cuûa luaân hoài laø ñieàu raát troïng yeáu. Neáu baïn coù khaû naêng laøm ñöôïc ñieàu aáy, baèng chính nhöõng quaùn saùt cuûa mình thì xuyeân qua söï theå nghieäm, baïn coù theå nôùi roäng söï thoâng caûm cuûa mình ñeán taát caû caùc chuùng sanh khaùc. Traùi laïi, neáu chöa töï phaùt khôûi ñöôïc taâm caàu Xaû Ly vaø yù höôùng gôøm tôûm ñoái vôùi toaøn boä caùc kinh nghieäm trong voøng luaân hoài naøy thì baïn khoâng caùch gì boài döôõng ñöôïc Bi Taâm caû. Taâm yù Xaû Ly laø ñieàu khoâng theå mieãn tröø ñöôïc trong vieäc boài döôõng Bi Taâm. Bi Taâm vaø Xaû Ly chæ khaùc nhau ôû ñoái töôïng: Xaû Ly thì chuyeân nhaém ñeán chính töï thaân cuûa baïn, ñoù laø öôùc nguyeän "chæ coù mình" ñöôïc giaûi thoaùt. Bi Taâm thì tröïc nhaém ñeán caùc loaøi chuùng sanh khaùc, ñoù laø öôùc nguyeän "muoân loaøi" ñöôïc giaûi thoaùt.
Quaû thaât raát quan troïng ñeå ñieàu nghieân vaø thoâng hieåu ñöôïc nhieàu hình thöùc khoå ñau. Nhôø gaët haùi ñöôïc moät kieán thöùc roäng lôùn baèng caùch ñoïc tuïng vaø nghieàn ngaãm kinh ñieån; baïn neân suy gaãm veà caùc sai traùi vaø khieám khuyeát cuûa voøng luaân hoài sinh töû cuøng theå thöùc maø caùc loaøi chuùng sanh ñaõ troâi laên trong chuoãi xích chuyeàn phaûn öùng naøy. Ví duï nhö, trong caùc phoøng thí nghieäm khoa hoïc, caùc boä phaän cuûa heo ñaõ bò daøy xeùo bôûi ñuû loaïi maùy moùc duïng cuï. Ñeå tìm hieåu caùch thöùc hoaït ñoäng cuûa moät boä oùc, caùc khoa hoïc gia ñaõ duøng ñoäng vaät ñeå thí nghieäm. Quaû thaät laø moät chuyeän kyø quaùi bôûi vì muïc tieâu chaùnh yeáu cuûa hoï laø giuùp keùo daøi ñoôi soáng cuûa nhaân loaïi. Ñaây laø moät muïc ñích cao thöôïng trong moät khía caïnh nhöng cuõng ñoàng thôøi raát khoù bieän giaûi ñöôïc. Daãu raèng hoï coù theå duøng thuoác meâ ñeå traán ñònh; nhöng caùc khoa hoïc gia ñaõ thöïc hieän caùc cuoäc thí nghieäm keå treân baát keå loøng töø bi vaø traéc aån ñoái vôùi thuù vaät. Taïi Taây phöông, coù nhöõng ñoaøn theå choáng ñoái nhöõng caùch ñoái xöû vôùi thuù vaät nhö theá khoâng phaûi vì tinh thaàn toân giaùo maø do vì thaùi ñoä bi thöông ñoái vôùi caùc loaøi caàm thuù. Toâi ñaëc bieät taùn ñoàng noã löïc naøy.
Luùc khôûi ñaàu coù theå hoaøn toaøn khoù khaên ñeå phaùt khôûi baát luaän kinh nghieäm bi thöông naøo ñoái vôùi taát caû chuùng sanh; nhöng moät khi ñaõ baét ñaàu sanh khôûi ñöôïc roài thì noù seõ trôû neân kieân ñònh, chaân thaät vaø khoâng theå lay chuyeån ñöôïc bôûi vì noù ñaõ ñöôïc ñaët ñeâ treân moät neàn taûng tri thöùc vaø lyù tính vöõng chaéc. Neáu baïn coù ñöôïc kinh nghieäm Bi Taâm naøo roài, ñieàu heát söùc troïng yeáu laø haõy noã löïc quaân bình hoùa baèng caùch cuûng coá noù vôùi nhöõng lyù giaûi vaø söï hieåu bieát roäng lôùn cuûa baïn. Chæ thuaàn tuùy döïa daãm treân moät vaøi hình thaùi tröïc giaùc ñôn thuaàn naøo ñoù khoâng thoâi thì quaû thaät khoù tin caäy. Bôûi vì seõ coù nguy cô laø caùc loaïi kinh nghieäm aáy seõ tan bieán vôùi khoâng moät daáu veát naøo löu laïi. Ñieàu naøy ñuùng khoâng phaûi chæ ñoái vôùi phaùp quaùn Bi Taâm vaø Töø Taâm maø coøn ñuùng ñoái vôùi taát caû caùc phaùp tu khaùc nöõa.
Do nhôø vaøo phöông phaùp thieàn quaùn vaø quaùn tu traàm maëc tö duy moät caùch lieân læ, maø nieäm bi caûm cuûa baïn ñoái vôùi muoân vaïn haøm linh seõ trôû neân noàng naøn maõnh lieät, nhö tình thöông yeâu cuûa moät hieàn maãu ñoái vôùi ñöùa con ñoäc nhaát khi chöùng kieán noù quaèn quaïi vì bònh hoaïn. Söï khoå saàu cuûa con treû seõ taïo neân aâu lo vaø ñau ñôùn cho baø, ñeå roài ngaøy cuõng nhö ñeâm, baø seõ ñöông nhieân nguyeän öôùc cho caäu ta hoaëc coâ ta choùng ñöôïc khoûe maïnh. Neáu thaùi ñoä cuûa baïn ñoái vôùi caùc chuùng sanh khaùc cuõng gioáng nhö theá, thì baát luaän laø hoï coù lieân quan ñeán baïn hay khoâng, baïn ñeàu coù theå khôûi phaùt moät taâm töø bi bình ñaêng maõnh lieät, khoâng chuùt thieân vò ngay caùi thôøi khaéc maø baïn chöùng kieán ñöôïc baát cöù khoå ñau naøo cuûa hoï. Vaø ñoù laø daáu hieäu ñaõ ñaït ñeán, ñaõ phaùt trieån ñöôïc Taâm Ñaïi Bi. Ñieàu naøy aùp duïng caû luoân cho Töø Taâm. Töø Taâm vaø Ñaïi Bi Taâm nhö theá, seõ töï nhieân ñöa daãn ñeán, khoâng caàn baát cöù coá gaéng naøo, moät thaùi ñoä thuø thaéng hôn nhaèm gaùnh vaùc leân chính ñoâi vai cuûa mình traùch nhieäm möu caàu phuùc lôïi cho quaàn sanh, ñeå roài daàn daø seõ daãn ñöa ñeán cöùu caùnh lieãu ngoä cuûa yù nguyeän chöùng ñaéc.
Trong khi tu quaùn hoài baùo aân ñöùc, baïn ñaõ tö duy ñeán ñaïi aân ñöùc saâu daøy cuûa moät "baø meï chuùng sanh" vaø tö duy ñeán moät söï caàn thieát laø phaûi taïo nieàm an vui haïnh phuùc cho muoân loaøi. ÔÛ ñaây, söï quan ngaïi caên ñeå, ñoù laø vaán ñeà boài döôõng moät nieäm caûm thaâm saâu veà traùch vuï möu caàu phuùc lôïi, cuøng gaùnh vaùc nhieâm vuï cöùu khoå ban vui cho taát caû chuùng sanh. Xuyeân qua cuoäc soáng vaø caùc sinh hoaït bình nhaät, khi cô duyeân ñöa ñeán, baïn haõy töùc khaéc naém baét cô hoäi ñeå huaán luyeän phaùp quaùn tu naøy. Chæ coù luùc ñoù baïn môùi coù theå khôûi söï hy voïng thaêng tieán lieãu ngoä. Vò luaän sö AÁn Ñoä Chandragomin (theá kyû thöù 6 C.E.) ñaõ noùi: "Kyø voïng ñeå thay ñoåi chaát vò cuûa moät traùi raát chua baèng caùch pha theâm moät hoaëc hai gioït ñöôøng, ñoù laø ngu xuaån." Cuøng theá aáy, ta khoâng theå mong caàu hoaùn chuyeån ngay töùc khaéc höông vò taâm linh ñaõ bò oâ nhieãm bôûi chaát chua phieàn naõo thaønh haûo vò ngoït ngaøo Boà Ñeà Taâm vaø Ñaïi Bi Taâm chæ vôùi moät hay hai laàn quaùn tu. Nhaãn chòu tinh taán vaø mieân maät lieân læ chính laø ñieàu toái ö troïng yeáu.
Giai ñoaïn cuoái cuøng laø phaùt Boà Ñeà Taâm chaân chaùnh, ñoù laø moät taâm nguyeän ñöôïc khai ngoä vì muïc ñích lôïi tha. Vì theá baïn khoâng neân haøi loøng thoûa maõn chæ vì ñaõ tri hieåu ñöôïc taàm möùc quan troïng cuûa söï khai ngoä nhaèm phuïng söï chuùng sanh naøy. Khoâng theå naøo ñaït ñeán muïc tieâu cöùu caùnh ñöôïc neáu khoâng ñaït ñöôïc söï thaønh töïu caûnh giôùi Nhaát Thieát Chuûng Trí cuûa quaû vò Phaät; maø do töø nôi ñoù baïn coù theå mang söï lôïi ích tuyeät ñoái ñeán cho muoân loaøi. Ñoái vôùi caûnh giôùi khai ngoä, baïn neân phaùt khôûi moät nieàm tin saâu daày thieát tha voâ taän töø nôi ñaùy loøng, vaø chính ñieàu ñoù seõ daãn ñöa ñeán moät öôùc nguyeän khao khaùt döôïc chöùng ñaéc. Thoâng thöôøng maø noùi, coù raát nhieàu ñieàu kieän nhaân duyeân ñeå vun xôùi Boà Ñeà Taâm nhöng troïng yeâu nhaát trong taát caû caùc thöù aáy vaãn laø Ñaïi Bi Taâm.
Ta neân tri hieåu raèng muïc ñích ñeå ñöôïc sinh ra trong theá giôùi naøy laø nhaèm giuùp ích quaàn sanh. Neáu khoâng theå laøm ñöôïc ñieàu aáy thì ít nhaát ta cuõng khoâng neân haõm haïi caùc chuùng sanh khaùc. Ngay caû nhöõng ngöôøi töøng phaûn ñoái toân giaùo, vaãn taùn döông thaùi ñoä vò tha töø aùi. Duø treân maët tö töôûng, ngöôøi Trung Coäng thöôøng baøi xích toân giaùo nhöng hoï cuõng baøn thaûo ñeán öôùc muoán xaây döïng phuùc laïc cho ñaùm ñoâng quaàn chuùng. Neáu nhöõng ngöôøi naøy thöïc söï coù thaùi ñoä vò tha töø aùi thì hoï coù theå chu toaøn öôùc nguyeän cuûa moät chuû nghóa xaõ hoäi hoaøn thieän hoaøn myõ. Nguôïc laïi, neáu cöù tieáp tuïc söû duïng nhöõng chính saùch baïo ñoäng ñeå cuûng coá taäp quyeàn chuyeân cheá thì nguyeän voïng cuûa hoï khoâng sao thöïc hieän ñöôïc. Moãi quoác gia ñeàu coù nhöõng theå cheá chính trò khaùc nhau, nhöng phaàn lôùn moïi xaõ hoäi ñeàu coù moät nhaân toá cô baûn laø thaùi ñoä lôïi tha-ñoù laø öôùc nguyeän noã löïc vì ngöôøi, vì söï phuùc laïc cuûa nhaân daân ñaïi ñoàng. Thaùi ñoä lôïi tha laø goác reã cuûa moïi an vui haïnh phuùc ngay chính trong coäng ñoàng nhaân loaïi. Moïi toân giaùo chaùnh yeáu treân hoaøn caàu ñeàu khích leä boài döôõng taâm thaùi lôïi tha maëc duø heä thoáng trieát hoïc coù khaùc nhau. Moät caùch ngaén goïn, neáu boài döôõng ñöôïc thaùi ñoä lôïi tha, noù khoâng chæ giuùp coáng hieán cho baïn moät noäi taâm an tònh maø coøn gaây taïo ñöôïc moät moâi tröôøng bình yeâu chung quanh baïn nöõa. Ñoù laø moät trong nhöõng keát quaû thöïc tieãn maø baïn coù theå thaáy ñöôïc. Muïc tieâu cöùu caùnh khi boài döôõng thaùi ñoä lôïi tha, laø thaønh töïu chöùng ngoä ngoõ haàu ñaùp öùng vieân maõn vaø thoûa ñaùng moïi nguyeän voïng cuûa chuùng sanh. Vì theá, ñoái vôùi tính caùch troïng yeáu cuûa vieäc boài döôõng Boà Ñeà Taâm, Ñöùc Phaät khoâng chæ löu laïi nhö moät lôøi khuyeán daïy giaûn ñôn; ngaøi coøn ñaõ ñoàng thôøi chæ baøy caùc loaïi kyõ xaûo vaø phöông phaùp maø do nhôø vaøo ñaáy chuùng ta coù theå höng phaùt moät taâm nguyeän lôïi tha nhö treân.
Moät khi ñaõ thaùc sanh trong theá giôùi naøy roài, ngaøy naøo coøn laøm ngöôøi thì ngaøy ñoù söï sinh toàn cuûa chuùng ta coøn tuøy thuoäc vaøo nhieàu chuùng sanh khaùc nöõa. Chuùng ta khoâng theå ñôn ñoäc sinh toàn. Ñoù laø baûn tính cuûa loaøi ngöôøi. Do ñoù, chuùng ta neân trôï giuùp caùc ñoàng loaïi cuûa chuùng ta vaø giuùp hoï vôi ñöôïc thaân khoå vaø taâm khoå. Ñaáy laø phöông thöùc ñöùng ñaén ñeå tieáp xöû vôùi nhöõng ngöôøi ñoàng loaïi cuûa ta. Coân truøng nhö caùc loaøi ong kieán chaúng heà coù moät theå cheá giaùo duïc gì caû; tuy nhieân treân thöïc teá vì phaûi nöông töïa laãn nhau ñeå sinh toàn neân daãu coù thieän caûm hay Bi Taâm maõnh lieät hay khoâng chuùng vaãn giuùp ñôõ nhau vaän chuyeån. Loaøi ngöôøi cuõng caàn nöông töïa vaøo ñoàng loaïi ñeå sinh toàn nhöng laïi khoâng cö xöû vôùi nhau nhö ngöôøi ñoàng chuûng. Taát caû loaøi ngöôøi ñeàu coù khuynh höôùng töï nhieân ham söôùng traùnh khoå. Nghó ñeán ñieàu naøy quaû tình toái troïng ñeå boài döôõng moät thaùi ñoä lôïi tha nhaèm giuùp ñôõ quaàn sanh.
Chuùng ta ñaõ mang ñöôïc thaân ngöôøi trong kieáp soáng naøy. Laøm cho noù ñöôïm ñaày yù nghóa hay khoâng laø hoaøn toaøn tuøy thuoäc vaøo chính taâm thaùi cuûa ta. Neáu löïa choïn moät thaùi ñoä baát chính nhöng laïi phoâ baøy moät veû maët aân caàn löông thieän thì chuùng ta ñang laàm laãn roài vaäy. Neáu cöu mang thaùi ñoä lôïi tha vaø cö xöû voùi quaàn sanh nhö theå hoï xöùng ñaùng ñöôïc ñoái ñaõi nhö vaäy; thì söï an laïc cuûa chính chuùng ta seõ ñuôïc baûo ñaûm nhö moät keát quaû taát yeáu trong vieäc möu caàu phuùc laïc cho tha nhaân. Khi chuùng ta höôûng thuï an laïc, neân vui möøng hoan hyû vì ñaây laø keát quaû haønh thieän töø ñôøi quaù khöù. Ñoàng thôøi, neân ñem phöôùc baùo naøy hoài höôùng cho khaép taát caû chuùng sanh trong nieàm kyø voïng laø hoï cuõng ñöôïc thoï höôûng nieàm an vui naøy. Neáu chuùng ta bò khoå, neân tri nhaän raèng ñaây laø keát quaû aùc nghieäp taïo taùc cuûa ta töø ñôøi quaù khöù; vì theá, neân phaùt nguyeän: xuyeân qua caùc kinh nghieäm khoå ñau naøy ta öôùc mong sao cho taát caû nhöõng khoå ñau aùch naïn maø caùc chuùng sanh phaûi nhaãn chòu coù theå tieâu tröø ñöôïc. Theä nguyeän raèng duø coù ñöôïc giaùc ngoä hay khoâng, baïn vaãn seõ noã löïc möu caàu phöôùc laïc cho moïi loaøi chuùng sanh. Moät khi ñaõ thoï nhaän ñöôïc caùc huaán chæ veà phöông phaùp khaéc phuïc caùc thaùi ñoä xem töï ngaõ nhö trung taâm ñieåm roài thì baïn coù theå cheát khoâng chuùt hoái tieác. Khi giaûng giaûi phöông phaùp ngöôõng caàu cuûa toâi ñeå phaùt khôûi nguyeän voïng giaùc ngoä naøy thì toâi caûm thaáy raát may maén coù phöôùc baùo ñöôïc laøm nhö vaäy. Mieäng löôõi toâi ñaõ phuïng söï cho tieâu ñích cuûa noù roài. Thính chuùng vaø ñoäc giaû neân hoan hyû vôùi ñaïi phöôùc baùo ñöôïc trôû neân quen thuoäc vôùi nhöõng giaùo phaùp baát khaû tö nghò nhö vaäy, maø söï tu haønh seõ coáng hieán nhöõng aân hueä to lôùn cho caû hieän taïi laãn vò lai.
Tu Taâm Boà Ñeà laø moät ñieàu khoâng theå thieáu ñöôïc ñoái vôùi nhöõng ai ngöôõng caàu thaønh töïu ñöôïc quaû vò giaùc ngoä. Taát caû chö Phaät, Boà Taùt quaù khöù ñeàu nhôø boài döôõng thaùi ñoä lôïi tha naøy maø thaønh ñaït söï lieãu ngoä cao thaâm. Moät vaøi nhaø tö töôûng hoïc ñaõ ñaùnh maát tính töông thoâng hôïp lyù naøy theo doøng thôøi gian.
Chö Phaät ñaõ khai thò raèng sanh maïng laø vaät sôû höõu ñaùng traân quyù nhaát cuûa ta vaø haõy xem sanh maïng keû khaùc coøn quan troïng vaø quyù giaù hôn caû chính sinh maïng cuûa mình. Thoâng ñieäp vaø lôøi huaán thò naøy vaãn muoân thuôû giöõ ñöôïc söï tuùc lyù cuûa noù. Trong thôøi buoåi caän ñaïi ngaøy nay, vôùi hieåm hoïa to lôùn laø theá giôùi seõ bò hoaøn toaøn huûy dieät, chuùng ta phaùt hieän raèng thoâng ñieäp cuûa Ñöùc Theá Toân caøng ngaøy caøng höõu lyù hôn.
Moät phaùp tu khaùc nhaèm phaùt trieån loøng hy caàu vò tha ñaït ñöôïc toaøn giaùc, laø phaùp tu Töï Tha Bình Ñaúng vaø Töï Tha Töông Hoaùn. Giai ñoaïn ñaàu tieân cuûa phaùp tu naøy laø tri nhaän nhöõng öu vaø khuyeát ñieåm cuûa Töï Tha Töông Hoaùn. Taát caû nhöõng phaåm chaát öu vieät cuûa vaïn höõu vuõ truï ñeàu laø hoa traùi cuûa söï traân tieát phuùc lôïi cuûa tha nhaân; vaø taát caû moïi thaát baïi, hoang mang, khoå naïn ñeàu laø saûn phaåm vaø haäu quaû cuûa nhöõng taâm thaùi vò kyû. Tuy nhieân, Töï Tha Töông Hoaùn coù laø ñieàu khaû thi chaêng? Kinh nghieäm chöùng thöïc raèng: ta coù theå thay ñoåi thaùi ñoä ñoái vôùi moät vaøi haïng ngöôøi naøo maø tröôùc kia ta töøng cöï tuyeät vaø kinh sôï; raèng ta coù theå thay ñoåi thaùi ñoä moät khi ta tieáp caän vôùi hoï hôn vaø thoâng hieåu hoï hôn.
Töï Tha Töông Hoaùn khoâng coù nghóa laø baûn thaân ta thay ñoåi thaønh ngöôøi khaùc maø ñoù laø caùch thöùc ñoái ñaõi ñaët ñòa vò hoaøn caûnh cuûa mình vaøo hoaøn caûnh vaø taâm traïng cuûa ngöôøi khaùc, ñeå coù theå caûm thoâng vôùi hoï moät caùch töï nhieân trong noã löïc mang laïi nieàm haïnh phuùc an vui cho tha nhaân thay vì cho chính baûn thaân mình.
Coù hai chöôùng duyeân chaùnh yeáu khi khai trieån moät thaùi ñoä nhö vaäy. Thöù nhaát laø phaân bieät ta vaø tha nhaân moät caùch maõnh lieät, xem ta vaø tha nhaân nhö hoaøn toaøn ñoäc laäp vaø rieâng reõ. Kyø thaät, mình vaø ngöôøi ñeàu quan heä vôùi nhau gioáng nhö "beân naøy nuùi" vaø "beân kia nuùi" vaäy. Theo nhaõn quan cuûa toâi, thì toâi chính laø mình coøn baïn laø keû khaùc; nhöng ñoái vôùi nhaõn quan cuûa baïn thì baïn chính laø mình coøn toâi laø keû khaùc. Chuùng ta ñeàu coù chung moät caûm giaùc thôø ô laõnh ñaïm bôûi vì ta caûm nhaän haïnh phuùc vaø khoå luïy cuûa ngöôøi khoâng phaûi laø vaán ñeà coù can döï gì ñeán ta. Theá thì, ta caàn phaûi nhôù nghó ñeán moät vaøi ngöôøi maø ta xem raát thaân thöông, nhö quyeán thuoäc cuûa ta chaúng haïn. Cho duø thaân baèng quyeán thuoäc cuûa baïn khoâng phaûi laø baïn nhöng moïi khoå vui maø hoï gaëp ñeàu coù taùc höôûng ñeán baïn. Laïi nöõa, duø treân thöïc teá, thaân theå cuûa ta bao goàm nhieâu phaàn—ñaàu, tay, chaân—nhöng ta vaãn cö xöû vôùi chính thaân theå ta, moät söï toång hôïp cuûa nhieàu cô phaän raát quí giaù. Cuøng theá aáy, ta neân thaåm xeùt veà nhöõng gì ñaõ lieân keát chuùng ta laïi; moät ñaëc chaát coäng höõu maø vaïn vaïn chuùng sanh nhö chính töï thaân chuùng ta ñang cuøng nhau san seû; ñoù laø yù nguyeän töï nhieân—mong ñöôïc an laïc vaø xa laùnh söï khoå ñau. Chuùng ta xöng toân keû naøo ñaõ vì phuùc laïc cuûa tha nhaân maø hy sinh cuoäc ñôøi hoï laø ngöôøi cao thöôïng; nhöng ta laïi cho raèng ñieân roà khi hy sinh möôøi ngöôøi ñeå cöùu laáy moät ngöôøi. Ñieàu naøy khoâng coù gì lieân heä ñeán tín ngöôõng caû, noù chæ giaûn ñôn laø moät giaûi ñaùp coù tính caùch nhaân baûn thoâi. Do vaäy, xaû boû quyeàn haïn, lôïi loäc vaø öu tieân cuûa daêm ba ngöôøi cho söï phuùc laïc cuûa nhieàu ngöôøi laø hôïp caùch vaø coâng baèng. Ñoù laø nhöõng gì Ñöùc Theá Toân ñaõ tuyeân daïy: "Xaû boû nhöõng öu tieân vaø ñaëc quyeàn cuûa moät caù theå cho söï an sinh cuûa chuùng sanh ñaïi ñoàng nhieàu baát taän, nhieàu töïa hö khoâng, laø hôïp caùch vaø coâng baèng."
Khi noã löïc thöïc haønh phaùp tu Töï Tha Töông Hoaùn, chuùng ta seõ phaûi ñöông ñaàu vôùi moät söùc khaùng cöï kòch lieät xuaát phaùt töø chính khuynh höôùng töï nhieân cuûa baûn thaân vaø thaùi ñoä xem töï ngaõ nhö laø trung taâm ñieåm. Khaéc phuïc ñöôïc chuùng laø ñieàu toái troïng yeáu. "Khoå söôùng cuûa ngöôøi khaùc khoâng coù lieân heä ñeán toâi; vaø vì theá, toâi chaúng caàn laøm gì cho ai caû;" loaïi quan nieäm naøy laø moät chöôùng ngaïi to lôùn ñaùng keå. Tuy nhieân, ta neân tö duy raèng: daãu cho con ngöôøi cuûa chuùng ta trong hieän taïi seõ khoâng gioáng nhö con ngöôøi cuûa chuùng ta trong hieän taïi seõ khoâng gioáng nhö con ngöôøi cuûa chuùng ta trong hai möôi naêm sau; nhöng quaû laø ñieân roà neáu ta khoâng quan hoaøi ñeán caùi con ngöôøi maø ta seõ trôû thaønh trong töông lai; vaø cuõng quaû laø ñieân roà neáu chæ chuyeân laøm nhöõng ñieàu seõ mang ñau khoå ñeán cho mình trong töông lai. Ta cuõng neân tö duy raèng: khi ñaïp phaûi gai nhoïn, chaân bò thöông; daãu raèng tay khoâng ñau, nhöng moät trong hai tay lieàn laäp töùc thaùo gôõ chieác gai kia ngay. Chæ vì taäp quaùn laâu ngaøy quen thuoäc maø ta oâm giöõ chaáp chaët vôùi töï thaân, ñeå roài cho raèng baát cöù thöù gì lieân heä ñeán töï thaân mình cuõng ñeàu nhö laø nhöõng vieäc voâ cuøng quí giaù vaø heát söùc traân troïng. Nhöng xuyeân qua moät taäp thoùi quen thuoäc kieân trì, ta coù theå höng khôûi moät thaùi ñoä traân tieát phöôùc lôïi cuûa tha nhaân cuõng maïnh meõ khoâng khaùc traân tieát phöôùc lôïi cuûa chính mình. Daãu ta ñaõ töøng noã löïc töø voâ thæ kieáp ñeán nay ñeå ñaït ñöôïc an vui, thoaùt ñöôïc khoå saàu; nhöng thaùi ñoä laáy töï ngaõ laøm trung taâm ñieåm ñaõ khieán xui ta traûi qua nhöõng ñau ñôùn khoân löôøng. Neáu ôû moät thôøi khaéc naøo trong quaù khöù maø ta coù theå thay ñoåi thaùi ñoä naøy; ta ñaõ töøng traân quí söï phuùc lôïi cuûa ngöôøi thay vì söï phuùc lôïi cuûa ta, vaø coøn noã löïc vì söï an laïc cuûa hoï nöõa thì giôø ñaây coù leõ ta ñaõ thaønh töïu ñöôïc cöùu caùnh Phaät quaû roài.
Vì theá, chuùng ta neân quyeát ñònh: "Baét ñaàu töø nay, toâi seõ phuïng hieán chính mình, bao goàm caû theå xaùc mình cho söï phuùc lôïi cuûa tha nhaân. Baét ñaàu töø nay, toâi seõ khoâng laøm vieäc chæ vì nieàm an laïc cuûa töï thaân, maø hôn theá nöõa laø vì nieàm an laïc cuûa tha nhaân. Baét ñaàu töø nay, muoân ngöôøi ñeàu nhö sö tröôûng cuûa toâi, thaân xaùc toâi seõ tuaân phuïc vaø nhaän laõnh meänh leänh cuûa ngöôøi thay vì cuûa chính mình." Tö duy veà nhöõng baát lôïi vaø toån haïi vó ñaïi cuûa thaùi ñoä vò kyû; baïn haõy phaùt khôûi moät quyeát taâm doõng maõnh, noùi vôùi chính thaùi ñoä traân quí töï ngaõ cuûa mình raèng: "Söï khoáng cheá noäi taâm toâi cuûa baïn chæ coøn laø moät tieâu ñeà cuûa quaù khöù. Keå töø nay trôû ñi, toâi seõ khoâng tuaân vaâng theo meänh leänh cuûa baïn nöõa. Caùc phöông thöùc baát chaùnh cuûa baïn chæ gaây taïo thöông toån to lôùn cho toâi thoâi. Keå töø nay trôû ñi, ñöøng giaû vôø phuïc vuï cho chính nieàm an vui cuûa toâi nöõa bôûi vì toâi ñaõ tri hieåu ñöôïc raèng baïn chính laø keû thuø lôùn vaø laø coäi nguoàn cuûa moïi traéc trôû vaø khoå luïy cho toâi. Neáu toâi khoâng töø boû baïn ñeå phuïc vuï tha nhaân, baïn laïi moät laàn nöõa nhaän dìm toâi xuoáng nhöõng khoå ñau cuûa chuyeån sanh baát haïnh." Neân hieåu raèng thaùi ñoä laáy töï ngaõ laøm trung taâm ñieåm laø coäi nguoàn cuûa taát caû "khoå" coøn quan hoaøi ñeán tha nhaân laø coäi nguoàn cuûa taát caû "an laïc" vaø "myõ ñöùc."
Neáu baïn gaëp möôøi keû haønh khaát ngheøo khoå ngang nhau, roài phaân bieät hoï, quyeát ñònh ngöôøi naøy xöùng ñaùng ñöôïc giuùp ñôõ hôn ngöôøi kia, thì ñaây laø ñieàu sai laàm. Neáu coù möôøi ngöôøi beänh töông ñöông vôùi nhau thì quaû khoâng hôïp lyù neáu baét ñaàu phaân bieät ngöôøi naøy vôùi ngöôøi kia. Cuøng theá aáy, vôùi taát caû chuùng sanh, baïn neân phaùt trieån thaùi ñoä bình ñaúng ñoái vôùi nhöõng ai ñang ñau khoå hay ñoái vôùi nhöõng ai saép chòu khoå. Nhöõng chuùng sanh naøy ñaõ töøng thi aân nhieàu voâ haïn ñoái vôùi baïn trong quaù khöù. Ñöùng treân quan ñieåm toân giaùo maø noùi, cho duø keû thuø nghòch cuõng vaãn nhaân töø, bôûi vì hoï khieán baïn coù cô hoäi tu haïnh nhaãn nhuïc. Taát caû chuùng ta ñeàu coù moät baûn chaát nhö nhau, ñeàu kham chòu chung cuøng vaän meänh thì khoâng lyù do gì phaûi phaûn khaùng vaø baát thieän caûm vôùi nhau. Chö Phaät chæ xem phieàn naõo nhö laø khuyeát ñieåm neân tröø khöû; caùc ngaøi khoâng phaân bieät, kyø thò caùc chuùng sanh ñang bò vaây phuû bôûi phieàn naõo maø cöùu ñoä moät vaøi ngöôøi vaø boû maëc moät vaøi ngöôøi khaùc. Neáu vaøi chuùng sanh thaät söï coù baûn chaát xaáu aùc thì chö Phaät seõ thaáy ñieàu naøy vaø töø boû nhöõng loaïi ngöôøi nhö vaäy. Nhöng vì caùc ngaøi lieãu tri ñöôïc baûn chaát thöïc taïi giôùi nhö laø noù ñang hieän höõu neân khoâng haønh xöû theo caùch naøy; vì theá, ta coù theå keát luaän raèng coù xaáu aùc laø phieàn naõo ñoaûn kyø coù theå thanh tröø ñöôïc. Kinh saùch ñaõ daïy raèng: neáu chö Phaät bò thuùc keù bôûi hai ngöôøi, moät ngöôøi thì coâng kích ngaøi baèng vuõ khí coøn ngöôøi kia thì duøng daàu ñeå thoa dòu ngaøi ñi chaêng nöõa thì ngaøi cuõng chaúng heà thieân vò ngöôøi naøy hôn keû kia.
Do vaäy, trong yù nieäm toät cuøng nhaát, thuø vaø baïn khoâng coøn hieän dieän. Ñieàu naøy khoâng coù nghóa laø khoâng coù ngöôøi ñoâi khi giuùp ta vaø khoâng coù keû khaùc thì ñoâi laàn haõm haïi ta. Nhöõng gì ta löu taâm ñeán nôi ñaây laø tìm caùch ñeå cheá phuïc caùc tình caûm nghieâng ngaõ cuûa ta. Haõy tö duy ñeán moái lieân heä giöõa baïn vaø thuø, ngoõ haàu giaûm bôùt moái daây raøng buoäc cuûa caùc phaûn öùng coù tính caùch tình caûm. Theá laø ta coù theå deã daøng nhaän dieän ñöôïc nhöõng öu ñieåm to taùt cuûa söï traân quyù tha nhaân—ñoù laø cöûa ngoõ thaønh töïu moïi phaåm ñöùc cao thöôïng. Ta seõ töø ñaáy, haún nhieân nguyeän caàu phuïc vuï cho tha nhaân vaø söï laõnh ñaïm maø tröôùc kia ta ñaõ ñoái xöû vôùi hoï coù theå giôø ñaây ñöôïc öùng duïng cho chính söï töï lôïi cuûa ta. Nieäm caûm luyeán chaáp maõnh lieät moät caùch bình thöôøng ñoái vôùi söï phuùc laïc cuûa baûn thaân ta xöa kia coù theå hieän nay ñöôïc chuyeån höôùng cho söï phuùc laïc cuûa moïi ngöôøi.
Neáu tö khaûo tæ mæ, baïn coù theå tri hieåu raèng thaønh töïu ñöôïc söï chöùng ngoä cho baûn thaân mình cuõng coøn tuøy thuoäc vaøo ngöôøi khaùc raát nhieàu. Khoâng coù söï tu haønh tam hoïc Giôùi, Ñònh, Hueä; ta khoâng caùch naøo ñaït ñeán Nieát Baøn. Tu taäp Tam Hoïc baét ñaàu baèng trì giôùi, ví nhö phaùt theä khoâng saùt sanh. Neáu khoâng coù caùc chuùng sanh khaùc hieän dieän, laøm sao ta coù theå keàm haõm taâm saùt sanh chöù? Taát caû nhöõng phöông caùch tu haønh naøy ñeàu tuøy thuoäc vaøo söï ñoùng goùp cuûa keû khaùc. Toùm goïn laïi, ngay töø khôûi thuûy thai ngheùn ñeán nay, chuùng ta ñaõ troïn veïn nöông döïa vaøo aân ñöùc vaø söï ñoùng goùp cuûa keû khaùc. Ngöôøi Taây Taïng khoâng theå vui höôûng ñöôïc moùn traø Taây Taïng maø khoâng coù söï ñoùng goùp cuûa caùc loaøi ñoäng vaät nhö boø caùi. Söõa voán laø quyeån höôûng thuï ñöông nhieân cuûa boø con nhöng ta ñaõ laáy ñi vaø duøng laøm bô. Neáu khoâng coù söï ñoùng goùp töø caùc chuùng sanh khaùc thì chuùng ta seõ khoâng coù caùc vaät duïng naøy. Ñieàu naøy cuõng ñuùng luoân ñoái vôùi nôi truù aån, ñoái vôùi thöïc phaåm vaø ñaëc bieät ñoái vôùi danh vò. Trong xaõ hoäi hieän ñaïi, khoâng ai coù theå trôû neân danh tieáng neáu khoâng heà coù nhöõng sinh hoaït cuûa caùc kyù giaû. Duø cho coù hoâ to heùt lôùn, moät ngöôøi cuõng khoâng theå trôû neân noåi danh ñöôïc baèng theå thöùc nhö theá.
Ta phaùt hieän raèng söï nhaát thieát toàn taïi cuûa ta laø moät ñieàu gì nöông döïa vaøo tha nhaân. Ñieàu naøy chaúng nhöõng ñuùng ñoái vôùi theá tuïc, maø noù cuõng coøn ñuùng ñoái vôùi chaùnh ñaïo Boà Ñeà: vaïn phaùp ñeàu tuøy thuoäc vaøo söï ñoùng goùp vaø aân ñöùc cuûa ngöôøi khaùc. Cho neân, neáu nöông theo nhöõng moái ranh nhö vaäy maø tö duy, thì söï hoài töôûng aân ñöùc cuûa muoân loaøi seõ coù moät kích thöôùc roäng raõi hôn. Toâi thöôøng löu yù raèng neáu baïn muoán ích kyû, baïn haõy neân thöïc haønh noù theo moät phöông phaùp khoân ngoan. Phöông phaùp töï tö ích kyû meâ môø laø caùch thöùc ta ñaõ maûi mieát laøm, chæ möu tìm an laïc cho chính töï thaân vaø tieán trình trôû neân caøng ngaøy caøng bi ñaùt khoán khoå hôn. Phöông phaùp töï tö ích kyû thoâng minh laø phuïc vuï cho söï phuùc lôïi cuûa quaàn sanh; bôûi vì baïn seõ ñöôïc thaønh Phaät ngay chính trong quaù trình thöïc hieän aáy.
Nhaèm vónh vieãn khoâng lìa xa nguyeän voïng ñöôïc thaønh Phaät ñeå mang lôïi ích ñeán cho tha nhaân keå caû ôû kieáp vò lai, ta caàn phaûi kieân trì vôùi moät vaøi huaán taäp naøo ñoù. Moät caùch cuï theå roõ raøng, ta neân töø boû boán haønh vi tieâu cöïc xaáu aùc vaø haønh trì boán Thieän Haønh lieân quan ñeán söï huaán taäp naøy. Haønh vi xaáu aùc thöù nhaát laø phænh gaït vò ñaïo sö tinh thaàn cuûa baïn, ñaëc bieät laø noùi doái. Haønh vi traùi nghòch thöù hai laø gaây cho moät vò tu haønh naøo ñoù khôûi nieäm hoái tieác trong khi vò naøy nguyeân tröôùc kia khoâng heà hoái tieác veà caùc thieän haønh quaù khöù cuûa vò aáy, chæ vì ngoân ngöõ cuûa baïn. Haønh vi xaáu aùc thöù ba laø laêng nhuïc Boà Taùt, ñoù laø nhöõng vò ñaõ töøng höng khôûi Boà Ñeà Taâm; baèng caùch boâi nhoï vaø nhuïc maï caùc vò aáy. Chuùng ta coù khuynh höôùng deã phaïm vaøo haønh vi xaáu aùc naøy bôûi vì quaû tình raát khoù ñeå baûo raèng ai laø Boà Taùt vaø ai khoâng phaûi laø Boà Taùt. Chuùng ta neân toái caån taéc ñeå traùnh phaïm vaøo ñieàu naøy. Kinh Ñaïi Baùt Nhaõ giaûi thích taàm möùc nghieâm troïng cuûa söï phaãn noä. Neáu phaùt hieän baïn ñaõ lôõ giaän döõ ñoái vôùi moät vò Boà Taùt; haõy töùc khaéc saùm hoái vaø daán böôùc trong nhieàu phöông thöùc ñeå thanh tònh hoùa aùc nghieäp cuûa baïn baèng caùch cöông quyeát raèng: ñieàu toái quan troïng laø ta seõ maõi maõi traùnh khoâng taùi phaïm vaøo ñieàu loãi laàm naøy nöõa. Taûng ñaù chöôùng ngaïi lôùn nhaát trong vieäc boài döôõng taâm ñaïi bi vaø nguyeän voïng giaùc ngoä laø nieäm saân haän tha nhaân. Haønh vi xaáu aùc thöù tö laø phænh gaït keû khaùc moät caùch voâ löông taâm; ñaëc bieät laø che ñaäy loãi laàm cuûa baïn vaø giaû vôø nhö ñaõ ñaït ñöôïc lieãu ngoä cao thaâm roài.
Boán Thieän Haønh laø boán vieäc traùi ngöôïc vôùi caùc ñieàu keå treân. Ñieàu thöù nhaát laø khoâng bao giôø noùi doái vôùi baát cöù chuùng sanh naøo. Coù vaøi tröôøng hôïp ngoaïi leä maø coù theå baïn phaûi noùi doái, nhaèm hoä trì Phaät Phaùp hoaëc baûo hoä ngöôøi khaùc. Ngoaïi tröø ñieàu naøy ra, baïn neân traùnh noùi doái ñoái vôùi baát cöù ai. Thieän Haønh thöù hai laø chaùnh tröïc vaø thöù ba laø taùn thaùn vaø kính ngöôõng Boà Taùt, laø nhöõng vò ñaõ khoâng ngöøng phuïc vuï quaàn sanh. Moät laàn nöõa, quaû thaät raát khoù phaùn ñoaùn ai laø Boà Taùt vaø ai khoâng phaûi laø Boà Taùt; vì theá, an toaøn hôn caû laø neân höng phaùt kính yù maïnh meõ ñoái vôùi taát caû chuùng sanh, luoân luoân toân vinh vaø ngôïi khen phaåm caùch cao quí cuûa hoï. Thieän Haønh thöù tö laø coå xuùy tha nhaân haõy noã löïc nhaèm töïu thaønh Phaät quaû, moät quaû vò ñaïi giaùc vieân maõn.