Big Bang vaø Vuõ Truï Quan Phaät Giaùo
Thieàn Giang
Tröôùc khi coù Big Bang (vuï noã lôùn), vuõ truï ra sao? Ñaây laø moät caâu hoûi ngaây thô? Ñuùng vaäy. Töø khi giaû thuyeát Big Bang ñöôïc duøng laøm caên cöù cho coäng ñoàng khoa hoïc, vaán ñeà ñaõ ñöôïc giaûi quyeát: tröôùc Big Bang khoâng coù gì caû. Ngay caû thôøi gian, nhö laø moät tính chaát vaät lyù, cuõng khoâng coù maët. Vì theá ñaët caâu hoûi veà thôøi gian tröôùc Big Bang khoâng coù yù nghóa gì vaø chæ laøm caùc nhaø vaät lyù thieân vaên phì cöôøi, Chæ phì cöôøi, theá thoâi!
Töø vaøi thaùng nay vaán ñeà "Tröôùc Big Bang coù gì khoâng?" laïi trôû thaønh vaán ñeà thôøi söï. Hieån nhieân vaán ñeà nguoàn goác vuõ truï ñaõ sôùm khoaùc moät lyù thuyeát hoaøn toaøn khaùc: coù moät caùi gì ñoù tröôùc khi vuõ truï baét ñaàu giaõn nôû. Ñoù laø caùi gì? Nhieàu giaû thuyeát tranh caõi ra ñôøi. Ñoái vôùi moät soá ngöôøi thì khoâng phaûi chæ coù moät Big Bang duy nhaát maø coù nhieàu Big Bang nhoû. Moãi Big Bang nhoû taïo ra moät phaàn cuûa vuõ truï. Vaäy luoân luoân coù moät Big Bang tröôùc moät Big Bang. Noùi ñaïi khaùi vuõ truï cuûa chuùng ta thöôøng haèng vaø khoâng ngöøng töï taùi taïo. Moät giaû thuyeát khaùc laø vuõ truï co boùp (nhö moät quaû tim) luaân phieân töø giai ñoaïn co ruùt. Giöõa hai giai ñoaïn naøy coù moät Big Bang. Vaø vuõ truï coù tính caùch qui hoài vónh cöûu.
Trong ngoân ngöõ thaät söï khoa hoïc, vaïn vaät ñöôïc bieåu thò döôùi daïng caùc phöông trình roõ raøng ít coù tính caùch töôûng töôïng. Treân toång theå, caùc lyù thuyeát gia dieãn ñaït lyù thuyeát cuûa mình moät caùch cöïc kyø caån troïng khi maø Big Bang vaãn coøn laø lyù thuyeát chính thöùc: raát khoù cho nhöõng ngöôøi gieøm pha ñöa ra ñöôïc moät giaû thuyeát môùi maø söï nghieäp khoa hoïc cuûa hoï khoâng bò ñaët vaøo söû hieåm nguy.
Theá thì vuï noã lôùn hay Big Bang naøy ñeán töø ñaâu? Thaät laø kyø laï laø danh töø Big Bang khoâng coù cha ñeû chính thöùc. Taát caû baét ñaàu vaøo naêm 1917 khi Einstein, töø thuyeát töông ñoái toång quaùt, khai trieån moät moâ hình vuõ truï kín, baát ñoäng vì phi thôøi gian. Naêm 1924 Alexandre Friedmann, moät ngöôøi Nga, ñeà xuaát moâ hình vuõ truï ñang baønh tröôùng vaø xaùc ñònh raèng thuyeát töông ñoái thöøa nhaän caû hai.
Phaûi ñôïi ñeán 1931 môùi coù moät tu vieän tröôûng ngöôøi Bæ laø Georges Lemaitre töôûng töôïng raèng vuõ truï hình thaønh töø moät haït duy nhaát töùc töø söï noå böøng cuûa moät nguyeân töû nguyeân thuûy. Lyù luaän cuûa Lemaitre vöøa coù tính caùch löôïng töû vöøa coù tính caùch nhieät ñoäng löïc: neáu ngöôøi ta tính ñeán entropi (noùi chung khoâng coù traät töï) thì traïng thaùi ban ñaàu cuûa vuõ truï phaûi laø moät traïng thaùi traät töï toái ña khi vuõ truï bò thu heïp thaønh moät phaàn töû duy nhaát. Quan nieäm Big Bang vöøa xuaát hieän. Nhöng danh töø Big Bang chæ ra ñôøi vaøo naêm 1950 sau khi noù ñöôïc moät trong caùc ngöôøi coâng kích xöû duïng trong moät buoåi phaùt thanh treân ñaøi truyeàn thanh Anh quoác, nhaø thieân vaên Fred Hoyle.
Naêm 1965 hai nhaø thieân vaên Arno Penzias vaø Robert Wilson tình côø khaùm phaù ra moät tia vuõ truï ñeán töø caùc vì sao. Hieän töôïng naøy khaúng ñònh giaû thuyeát Big Bang, caùm doã vaø khuyeán khích haøng traêm nhaø vuõ truï luaän taïo ra nhöõng giaû thuyeát môùi. Ñeà taøi tranh caõi chính cuûa hoï vaãn laø löïc haáp daãn, cô sôû cuûa thuyeát töông ñoái vaãn coøn choõi laïi moät caùch maïnh meõ thuyeát löôïng töû. Caùc lyù thuyeát gia ñaõ tìm caùch hoøa giaûi. Söï suy luaän cuûa hoï daàu ñeïp ñeõ ñeán ñaâu cuõng chæ laø giaû thuyeát khoâng theå kieåm chöùng trong caùc maùy gia toác haït nhaân hieän nay.
Caùc quan traéc gaàn ñaây ñaõ ñaùnh ñoå nhieàu moâ hình vuõ truï hieän haønh. Vaán ñeà tuoåi vuõ truï vaø khoái löôïng vaät chaát bò maát trong vuï noå Big Bang nhö ñeà taøi tranh luaän soâi noåi.
Patrick Petitjean, nhaø thieân vaên hoïc taïi Vieän thieân vaên vaät lyù Paris noùi: "Caùc moâ hình vuõ truï baét ñaàu raïn nöùt khaép moïi choã. Chuùng toâi khoâng coøn bieát roõ mình ñang ôû ñaâu". Oliver Lefeøbre, nhaø thieân vaên hoïc cuûa Ñaøi thieân vaên Paris-Meudon tieáp lôøi: "Daàn daàn caùc quan saùt ñieàu chænh laïi caùc moâ hình. Chuùng toâi chöùng kieán söï caùo chung cuûa thôøi kyø ngöôøi ta coù theå ñeà ra nhöõng lyù thuyeát ñaày hoang ñöôøng maø khoâng bò moät quan saùt naøo haïn cheá". Söï thöïc thì sau hôn 3 naêm khi kieáng thieân vaên khoâng gian Hubble ñöôïc söûa chöõa vaø töø khi söû duïng kieáng thieân vaên Keck -- coù ñöôøng kính 10 meùt ôû Hawaii thì caùc lyù thuyeát vuõ truï daàn daàn bò lay chuyeån, baùo tröôùc giai ñoaïn hình thaønh caùc moâ hình vuõ truï môùi.
Maëc daàu ngaønh thieân vaên vuõ truï chöa noùi leân ñöôïc tieáng noùi cuoái cuøng veà nguoàn goác cuõng nhö cô caáu cuûa vuõ truï, chuùng ta thaáy coù nhöõng töông ñoàng giöõa thieân vaên hoïc vaø giaùo lyù nhaø Phaät.
Vuõ truï quan cuûa nhaø Phaät coøn ñöa ra nhöõng luaän ñieåm maø khoa hoïc ngaøy nay khoâng theå baùc boû, nhöng vaãn chöa coù ñuû ñieàu kieän ñeå khaúng ñònh moät caùch saùng toû.
Theo nhaø Phaät, toaøn theå vuõ truï laø moät saûn phaåm trong töông quan taâm thöùc maø khoâng khaùc bieät vôùi taâm thöùc. Ngaøy nay giôùi khoa hoïc ñaõ bieát raèng chuû theå quan saùt khoâng theå taùch lìa ñoái töôïng quan saùt, vaø tuøy theo giai taàng quan saùt maø hieän thöïc mang nhöõng boä maët khaùc nhau (thuyeát baát ñònh cuûa Heisenberg). Bieân giôùi giöõa vaät chaát vaø naêng löïc, do ñoù giöõa thaân vaø taâm cuûa moãi caù nhaân khoâng theå phaân ñònh raïch rôøi nhö ngöôøi ta töôûng tröôùc ñaây. Nhöng ñoái vôùi moät vaät cöïc kyø lôùn vaø coù tuoåi daøi ñeán haøng tyû naêm thì khoa hoïc chöa theå xaùc ñònh.
Nhaø Phaät coøn khaúng ñònh laø töø vaät höõu hình ñeán vaät voâ hình, töø vaät nhoû nhaát ñeán vaät lôùn nhaát ñeàu khoâng coù töï tính, nghóa laø haèng haèng bieán ñoåi, traïng thaùi ñeán sau khoâng ñoàng nhaát vôùi traïng thaùi ñeán tröôùc. Khoa hoïc do vì phaùt sinh töø lyù luaän cuûa moät caùi ngaõ, caùi ngaõ cuûa moät nhaø khoa hoïc hay cuûa moät theá heä caùc nhaø khoa hoïc, khoâng sao quan nieäm noåi traïng thaùi voâ ngaõ cuûa vaïn vaät. Tích caùch khaùch quan trong caùc quan saùt khoa hoïc khoâng hoaøn toaøn khaùch quan nhö hoï töôûng, chính vì theá cho neân tuy ñem laïi nhieàu lôïi ích lôùn lao cho ñôøi soáng, khoa hoïc kyõ thuaät vaãn coøn laø vaø seõ laø moät hieåm hoïa cho nhaân loaïi khi nhaø khoa hoïc hay caùc ngöôøi söû duïng noù duøng caùc phaùt minh cho tham voïng caù nhaân hay daân toäc. Lyù thuyeát voâ ngaõ cuûa nhaø Phaät môùi laø neàn taûng ñaïo ñöùc thaät söï cho moät xaõ hoäi vaên minh kyõ thuaät trong töông lai.
Ñeå keát luaän vaán ñeà "Tröôùc Big Bang coù caùi gì?", khoa hoïc coøn tieáp tuïc tìm kieám nhöõng giaû thuyeát hôïp lyù hôn döïa vaøo söï quan saùt vaø suy luaän. Neáu khoa hoïc ñaët caâu hoûi: "Tröôùc khi khai thieân laäp ñòa coù caùi gì?" Thì nhaø Phaät laïi ñaët caâu hoûi ñoù döôùi moät daïng khaùc nhaân baûn hôn, thöïc tieãn hôn: "Tröôùc khi coù cha meï, ta laø ai?" Ñeå traû lôøi caâu hoûi naøy, con ngöôøi phaûi quay laïi nhìn mình, quan saùt mình trong moái töông giao cuûa con ngöôøi vôùi con ngöôøi, vôùi xaõ hoäi, vôùi töï nhieân, vôùi vuõ truï xeùt veà maët khoâng gian cuõng nhö thôøi gian. Caùc töông ñoàng naøy coù tính caùch ñònh tính vaø toång quaùt, vì giaùo lyù cuûa ñöùc Phaät nhaém vaøo vaán ñeà then choát laø giaûi thoaùt sinh linh ra khoûi voøng ñau khoå. Trong khi trình baøy phöông phaùp dieät khoå, tuy Phaät vaãn haèng nhaéc nhôû neân laùnh xa caùc suy nieäm sieâu hình vì chuùng khoâng coù lieân quan gì ñeán söï an laïc haïnh phuùc chaân thaät, ñöùc Phaät vaãn ñeà caäp sô löôïc ñeán vuõ truï nhö laø cô sôû lyù luaän cho vieäc tu taäp cuûa caùc moân ñeä. Ngaøi khoâng theå moâ taû chi tieát vuõ truï vì trình ñoä cuûa nhaân loaïi luùc aáy coøn thaáp, khoâng ñuû khaû naêng ñeå haáp thuï nhöõng tri thöùc khoa hoïc. Ngay caû nhöõng danh töø maø Ngaøi ñaõ duøng, ñoái vôùi nhöõng moân ñoà chöa taâm chöùng, khoâng khoûi mang moät vaøi neùt nghóa coù tính caùch sieâu hình, chæ khi ñaït ñöôïc giaùc ngoä, hoï môùi naém ñöôïc toaøn boä chaân nghóa cuûa chuùng. Cho neân töø tröôùc ñeán nay giaùo lyù cuûa Phaät ñöôïc xem nhö laø moät phöông phaùp tu taâm, khía caïnh gôïi yù veà maët khoa hoïc ít ñöôïc löu yù. Gaàn ñaây moät soá hoïc giaû vaø nhaø khoa hoïc phöông Taây ñaõ nghieân cöùu thaáy tröïc giaùc cuûa caùc hieàn trieát phöông Ñoâng, ñaëc bieät laø ñöùc Phaät, coù nhieàu ñieåm töông ñoàng thaäm chí ñi tröôùc caùc quan ñieåm cuûa khoa hoïc vaät lyù löôïng töû.
Veà nguoàn goác vuõ truï, thaät ñaùng kinh ngaïc! Ñöùc Phaät, moät ngöôøi baèng xöông baèng thòt ñaõ soáng caùch ñaây 2500 naêm, ñaõ khoâng coù moät khí cuï kyõ thuaät naøo ñaõ thò kieán ñöôïc nhöõng ñieàu maø khoa hoïc hieän ñaïi môùi khaùm phaù gaàn ñaây.
1. Vuõ truï hôïp thaønh do nhieàu tieåu thieân, trung thieân, ñaïi thieân theá giôùi, töùc nhöõng doøng thieân haø ... trong thuaät ngöõ thieân vaên.
2. Vuõ truï hay caùc theá giôùi trong vuõ truï haèng bieán chuyeån theo ñònh luaät voâ thöôøng. Chuùng cuõng sinh truï dò dieät nhö baát cöù moät vaät theå naøo khaùc trong theá giôùi hieän töôïng. Ñieàu naøy töông öùng vôùi giaû thuyeát coù nhieàu Big Bang nhoû, sau moãi Big Bang vaät chaát laïi ñöôïc taïo laäp theo moät cô caáu khaùc, coù nhöõng ñònh luaät khaùc.
3. Vuõ truï voâ thæ voâ chung.
4. Vuõ truï khoâng do moät caù nhaân naøo taïo laäp v.v... vaø coøn raát nhieàu vaán ñeà cuï theå maø ñöùc Phaät ñaõ daïy veà vuõ truï vaø nguoàn goác cuûa noù.
Do ñoù, trong giaùo lyù nhaø Phaät, nhaø khoa hoïc coù choã ñöùng naøo khoâng? Taát nhieân laø coù! Nhöõng tìm toøi phaùt kieán cuûa hoï coù giaù trò tieáp tay vaøo coâng cuoäc giaûi thoaùt con ngöôøi, duø chæ laø veà maët vaät chaát. Nhöng tröôùc heát, giôùi khoa hoïc caàn phaûi phaûn tænh; coù nhö theá, hoï môùi khoâng laø thuû phaïm hay ñoàng loõa, moät caùch coù yù thöùc hay khoâng coù yù thöùc trong tình traïng baát oån hieän nay treân toaøn theá giôùi. Môùi ñaây moät nhaø lyù thuyeát vaät lyù Capra hoûi moät nhaø hieàn trieát AÁn Ñoä raèng neáu oâng theo hoïc Ñaïo vôùi Ngaøi thì oâng coù phaûi töø boû söï nghieäp nghieân cöùu khoa hoïc khoâng. Nhaø hieàn trieát traû lôøi moät caùch ñôn giaûn: "Tröôùc heát oâng phaûi laø con ngöôøi thaät söï, tröôùc khi laø moät nhaø chuyeân moân". Giaùo lyù nhaø Phaät laø moät trong nhöõng khoa hoïc ñuùng nghóa nhaát ñeå taïo neân nhöõng ngöôøi an laïc haïnh phuùc vaø töï do trong moät vuõ truï ñích thöïc laø vuõ truï, töùc vuõ truï maø trong ñoù, yeáu toá tham saân si khoâng phaûi laø ñoäng löïc chuû ñaïo.
(NSGN, 12/96)
---------------------------------------------------
Chaân thaønh caùm ôn anh Nguyeãn Quang Trung ñaõ coù thieän taâm ñaùnh maùy laïi baøi vieát naày.
Source: Buddhasasana Homepage