|
GIỚI LUẬT LUYỆN TÂM
HAI MƯƠI HAI
GIỚI HUẤN
[Hành các Oai Nghi Du Già vì một Cơ Sự
San bằng Trơœ Ngại bằng Một Môn
Có hai Hạnh Sự: Nhập Hành và Hậu Hành
Chịu đựng Caœ Hai, mỗi khi Đối Kiến
Đề phòng Caœ Hai như tự hộ thân
Luyện Ba Đức khó
Thực hành Ba Nhơn chánh
Thuần thục Ba thứ Bất Suy
Tam Nghiệp Thanh Tịnh
Đối Caœnh Không Tư Vị
Thâm Luyện và bao trùm Vạn Pháp là Quan
Yếu
Lúc nào cũng tham quán Trường Hợp đặc thù
Không tin cậy Ngoại Caœnh
Tu Chánh Môn đời này
Không được Diễn Nghĩa một cách sai lầm
Không được Bất Chừng
Dũng mãnh Luyện Tu
Phá mê lầm bằng Hai Món: Điều Nghiên và
Thâm Cứu
Không được Khoa Trương
Không được sanh Hận
Không được lay động
Không cầu lòng Tri Ân.]
[Hành các Oai Nghi Du Già vì một Cơ Sự]
Điều này có
nghĩa là mọi sinh hoạt thường nhật cuœa chúng ta phaœi có chuœ ý mang lại lợi
lạc cho chúng sinh. Thể theo văn mạch, Du Già là Tam Nghiệp: Thân, Ngữ và Ý, như:
ăn, uống, nguœ, thức, làm việc, chuyện trò, giaœi trí, tu học, cầu nguyện,
thiền định. Các nghiệp hạnh ơœ trên phaœi có động cơ càng thanh khiết và
thiện lợi càng tốt, nhất là phaœi có chuœ ý làm lợi ích cho chúng sinh. Phần
nhiều nghiệp tạo có tánh vô ký, nhưng chúng ta có thể tích cực hóa bằng cách
hồi hướng caœ thaœy cho chúng sinh. Chúng ta có
thể ví dụ về Du Già Ẩm Thực. Có ba cách thực hành môn này. Chúng ta có thể
chọn môn nào hợp căn cơ nhất. Môn đầu, có đề cập trong Tỳ Nại Da Kinh, là
ta nên coi ẩm thực như y dược phòng bệnh và chữa các bệnh đói khát. Theo đó,
mỗi khi ăn uống, chúng ta không được tham lam mà nên xem ẩm thực như thuốc thang
phòng bệnh. Phương pháp
thứ nhì, được diễn giaœi trong các Kinh Đại Thừa là ta nên thọ ẩm thực với
động cơ Bồ Đề Tâm và tư duy: “Để độ sinh ta phaœi chứng đắc Bồ Đề. Vì
thân mạng này là căn cứ toàn haœo cho mục tiêu, ta phaœi nuôi nấng bổ dưỡng nó”.
Và như thế, mọi hành vi ẩm thực cuœa chúng ta đều chỉ vì lợi ích cho chúng
sinh mà thôi. Lối thứ ba có
giaœng giaœi trong các Kinh Mật (Tantra). Vì lòng thương xót chúng sinh vô bờ bến,
chúng ta nên tự quán thân là Mật Tông Phật, như Heruka (Huyết Ẩm), Vajrayogini (Phạt
Chiết La Du Già Ni), Yamantaka (Diêm Mạn Đức Già), Guhyasamaja (Bí Hội), hoặc Hevajra
(Không Trí Kim Cang; Tây Tạng có là nghĩa là “Ồ, Kim Cang Bất Diệt!”). Và khi chúng
ta sắp ăn uống, chúng ta nên biến ẩm thực thành Hương Mật và nên xem vật
thực chúng ta đang dùng là cúng dường Quán Tự Thân. Một phương pháp Mật Tông
khác nữa là triệu thỉnh tất caœ chư Phật, chư Bồ Tát và toàn thể Thánh Chúng
xuất hiện dưới dạng Thuœ Hộ Thần và thỉnh mời chư vị nhập tâm cùng ta đồng
nhất, rồi cúng dường thánh thực. Các Hiển Kinh
và Mật Kinh Đại Thừa giaœng giaœi Du Già Ẩm Thực được thực hành với ý
nguyện làm lợi chúng sinh. Phật giáo đồ đều có thệ hứa cúng dường ngụm
ẩm thực đầu tiên cho Tam Baœo — Phật, Pháp, Tăng. Trước khi ăn uống chúng ta
phaœi tụng bài Cúng Dường, đoạn áp dụng một trong ba phương pháp đã diễn giaœi
ơœ trên. Nếu tất caœ hành trì cuœa chúng ta đều có ý lợi sinh, việc nào chúng
ta làm cũng sẽ có ý nghĩa lớn lao.
[San bằng Trơœ Ngại bằng Một Môn]
“Một Môn”
là nói đến bộ môn Thọ Nhận và Bố Thí. Những người hành trì Luyện Tâm nên
dựa vào phương pháp này để tiêu trừ các chướng, như trơœ ngại do người, quyœ
thần cùng các loài, bệnh hoạn cùng lậu hoặc trầm trọng gây ra. Trước tiên, chúng
ta phát bi lực hướng đến vô lượng chúng sinh đang chịu gian nan cùng cực còn hơn
caœ chúng ta. Đoạn, chúng ta chân thành quyết định gánh hết chúng sinh khổ,
thiền quán Thọ Nhận và Bố Thí như đã mô taœ ơœ trước. Lúc mãn thiền, chúng
ta hồi hướng thiện hạnh: “Nhờ vào lực tu trì này về đaœm nhận khổ đau cuœa
mình và cuœa người, nguyện cho tất caœ chúng sinh đều hoàn toàn thoát khổ”. Đây
là phương pháp vô thượng để chuyển nghịch caœnh thành tu đạo, và đồng thời
nâng cao lòng Từ Bi. Khi chúng ta đã chứng nghiệm môn này, chúng ta sẽ có khaœ năng
thương xót ngay caœ quyœ ma hung ác.
[Có hai Hạnh Sự: Nhập Hành và Hậu Hành]
Khi nào chúng
ta bắt vào các sinh hoạt tâm linh—tư duy, thiền quán, nghiên cứu Dharma, tịnh hóa
bất thiện hoặc gieo trồng phước đức—đều có hai điều quan trọng phaœi làm:
lập động cơ tiên khơœi và kết thúc bằng sự hồi hướng. Lúc sơ tu, chúng ta nên
phát động cơ tinh thuần và quyết định kiên cố thực hiện thiện hạnh chuyên
biệt ấy. Sau khi hoàn tất việc làm, chúng ta nên coi nó có đáp ứng bổn ý cuœa
chúng ta hay không. Nếu có, chúng ta nên thích ý và hồi hướng tất caœ công đức
vào việc chứng giác. Nếu không, chúng ta phaœi tái lập quyết định thành tựu
lần kế. Thời gian
giữa động cơ và hồi hướng, chúng ta cần nương nơi sự lưu tâm sắc bén và
mẫn tiệp. Để làm rõ ý, chúng ta lấy trọn một ngày ra làm thí dụ. Lúc thức
dậy, với động cơ thuần khiết, chúng ta phaœi quyết định hành một ít pháp môn
tu tập cho ngày ấy. Từ đó cho đến lúc đi nghỉ, chúng ta phaœi nhờ sự lưu tâm
và mẫn tiệp để thực hiện ý này. Lúc nguœ nghỉ, chúng ta nên xem xét chúng ta
đã thành đạt ra sao. Nếu chúng ta thành tựu mỹ mãn, chúng ta có thể hoan hyœ
hồi hướng, còn nếu trọn ngày ác nghiệp và ác ý chiếm ưu thế, chúng ta phaœi
làm lễ thanh tẩy. Ngày nào cũng làm như thế chắc chắn sẽ giúp chúng ta thành
tựu tu học.
[Chịu đựng Caœ Hai, mỗi khi Đối Kiến]
“Caœ Hai”
ơœ đây là nói đến tình trạng lành hoặc tệ mà chúng ta phaœi kinh qua caœ đời.
Chúng ta phaœi chấp nhận caœ tốt lẫn xấu, làm thế không tình caœnh nào có thể
chướng ngại việc tu tập. Các caœnh huống khác nhau đó gồm có trong số các đối
caœnh cuœa Bát Phong (tám ngọn gió), như: Lợi (được) và Suy (mất), Xưng (khen) và
Cơ (chê), Huœy (dìm) và Dự (tưng), Khổ (hoạn nạn) và Lạc (vui sướng). Gọi là
Bát Phong bơœi vì người trần tục thường quan tâm đến tám ngọn gió lay động
đó, muốn được đàng này và muốn tránh đàng kia. Quan tâm lo lắng như thế gieo
khó khăn cho hành giaœ Dharma. Nếu chúng ta quan tâm thái quá về Lợi và Suy, gặp
khi phát đạt về mặt tiền tài, chúng ta sẽ trơœ nên tán loạn và chỉ lo mài
miệt trong cuộc truy hoan làm tổn thất việc hành Dharma và gặp khi chúng ta trơœ nên
nghèo khó, chúng ta sẽ caœm thấy sầu não lo miếng cơm manh áo, rồi lại làm phương
hại đến việc tu tập. Nếu chúng ta quan tâm thái quá về Xưng (khen) và Cơ (chê),
khi nào được người ta ca tụng, chúng ta sẽ trơœ nên kiêu hãnh thấy mình ơœ trên
đầu trên cổ thiên hạ, còn gặp khi bị phê bình chỉ trích thì chúng ta bực
tức khổ sơœ vô cùng. Nếu chúng ta quan tâm thái quá về Dự (tưng), khi đạt được
danh vọng chúng ta sẽ không để tâm đến các hành giaœ đồng tu, ý chừng thấy mình
còn cao tay ấn hơn Thiện Tri Thức, còn gặp khi bị Huœy (dìm) chúng ta mới thấy cái
đen đuœi cuœa leo thang danh vọng. Nếu chúng ta quan tâm thái quá về Khổ và Sướng,
khi nào được vui sướng chúng ta sẽ caœm thấy yêu đời bồng bột rồi đeo
Samsara (Luân Hồi Sinh Tưœ) cứng như keo hồ, còn khi gặp chuyện không may chúng ta
sẽ mất caœ tín tâm nơi Dharma. Trường hợp nào kể trên cũng là chướng ngại
cho việc thực tập Dharma. Hành giaœ
thuần thục sẽ lợi dụng caœnh ngộ lợi hại để phát triển đường tu thay vì
để chúng quan ngại việc trì pháp. Nếu họ trơœ nên giàu có họ sẽ dùng tài saœn
vào việc vun trồng Công Đức bằng cách giúp đỡ người khác, và do lòng Từ Ái
thúc đẩy họ thực hành Đàn Na (Bố Thí) rộng rãi. Còn nếu vì nghèo khó, họ
sẽ xem đây là cơ hội ngàn vàng để làm phong phú Giới (Shila), Định (Samadhi),
Huệ (Prajna), vân vân. Điều này giúp họ tăng cường môn tu gánh vác khổ đau giùm
người khác, xem sự phong phú nội tâm nhờ tu luyện quan yếu hơn cuœa caœi trần
tục. Bằng cách nhắm Trí Tuệ theo hướng đó, hành giaœ tinh luyện Tu Tâm sẽ không
lay động khi tám ngọn gió đó nổi lên (Bát Phong Xuy Bất Động), và điềm nhiên
toại lòng dầu bần cùng hay sang caœ, khen hay chê, được nể vì hay bị khinh thị.
Dầu gặp caœnh ngộ thế nào tâm họ vẫn thẳng một lèo mà quaœy gánh.
[Đề phòng Caœ Hai như Tự Hộ Thân]
Chữ “Caœ
Hai” là tham chiếu hai bộ Thệ Hứa: Chung Hứa và Riêng Hứa. Riêng Hứa là Mười
Tám Thệ Hứa Luyện Tâm. Còn các Thệ Hứa kia mà ta thọ lãnh là Chung Hứa. Đối
với các hành giaœ Dharma, Thệ Hứa là quan trọng hàng đầu và phaœi được phòng
hộ cẩn thận như tự hộ thân mạng. Để gặt hái các tu chứng Dharma, chúng ta
phaœi vượt mọi lỗi lầm và cách tốt nhất để thể hiện là giữ đúng các
Thệ Hứa. Có hai Thệ
Hứa căn baœn cho mỗi Phật tưœ. Căn Baœn Thứ Nhất là Quy Y Tam Baœo: Phật
(Buddha), Pháp (Dharma) và Tăng (Sangha); và Căn Baœn Thứ Hai là boœ Ý Tác Hại. Có mười
hai Thệ Hứa Quy Y và thêm nhiều Thệ Hứa khác đều gồm trong số Pratimoksha
(Giới Bổn), Bồ Tát Giới và Mật Tông Phật Giáo Giới (Tantra). Những ai đã
từng thệ nguyện phaœi thật cẩn trọng trong việc trì giữ. Đức Phật không
chế những Thệ Hứa để trừng giới. Các bậc từ thân khôn ngoan muốn đời
sống tương lai con cái được đaœm baœo mới đặt ra lề luật khuôn xưœ hầu tránh
những va chạm hàng ngày. Nếu con cái ngoan ngoãn vâng lời, chúng sẽ ít có vấn đề
khó khăn thường gặp và được sống đời vui sướng. Nói chung bậc làm cha mẹ
chỉ lo cho con sung sướng đời này, nhưng chánh ý cuœa Đức Phật là để độ chúng
sinh thoát trầm luân khổ haœi và được hươœng Bồ Đề Tối Lạc. Do bơœi Từ
Bi, ngài đã giaœng giaœi nhiều Pháp Môn và chế những Thệ Hứa, nếu thành thật
trì giữ, sẽ vượt thoát Luân Hồi Khổ Haœi và dẫn đến nguồn vui Toàn Giác.
[Luyện Ba Đức Khó]
Ba đức khó là
ba điều mà chúng ta thấy khó làm; nghĩa là, Nhận Diện các Hoặc Lậu, Vượt Qua
các Hoặc Lậu bằng Phổ Khưœ, và Nhổ Tận Gốc Rễ các Lậu Hoặc. Có thể rất
khó nhận diện các lậu hoặc. Sân hận là hiển nhiên hơn hết nhưng vẫn còn
nhiều lậu hoặc khác, như tham dục, thì đúng là tế vi. Tham dễ bị nhầm lẫn là
Từ Ái hoặc Từ Bi. Có thể khó mà phân biệt giữa Từ Ái và Tham Ái, và giữa
Muốn và Tham Muốn. Muốn, không nhất thiết là một lậu hoặc. Chẳng hạn, Đức
Phật muốn giaœng dạy Dharma và muốn tế độ lợi lạc muôn loài, nhưng Đức
Phật không có tánh tham muốn. Ngay caœ những ước muốn riêng tư cuœa chúng ta, như
muốn ăn uống hay muốn gặp bạn bè, đều không nhất thiết là tham muốn. Cái
Muốn trơœ thành Tham Muốn chỉ khi nào sự an tâm bị quấy nhiễu. Chúng ta nói đến
“yêu thương”, nhưng vì thứ “yêu thương” này thường mang lại những phiền
lụy chồng chất, đuœ nói rõ tính chất “yêu thương” đó đúng là Tham Muốn.
Thương yêu chân thật không bao giờ có rắc rối phiền hà mà chỉ toàn hạnh phúc.
Điều ấy vô cùng vi tế và chỉ có thể nhận chân một khi đã caœm nghiệm. Một trong
những lậu hoặc vi tế nhất và khó nhận chân nhất là mê muội chấp ngã mà
gần như không thể nhận ra trừ phi chúng ta đã được tôi luyện về Dharma. Có
nhiều người thông minh khéo léo, nhưng nếu họ không tu học Dharma, họ sẽ không
hiểu được mê tâm là gì. Có hai loại chấp ngã: chấp Nhân Ngã và chấp Pháp Ngã.
Chấp ngã có nhiều trình độ từ thô cho đến tế. Chấp Nhân Ngã là có tự tánh
thì vi tế hơn chấp Nhân Ngã là Hữu Ngã và có thực tướng. Điều cốt yếu phaœi
tuân theo sự chỉ giáo cuœa một minh sư mới có thể hội được hai loại khác
nhau. Tất caœ chúng sinh hữu tình, gồm caœ những côn trùng bé nhất, đều chấp
ngã nhưng chỉ có những ai hội được tánh chấp ngã mới có thể tri nhận nó là
vọng thức. Muốn hiểu được như thế chỉ có cách là nghiên cứu học hoœi
những kinh sách thuần Pháp và các giáo lý. Khó mà nhận
ra các hoặc lậu, mà vượt qua chúng lại càng khó khăn hơn. Tu luyện một số
vốn Dharma, chúng ta học cách nhận diện các lậu hoặc nhưng đòi hoœi thật
nhiều tập luyện mới ức chế được chúng. Mặc dù tạm thời chúng ta có thể
biết cách khắc phục chúng, nhưng rất khó ngăn sự tái phát cuœa chúng. Chỉ giáo cuœa
Lojong khuyến khích chúng ta nên tu luyện ba điểm khó khăn đó. Trước tiên, chúng
ta cần nhận diện các lậu hoặc thật chính xác, kế chúng ta cần áp dụng các đối
lực để khắc phục chúng. Cuối cùng, chúng ta cần loại trừ toàn thể lậu
hoặc và các Huân Tập (vasana) cuœa chúng bằng phép quán Không.
[Thực hành Ba Nhơn chánh]
Có ba nhơn chánh
cốt yếu cho việc tựu thành tu tập Dharma: Ước muốn tu tập Dharma, tín nhiệm
Thiện Tri Thức giaœng dạy Dharma và hội đuœ điều kiện tu tập. Không có ba nhơn
này, rất chắc chắn chúng ta sẽ gặp đầy trơœ ngại trong việc tu tập. Hiển nhiên là
nếu chúng ta không muốn tu học Dharma, chúng ta sẽ không để ý đến nó. Để khơœi
lên ý muốn tu học Dharma, chúng ta cần quen biết với những lợi ích do Dharma đem
lại và sự tin chắc là chúng ta có khaœ năng tu tập. Trong đời sống hàng ngày,
nếu chúng ta thấy món gì cho là hữu ích, chúng ta tìm cách để có nó cho được.
Một cách tương tợ, nếu chúng ta nhận biết những lợi điểm do tu tập Dharma đem
lại, chúng ta sẽ tự nhiên phát huy ý muốn tu tập Dharma. Do đó, điều cốt yếu
là phaœi tư duy những lợi ích đó. Chúng ta cũng
cần tìm học bậc Thiện Tri Thức cao minh. Không có sự chỉ giáo đúng đắn, thế
nào cũng có lầm lỗi và khó mà tu chứng những quaœ vị rốt ráo. Thiện Tri Thức
sẽ uœng hộ và khuyến khích việc tu học và Ngài hoặc Bà sẽ giaœng minh thâm ý
cuœa giáo lý một cách chính xác và chỉ chúng ta cách tu tập đúng. Theo cách đó,
Tuệ Nhãn cuœa chúng ta sẽ được khai mơœ để nhìn vào đài gương Dharma và bước
vào con đường dẫn đến caœnh giới Giaœi Thoát. Nhơn chánh
thứ ba là hội đuœ điều kiện trong ngoài để tu. Điều kiện bên trong thì quan
trọng hơn. Chúng là lòng thành tín nơi Dharma và hiểu cách tu tập Dharma đúng đắn
và xaœo diệu. Điều kiện bên ngoài là đầy đuœ ẩm thực, y áo và nơi ăn chốn
ơœ. Những ai muốn nhập thất cần phaœi có điều kiện nội tâm thích nghi và điều
kiện đặc thù bên ngoài.
[Thuần thục Ba thứ Bất Suy]
“Ba Món Bất
Suy” là nói đến tín tâm nơi Dharma, nỗ lực hành trì Dharma và sự liễu nghĩa
Dharma. Cốt yếu là đừng để ba món này suy đồi. Thay vì, chúng ta sẽ tăng trươœng
mỗi phương diện từng ngày và từng năm. Nếu tín tâm
mất hoặc suy đồi, chúng ta sẽ boœ ý nguyện hành trì Dharma. Đấy là trơœ ngại
lớn nhất trong sự mưu cầu thanh tịnh bình an, caœ nhất thời lẫn tối hậu. Không
có tín tâm nơi Dharma, chúng ta sẽ không có năng lực học hoœi và thiền quán. Vì
lẽ đó, vô cùng quan trọng đừng bao giờ để tín tâm nơi Dharma và Thiện Tri
Thức suy đồi. Cũng rất hệ
trọng đừng cho nỗ lực hành trì Dharma đi đến chỗ suy vi. Nếu trơœ nên giaœi
đãi, chúng ta sẽ không bao giờ đạt được kết quaœ nào trong việc tu trì Dharma.
Bằng cách hạ thuœ công phu liên miên, chúng ta có thể đạt được mọi điều ước
nguyện. Điều quan
trọng là đừng để sự lưu tâm thoái hóa. Tấât caœ liễu tri và caœm nghiệm
về Dharma mà ta có không được quên mất mà phaœi gia tăng trì niệm. Sự chú tâm
chính là nguồn mạch cuœa Thiền và Định (ting nge ‘dzin). Nếu để mất sự chú
tâm, tất caœ tri kiến về Dharma cuœa ta bị quên đi và sức Định sẽ mất. Điều quan
yếu đặc biệt là hành giaœ Luyện Tâm phaœi caœi tiến và nâng cao tín tâm nơi giáo
lý và nơi Thiện Tri Thức. Chúng ta phaœi nỗ lực liên tục tu tập không được
biếng nhác và phaœi luôn luôn trì niệm kiến giaœi và kinh nghiệm về Dharma, nhất
là bộ môn Lojong.
[Tam Nghiệp Thanh Tịnh]
Giới Huấn này
khuyên ta nên hành thiện qua ba “Cưœa” cuœa Thân, Ngữ và Ý. Ba cưœa này bất
khaœ phân thiện nghiệp vào mọi thời. Thiện nghiệp về Thân như cúng dường,
lạy nằm sấp trên đất, giúp đỡ những keœ cùng khó, trông nom người bệnh, tô
vẽ aœnh thờ Phật, sao chép Kinh Phật, tham thiền tư thế baœy điểm cuœa Tỳ Lô
Giá Na (Vairochana) và có ý thức tránh những bất thiện nghiệp về Thân: giết
hại, du đạo (trộm cướp) và tà dâm, sau khi đã hiểu suốt những hiểm độc cuœa
chúng. Trong số những môn tu cấp cao đẳng cuœa Chân Ngôn Tông, quán tự thân là
Phật Thân là một thí dụ về thiện thân nghiệp. Thiện nghiệp
về Ngữ gồm có giaœng dạy Giáo Pháp, tụng Kinh, niệm Chân Ngôn (Mantra) và có ý
khuyến thiện. Nếu ta hát một bài ca du dương làm người khác lâng lâng quên hết
buồn phiền, dầu là ngắn nguœi thôi, cũng là thiện khẩu nghiệp. Nghiệp Khẩu Vô
Thượng là việc giaœng dạy Giáo Pháp. Bằng cách giaœng dạy Dharma, ta giúp người
khác tăng trươœng Trí Tuệ và Trí Tuệ là điều quý báu nhất mà ta có thể
cống hiến. Cuœa caœi vật chất, dù phong phú đến đâu, cũng chỉ hươœng được
trong thời gian ngắn nguœi, nhưng người có Trí Tuệ có thể cần cầu Huệ Trí lúc
nào cũng được, đem lại lợi ích cho họ không những ơœ đời này mà còn ơœ các
đời sau. Vì thế, tính theo trị giá lâu dài, giaœng dạy Giáo Pháp có lợi ích hơn
giúp đỡ về vật chất. Có vô lượng
thiện nghiệp về Tâm, như mười một Tâm Sơœ thiện, Tín, vân vân, và sự từ boœ
những ý nghiệp bất thiện: Tham Lam, Tà Kiến và Ý Tác Hại.
[Đối caœnh Không Tư Vị]
Đối tượng
cuœa phép Luyện Tâm không những chỉ có chúng sinh hữu tình mà còn gồm caœ các
vật vô tri vô giác như Tứ Đại và vô số saœn vật cuœa Tứ Đại. Tứ Đại là
Thổ Đại (Đất), Hoœa Đại (Lưœa), Thuœy Đại (Nước) và Phong Đại (Gió), cùng
bốn loại saœn vật cuœa Tứ Đại là Sắc, Hương, Vị và Xúc. Mỗi món này đều
có phương diện xấu tốt khác nhau và toàn thể các món có thể là đối tượng
cho việc Luyện Tâm. Chẳng hạn, các hình tướng làm thích ý và khó ưa có thể dùng
làm đối tượng Luyện Tâm. Chúng ta nên luyện tâm thế nào mà sự gớm ghiếc không
nổi dậy khi thấy hình sắc đáng ghét và thế nào mà tham luyến không khơœi lên
khi thấy hình sắc đầy thú vị. Các hoàn caœnh
khơœi lên lệ thuộc nơi các Đại và saœn vật cuœa chúng, dầu tốt hay xấu, có
thể dùng làm đối tượng Luyện Tâm. Chẳng hạn, do tùy thuộc các Đại chúng ta
có thể caœm nghiệm hoàn caœnh tốt như môi trường tốt đẹp nơi mà thời tiết
rất dễ chịu và dễ trị các thứ bệnh. Chúng ta có thể chấp nhận những hoàn
caœnh thoaœi mái như thế trong khi vẫn lưu tâm đừng để bị tán loạn hoặc để
chúng quấy nhiễu. Chúng ta không cho phép những hoàn caœnh thuận tiện ấy làm gián
đoạn việc tu tập Dharma. Tốt hơn, chúng ta cần nhớ rằng caœnh huống thuận
lợi này là kết quaœ tích lũy công đức ơœ đời trước, và nay được đem ra
thụ hươœng và chẳng bao lâu sẽ kiệt quệ nguồn công đức. Do đó, muốn có
một vị lai lạc hươœng, chúng ta cần phaœi tích trữ thêm công đức. Biết thế,
chúng ta phaœi phấn đấu gia công thêm nữa trong các tu tập tích lũy công đức. Có thể vì
bất hạnh chúng ta phaœi sống ơœ nơi rất khác xa đất đai thanh tịnh nơi mà điều
kiện sinh sống thiếu thốn và bất tiện và có nhiều hiểm họa như địa chấn
thường xaœy ra. Trong trường hợp này, chúng ta nên tri nhận tình caœnh bất tiện
đó là kết quaœ những bất thiện nghiệp trong quá khứ và là dấu hiệu khuyên ta
cần tu những pháp môn chuyên biệt để tẩy hóa ác nghiệp. Tư duy như thế, chúng
ta phaœi nỗ lực trong bất cứ phương pháp nào để tẩy hóa. Ngoài việc
ứng dụng các phương pháp gieo trồng công đức và tẩy hóa ác nghiệp, chúng ta còn
phaœi chuyển những tình caœnh nào mà chúng ta đương đầu, dầu tốt hay xấu, thành
con đường tâm linh bằng cách thực hành Thọ Nhận và Bố Thí.
[Thâm Luyện và bao trùm Vạn Pháp là Quan
Yếu]
Giới Huấn này
khuyên ta rằng: rất quan yếu ơœ chỗ chẳng những phaœi làm theo lời dạy cuœa Đức
Phật mà ta còn phaœi hiểu rõ thâm ý cao xa cuœa lời dạy và nhơn đó có kinh
nghiệm tâm linh thâm thúy. Giới huấn này cũng khuyên ta khi Luyện Tâm nên có cái
nhìn bao trùm vạn vật bằng nhận xét chư pháp là hư aœo và trống rỗng tự
thể.
[Lúc nào cũng tham quán Trường Hợp đặc thù]
Có những trường
hợp đặc thù cần có sự thích dụng đặc biệt cuœa bộ môn Luyện Tâm. Ta thường
thấy khó thương xót những ai coi như có may mắn hơn chính ta hoặc đối với
những ai có ý hại hoặc thách đố ta về mặt nào đó. Trong trường hợp đó, ta
nên chuyên quán về những vấn đề đang nhiễu nhương hạng người này và cố phát
triển lòng Từ Bi đối với họ. Nếu có người nào mà ta luôn luôn có veœ thù
giận, ta nên tạo một đặc điểm thiền quán về toœ lòng kham nhẫn với hạng người
ấy. Trong lúc tạm
ngưng quán, ta nên niệm tươœng lòng Từ Bi, tánh Kham nhẫn và các thiện ý khác mà
ta đã phát sinh trong suốt Thiền Khóa và rán đem những điều ấy ra thực hành.
[Không nương tựa Ngoại Caœnh]
Khi thực hành
Luyện Tâm, ta nên nương tựa sức mạnh nội tâm hơn là ngoại caœnh. Ta không cần
phaœi đợi cho có hoàn caœnh tốt hơn mới chịu bắt vào tu tập, bơœi vì lúc nào
ta cũng có thể chuyển tình trạng xấu hay tốt thành con đường dẫn đến giaœi
thoát và Giác Ngộ. Nếu ta luôn đòi hoœi phaœi có điều kiện toàn haœo thì sẽ
không bao giờ có dịp tu học Dharma và thiền quán bơœi vì ta sẽ vô cùng bận
rộn cố lo thoœa mãn những ước vọng không đáy. Chẳng hạn, ta có thể có bạn
đời rất vừa ý nhưng vì tánh bất toại cuœa ta, ta vẫn quanh quẩn tìm người khác.
Hoặc ta có thể có xe hơi tốt rồi, vậy mà vẫn còn muốn kiểu xe nào lớn hơn và
đắt tiền hơn. Lại nữa, công ăn việc làm hiện tại cuœa ta tốt lành lắm
rồi, vậy mà chưa mãn nguyện ta vẫn còn đòi cho có cái tốt hơn. Nếu ta cứ đuổi
bắt theo dục vọng sẽ không còn bao nhiêu thời gian nữa để hành trì Dharma.
[Ứng Dụng Chánh Môn đời này]
Lúc này ta có
Thân Mạng Báu nhưng không biết chắc thân này còn sống được bao lâu. Ta nên tư
duy: “Thật là thaœm trạng lớn lao nếu ta phung phí cơ hội hiếm có này, vì thế
ta sẽ cố làm cho nó có nhiều ý nghĩa”. Thật vô ý nghĩa nếu ta chỉ mãi lo cuœa
caœi vật chất. Dẫu cho ta có trơœ nên giàu có đi nữa, ta vẫn phaœi traœi qua
những khổ đau cuœa Sinh Tưœ Luân Hồi (Samsara). Có nhiều người giàu có mà vẫn
gian nan vất vaœ và có nhiều lo âu. Ta nên tư duy: Chuœ định
lớn nhất cuœa thân này là cung ứng phương tiện để đi đến Giaœi Thoát và Giác
Ngộ Viên Mãn. Con đường duy nhất để thành tựu hai điều này là tu trì Dharma.
Trong số các Pháp Môn tu tập, Pháp Môn Vô Thượng là Luyện Tâm. Vì thế, ta phaœi
thực tập Luyện Tâm ngay bây giờ.
[Không được Diễn Nghĩa một cách sai lầm]
Ý nghĩa cuœa
Giới Huấn này là để tránh sáu thái độ sai lầm: Kham nhẫn bất chánh, Nguyện
vọng bất chánh, Kinh nghiệm bất chánh, Từ bi bất chánh, Lợi ích bất chánh và
Hoan hyœ bất chánh. Kham nhẫn bất
chánh là kham nhẫn hướng sai đối tượng. Chẳng hạn, sau khi hiểu sai thật nghĩa
cuœa nhẫn nhục, ta trơœ nên nóng naœy với những khó khăn xaœy ra đang khi làm
việc thiện, nhưng lại nhẫn nại với những khó khăn xaœy ra đang khi làm việc
bất thiện. Kham nhẫn chơn thật là kham nhẫn đối với keœ thù bên ngoài, không
phaœi vì keœ thù bên trong là các lậu hoặc. Nguyện vọng
bất chánh là nguyện vọng hướng sai đối tượng. Chẳng hạn, ta có thể khâm
phục và muốn được như những người giàu sang quyền quý và chỉ lo đắm mình
trong chuyện đời trầm luân mà không có ý tu hành gì caœ, mà chỉ vì người nào
đó nghèo khổ xấu xí mà ta không muốn được giống như thế dầu cho người đó
là một hành giaœ tu hành thuần khiết. Kinh nghiệm
bất chánh là do mê muội, ta gác boœ kinh nghiệm Hương Mật Dharma và thay vào đó là
việc đeo đuổi những kinh nghiệm và lạc thú trần tục. Ta phaœi rán hươœng Pháp
vị ngay bây giờ, lúc còn cơ hội. Khi ta đã tự quen thuộc với Dharma, ta sẽ khám
phá nhiều cách tìm ra sự thuần lạc. Ta có thể caœm nghiệm hạnh phúc nhờ
Thiền Định và Trí Tuệ, và nhờ Trì Giới, ta sẽ được lạc phúc thù thắng có
từ thân tâm kiện toàn. Bằng cách hươœng lạc định lành lặn, ta có thể caœm
nghiệm lạc phúc bền vững vô thượng, bất luận những tình caœnh bên ngoài có
khó khăn đến đâu. Thay vì có những lạc hươœng thanh tịnh, ta chỉ lo kinh
nghiệm lạc thú phàm tục, thì đây là kinh nghiệm bất chánh. Như Shantideva đã nói
trong quyển “Chỉ Nam Bồ Tát Đạo” (Byang chub sems dpa’i spyod pa la ‘jug pa):
Sau khi đã từ chối niềm vui vô thượng cuœa
Pháp Phật Nhiệm Mầu
Là nguồn lạc phúc vô biên
Vì sao ta tán loạn vì những duyên do gây ra
đau đớn?
Sao ta có mối tiêu khiển và thuộc loại hão
huyền như thế?
Từ bi bất chánh
là từ bi hướng đến chư Phật hoặc Thánh Chúng, thay vì cho các loài hữu tình đang
khổ đau. Mặc dù một số người đã chứng tu có thể có veœ rất tầm thường,
nhưng họ không phaœi là đối tượng thích đáng cho lòng Từ Bi cuœa ta. Lợi ích bất
chánh là cố giúp người khác bằng thiện ý nhưng vô tình làm hại họ hơn là giúp
họ. Có ý giúp đỡ bạn bè và bà con quyến thuộc là điều hoàn toàn tự nhiên,
nhưng chỉ vì giúp họ mà làm họ tạo thêm nghiệp ác, bất cứ lợi ích nào họ
nhận được chỉ có tính cách tạm bợ thôi. Nếu có một người bạn muốn tìm
bắn keœ thù và ta là người cung cấp đạn dược súng ống, điều này có thể
thoœa mãn tức tốc ý muốn cuœa người bạn, nhưng chắc chắn, cuối cùng điều
ấy sẽ mang lại khổ đau cho người bạn. Để việc làm lợi ích người khác có
hiệu quaœ, ta cần đại thiện xaœo. Đương thời, vì vô minh ta cố giúp người mà
không chắc ta có thực sự giúp được họ hay không. Ta cần Trí Tuệ để phân
biệt rõ giữa điều gì mang lại lợi ích tạm bợ và điều gì mang lại lợi ích
tối hậu. Hoan hyœ bất
chánh là mừng vui khi thấy người khác tạo nghiệp ác, thay vì thấy họ làm
nghiệp lành. Chẳng hạn, nếu ta khen ngợi người nào bắt được nhiều cá nhất
trong cuộc thi đánh cá, hoặc khen ngợi người nào bắn được nhiều con thịt
nhất trong cuộc săn thú, hoặc khen ngợi người đấu bò giết được con bò
mộng; nếu ta đẹp lòng khi thấy nghịch quốc gặp khó khăn và thất bại, tất caœ
việc làm này là thí dụ về Hoan hyœ bất chánh, theo đó ta tạo nghiệp ác rất
nặng nề. Thay vì vậy, ta thấy vui mừng trong lạc hyœ và đức tính tốt cuœa người
khác, sự thành công, việc tích lũy công đức và trí tuệ cuœa họ, vân vân, đó
là ta đang tạo thiện nghiệp lớn lao.
[Không được Bất Chừng]
Khi hành trì
Dharma, sự gắng sức mà ta áp dụng phaœi vững chắc và nhất trí. Nếu ta thực hành
nhiệt liệt chỉ vài ngày rồi từ từ thờ ơ chểnh maœng, việc tu tập cuœa ta không
có nhiều oai lực. Vững chãi, hành trì liên tục qua một thời kỳ dài hạn quan
trọng hơn dồn nén nỗ lực trong thời gian ngắn nguœi. Đôi khi, ta thực tập một
cách sốt sắng và đầy nghị lực chỉ một thời ngắn thôi, nhưng khi không đạt
được thành quaœ, ta đâm ra thối chí và có thể đi đến chỗ boœ hết việc tu hành.
Trông ngóng tu mau thành không lấy chi hứa hẹn thành công bơœi vì kỳ vọng trái lý
là duyên do thất bại trong bất cứ loại tập luyện nào. Ta cần phaœi hành trì
Dharma với nỗ lực bền bỉ và nhứt trí cho đến lúc chứng ngộ.
[Dõng mãnh Luyện Tu]
Để có kinh
nghiệm và thực hiện Luyện Tâm, ta cần phaœi hết lòng hành trì mà không được
chần chờ hay hoài nghi. Trước tiên, ta cần hiểu biết cách tu tập bằng cách thính
Pháp và học hoœi giáo lý, đoạn ta phaœi liên tục hành trì một cách kiên định.
Nhập thất dài hạn để luyện tâm, quyết hết mình vì đạo, sẽ hỗ trợ đắc
lực việc thâm chứng Lojong.
[Phá mê lầm bằng Hai Món:
Điều Nghiên và Thâm Cứu]
Ta nên tư duy
về tất caœ các nghiệp do Thân, Ngữ và Ý tạo tác và kiểm soát tất caœ một cách
thận trọng. Làm như thế, ta sẽ có một nhận thức khúc chiết về những gì ta
đang nghĩ ngợi, nói năng và tạo tác vào mọi thời. Với sự chú tâm như thế, ta
sẽ tránh được sự chăm chú không thiết đáng và các tâm trạng mê mờ xui
khiến ác nghiệp về Thân và Ngữ. Giới Huấn này
cũng vạch ra hai giai đoạn thực tập Luyện Tâm: Phoœng và Chính Xác. Từ ngữ “Điều
Nghiên” ngụ ý điều kiện tiên quyết phaœi liễu nghĩa phoœng hoặc xấp xỉ về
chỉ huấn đó cuœa Luyện Tâm qua sự điều tra nghiên cứu. Từ ngữ “Thâm
Cứu” biểu lộ ta phaœi caœm nghiệm sâu xa những chuœ đề trên nhờ vào Tư Duy và
Thiền Quán. Theo cách đó, lần đầu ta hội đuœ điều kiện để tự miễn trừ
những sai lầm thô thiển bằng Điều Nghiên và lần chót vượt thoát mọi sai lầm
vi tế hơn bằng Thâm Cứu.
[Không được Khoa Trương]
Nếu Luyện Tâm
là chánh môn, mối quan tâm cuœa hành giaœ là tìm cách tế độ và làm lợi ích người
khác, nhưng có chuœ đích cao caœ như thế không làm ta cống cao khinh mạn và khoa trương
trước mọi người về những gì ta đang làm. Ta có lý do độc nhất để tu trì
Luyện Tâm là đắc đạo vì tất caœ chúng sinh. Đang khi ta đang hiến mình phụng
sự người khác, không tí gì thiết đáng caœ để khoa trương.
[Không được sanh Hận]
Khi có ai cư xưœ
làm ta bực mình, như giễu cợt, làm lờ hoặc lăng mạ, ta không nên phaœn ứng
bằng căm thù và tức giận. Khi lưœa sân hận sắp bén, ta phaœi lập tức cân
nhắc rường cột cuœa môn Luyện Tâm là Từ Bi và nhớ rằng sân hận là kỳ phùng
địch thuœ cuœa Từ Bi, do lẽ đó không cho nó phát khơœi. Ta nên tri nhận người
đang sỉ nhục ta không còn kềm chế được điều đang làm, bơœi vì anh ta hoàn toàn
bị lậu hoặc chi phối và không có lối thoát. Thông thường, những ai không có tu
tâm luyện tánh thấy ai nổi giận đaœ thương người nào đó liền đổ lỗi cho
người nóng giận và nghĩ rằng anh ta làm sái. Tuy nhiên, những ai từng tu học
Luyện Tâm đổ lỗi cho lậu hoặc, không đaœ động gì tới người có lậu hoặc.
Như kinh điển đã ghi chép, chư Phật toœ lòng từ đến chúng sinh hữu tình thấy
cách ăn ơœ ác đức cuœa họ là lầm lỗi cuœa lậu hoặc phiền não, chớ không
phaœi chính do con người gây ra. Chư Phật không bao giờ từ boœ, kết án hay nổi
xung với chúng sinh hữu tình nhưng vì biết rõ họ hoàn toàn bị mê tâm áp đaœo,
chư Phật toœ lòng xót thương vô hạn. Đào luyện thái độ y như thế khi gặp ai
giận ta là một trong những phương kế thâm thúy nhất để đem lại bình an cho baœn
thân và người khác. Nếu mỗi cá
nhân hữu tình đều tu học Luyện Tâm, toàn thể mọi người sẽ chân thật yêu thương
toàn thể mọi người. Nếu các quốc gia trên hoàn cầu gồm toàn những cá nhân có
trái tim và máu huyết như thế, chúng ta sẽ không còn xâu xé nhau như súc vật, thì
làm sao còn cơ sơœ để lắm chuyện chiến tranh. Không có tu luyện Dharma khó mà
chuyển ác nghiệp kiết tập thành thiện nghiệp, nhưng ơœ đâu Thanh Tịnh Pháp
(Dharma; Chos) thịnh vượng, ơœ đó có Đại Phúc Lợi. Có thể nói, để hòa bình
và hạnh phúc chân thật tràn ngập bao la, hoa sen Phật Pháp phaœi trổ ngát caœ
thế gian.
[Không được Lay Động]
Có một số người
bỗng nhiên gặp vận may, họ phaœn ứng quá lố và rất sôi nổi, caœ cười và
nhaœy múa tung tăng theo cách lối ngớ ngẩn, nhưng khi một mong manh ham muốn chẳng
được thoœa họ trơœ nên sầu thaœm thái quá, thất vọng và tối tăm mặt mày
rồi toàn thể hình hài diện mạo thay đổi. Giới Huấn này khuyên ta không nên để
bị như thế. Bằng cách tu tập Luyện Tâm (Lojong), ta sẽ thấy an tâm vững vàng
bất luận ơœ hoàn caœnh thế nào.
[Không cầu lòng Tri Ân]
Khi ta giúp đỡ
người khác, đừng mong được đáp lễ traœ ơn. Có một số người nghĩ rằng
nhờ giúp đỡ người khác họ sẽ được báo đền theo cách nào đó nhưng lối
suy nghĩ như thế biến lòng tốt thành thứ giaœ mạo. Hành vi cuœa ta chỉ hướng
đến việc làm lợi lạc chúng sinh và không có ý tư lợi. Tất caœ mọi pháp tu
Luyện Tâm, từ những Khai Pháp cho chí Giới Huấn chung kết này, phaœi được
thực hiện với sự thúc đẩy cuœa Bồ Đề Tâm.
|