|
Ñaïo Ñöùc Phaät Giaùo Thích Chôn Thieän (Hoäi thaûo "Ñaïo Ñöùc Phaät Giaùo",
1. CAÙC NEÙT KHAÙI QUAÙT VEÀ CÔ SÔÛ ÑAÏO ÑÖÙC PHAÄT GIAÙO 1) Phaät giaùo ñaët troïng taâm vaøo con ngöôøi: Treân con ñöôøng giaûi thoaùt khoå ñau, Phaät giaùo daïy con ngöôøi quay trôû veà nöông töïa mình trong hieän taïi vaø taïi ñaây. Ñöùc Phaät daïy:
Giaùo lyù nhaân quaû nghieäp baùo xaùc ñònh roõ con ngöôøi laø chuû nhaân cuûa nghieäp vaø laø keû thöøa töï cuûa nghieäp. Theá neân, ñòa baøn chính ñeå ñoaïn tröø khoå ñau laø chính moãi ngöôøi trong hieän taïi vaø taïi ñaây. Neáu khoå ñau phaùt sinh töø ñoù, thì cuõng töø ñoù phaùt sinh söï daäp taét khoå ñau, hay phaùt sinh haïnh phuùc. 2) Tính thieát thöïc hieän taïi cuûa söï ñoaïn khoå sinh laïc: Ñöùc Phaät ñaõ nhieàu laàn xaùc ñònh Ngaøi ra ñôøi chæ vì lôïi ích, an laïc cho Chö thieân vaø loaøi ngöôøi chæ vì loøng thöông töôûng cuoäc ñôøi. Giaùo lyù neàn taûng cuûa Phaät giaùo laø Töù ñeá chæ ñöa ra vaán ñeà khoå ñau vaø con ñöôøng giaûi quyeát khoå ñau. Caâu chuyeän naém laù Simsaøpa vaø caâu chuyeän muõi teân ñoäc laø caùc aûnh duï nhaán maïnh vaøo tinh thaàn thöïc teá vaø thöïc tieãn khaån thieát loaïi boû khoå ñau khoûi con ngöôøi vaø cuoäc ñôøi. 3) Tinh thaàn Bi, Trí, Duõng: Treân ñöôøng loaïi boû khoå ñau, chaùnh kieán (hay trí tueä, bao goàm chaùnh tö duy) luoân luoân daãn ñaàu caùc phaùp haønh. Haønh giaû tröôùc nhaát caàn nhaän roõ thöïc traïng khoå ñau vaø caùc nguyeân nhaân gaây khoå ñau ñeå nhaän ra con ñöôøng loaïi boû chuùng. Thieáu noù thì haønh giaû seõ ñi cheäch höôùng giaûi thoaùt. Sau khi coù chaùnh kieán, trí tueä, haønh giaû tieáp vaän duïng chaùnh tinh taán, hay Töø chaùnh caàn, ñeå thöïc hieän con ñöôøng. Treân ñöôøng ñi haønh giaû thöôøng xuyeân phaùt khôûi loøng töø ñeå daäp taét duïc voïng vaø ñeå cöùu ñoä chuùng sanh. Ñaáy laø ba yeáu toá quyeát dònh moät haønh vi höôùng veà haïnh phuùc vaø giaûi thoaùt cuûa Phaät giaùo. 4) Muïc tieâu laø haïnh phuùc, giaûi thoaùt ngay taïi ñôøi naøy: Ñöùc Phaät chæ daïy khoå vaø con ñöôøng ñoaïn taän khoå coù nghóa laø chæ noùi ñeán haïnh phuùc vaø soáng ñôøi soáng taâm thöùc haïnh phuùc ngay trong hieän taïi, taïi ñaây, ôû treân ñôøi naøy. Moãi böôùc ñi cuûa boá thí, trì giôùi, thieàn ñònh vaø trí tueä laø moãi böôùc ñi ra khoûi caùc taùc nhaân gaây roái loaïn taâm lyù, vaø ñi vaøo an laïc, haïnh phuùc cuûa taâm giaûi thoaùt vaø tueä giaûi thoaùt. Böôùc ñaàu tieân ñi vaøo thieàn ñònh laø böôùc ñaàu xuùc tieáp vôùi haïnh phuùc coù taàn soá rung ñoäng cao hôn taàn soá rung ñoäng töø vaät chaát. Caøng vaøo saâu ñònh, caøng caûm nhaän haïnh phuùc cao ñeïp hôn, tinh teá hôn vaø beàn bæ hôn. Cho ñeán luùc trí tueä sinh khôûi coù theå ñoát chaùy heát thaûy tham, saân, si, coäi nguoàn cuûa moïi khoå ñau, thì haønh giaû ñoái maët vôùi haïnh phuùc chaân thaät cuûa Nieát baøn - giaûi thoaùt thaân (Vikmukti-kaøya) - Taïi ñaây chöa ñeà caäp ñeán Nieát baøn phaùp thaân cuûa baäc Chaùnh ñaúng chaùnh giaùc. Neáu ñaïo ñöùc döôïc hieåu ñoàng nghóa vôùi haïnh phuùc thì toaøn boä giaùo lyù Phaät giaùo laø moät neàn giaùo lyù veà ñaïo ñöùc, giôùi thieäu con ñöôøng soáng ngay trong hieän taïi phuø hôïp vôùi moïi caên cô, moïi khoâng gian, thôøi gian, vaø vaên hoùa, ñi vaøo haïnh phuùc ngay taïi traàn gian giöõa doøng soâng voâ thöôøng. Neàn ñaïo ñöùc naøy coù ñaày ñuû tính chaát nhaân baûn, khoa hoïc, thöïc tieãn vaø raát laø thöïc taïi. 5) Nhaän thöùc cô baûn cuûa neàn ñaïo ñöùc Phaät giaùo: Giaùo lyù Duyeân khôûi vaø Nguõ uaån xaùc ñònh con ngöôøi laø moät taäp hôïp theå cuûa 5 yeáu toá: saéc uaån (vaät lyù), thoï, töôûng, haønh, thöùc (taâm lyù). Khoâng coù moät ngaõ theå laø töï ngaõ, linh hoàn hay tieåu ngaõ naøo coù maët ôû ñoù. Saéc uaån thì bao goàm töï thaân vaät lyù, thaân tha nhaân vaø theá giôùi vaät lyù; thoï uaån thì bao goàm caùc caûm thoï thieàn ñònh vaø caùc caûm thoï töø caùc caên xuùc tieáp vôùi caùc traàn. Töôûng uaån, thöùc uaån vaø haønh uaån cuøng toàn taïi baát khaû ly vôùi hai uaån kia. Nhö theá, con ngöôøi hieän höõu gaén lieàn vôùi tha nhaân vaø theá giôùi. Con ngöôøi chæ oån ñònh khi naøo theå hieän ñöôïc söï hoøa ñieäu cuûa 5 uaån ôû beân trong vaø theå hieän hoøa ñieäu vôùi gia ñình, xaõ hoäi vaø thieân nhieân ôû beân ngoaøi. Giaùo lyù Duyeân khôûi cuõng xaùc ñònh con ngöôøi töông quan maät thieát vôùi theá giôùi, vöøa xaùc ñònh khoå ñau coù maët khi aùi, thuû, voâ minh coù maët. Khoå ñau aáy naèm ngay trong thaân nguõ uaån neân cuõng do duyeân maø dieät ñi töø thaân nguõ uaån. Ñieàu naøy coù nghóa laø khi aùi dieät, thuû dieät, voâ minh dieät thì khoå dieät. Khoå dieät laø chaân haïnh phuùc, chaân an laïc, giaûi thoaùt xuaát hieän. Con ngöôøi coù theå töï mình daàn daàn hay töùc thôøi daäp taét aùi, thuû ñeå caûm nhaän haïnh phuùc ngay trong hieän taïi. Ñaây laø cô sôû nhaän thöùc môû ra con ñöôøng ñaïo ñöùc cuûa Phaät giaùo. Giaùo lyù neàn taûng Töù ñeá giôùi thieäu cuøng nhaän thöùc nhö theá vaø giôùi thieäu cuï theå loä trình giaûi thoaùt, hay loä trình cuûa caùc neáp soáng ñaïo ñöùc. Giaùo lyù nhaân quaû nghieâp baùo trình baøy roõ reät caùc haønh ñoäng bò ñieàu ñoäng bôûi taâm lyù tham, saân, si laø caùc haønh ñoäng daãn ñeán khoå ñau, vì theá chuùng laø baát thieän; caùc haønh ñoäng ñöôïc ñieàu ñoäng bôûi voâ tham, voâ saân, voâ si laø caùc haønh ñoäng daãn ñeán caùc keát quaû an laïc, haïnh phuùc, vì theá chuùng laø thieän. Thieän laø ñaïo ñöùc vaø baát thieän laø phi ñaïo ñöùc cuûa Phaät giaùo. Heät nhö Banzeladze ñaõ tuyeân boá: "Nôi naøo khoâng coù nhöõng ñieàu kieän cho haïnh phuùc, thì nôi aáy khoâng coù ñieàu kieän cho ñöùc haïnh". (Ñaïo ñöùc hoïc, Banzeladze, NXB. Haø Noäi. 1985, tr, 260). 6) Phaät giaùo vaø vaán ñeà coäi nguoàn cuûa ñaïo ñöùc vaø caùc chuaån möùc ñaïo ñöùc: Veà coäi nguoàn ñaïo ñöùc vaø caùc chuaån möùc ñaïo ñöùc thì moái heä tö töôûng coù moät quan nieäm khaùc nhau. Do vì caùi nhìn veà con ngöôøi, theù giôùi, giaù trò vaø haïnh phuùc khaùc nhau maø coù söï khaùc bieät veà coäi nguoàn ñaïo ñöùc vaø chuaån möùc ñaïo ñöùc. Coù quan ñieåm cho raèng trí tueä phaùt trieån trong quaù trình lao ñoäng, vaø söï phaùt trieån trí tueä, tö duy, ngoân ngöõ, coù aûnh höôûng ñeán töông quan cuûa con ngöôøi, vì theá coù aûnh höôûng ñeán quan nieäm veà ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi. Ñaïo ñöùc ôû ñaây laø saûn phaåm cuûa xaõ hoäi, neân khi xaõ hoäi bieán ñoåi thì ñaïo ñöùc cuõng bieán ñoåi theo. Ví nhö xaõ hoäi thay ñoåi theå cheá töø phong kieán qua daân chuû thì quan nieäm ñaïo ñöùc cuõng thay ñoåi theo. Coù quan nieäm ñaïo ñöùc xaây döïng döïa vaøo moät ñaáng saùng taïo, saùng theá vónh cöûu, neân neàn ñaïo ñöùc vaø caùi chuaån möùc ñaïo ñöùc haàu nhö coáâ höõu, laø heä quaû cuûa nhöõng lôøi phaùn xeùt cuûa caùc trang thaùnh kinh. Haún nhieân coøn coù nhieàu quan nieäm ñaïo ñöùc khaùc nhau nöõa tuøy theo muïc tieâu cuûa ñôøi soáng döøng laïi ôû caùc choã khaùc bieät nhau. Phaät giaùo thì xaây döïng con ñöôøng soáng ñaïo ñöùc tröø trí tueä thöïc nghieäm toaøn giaùc cuûa ñöùc Phaät neân coù caùi nhìn giaù trò oån ñònh. Phaät giaùo khoâng neâu leân vaán ñeà coäi nguoàn cuûa moïi hieän höõu, goàm caû coäi nguoàn cuûa ñaïo ñöùc, bôûi vì moïi hieän höõu ñeàu duyeân sinh, voâ töï tính. Nhöng ôû maët töông ñoái, Phaät giaùo ghi nhaän coù khoå ñau do aùi, thuû, voâ minh gaây ra. Vaán ñeà thieát thöïc ôû ñaây laø daäp taét moïi nguyeân nhaân khoå ñau ôû töøng caù theå. Do vaäy, chuaån möùc ñaïo ñöùc chæ coù theå do caùc caù theå theå nghieäm vaø ñaët ra, döïa vaøo hieäu quaû ñoaïn dieät tham, saân, si. Khoâng theå thieát laäp caùc chuaån möùc ñaïo ñöùc döïa vaøo söï töôùng bieåu hieän beân ngoaøi cuûa caùc haønh ñoäng, bôûi cuøng moät haønh ñoäng coù theå do nhieàu ñoäng cô thieän, baát thieän taùc ñoäng khaùc nhau neân coù giaù trò ñaïo ñöùc khaùc nhau. Con ñöôøng ñaïo ñöùc Phaät giaùo vì theá laø con ñöôøng töï giaùc, töï chöùng vaø töï nguyeän. Duø vaäy, tröôùc qui luaät nhaân quaû quaù maønh raønh, con ngöôøi vaãn phaûi nghieâm chænh höôùng daãn ñôøi soáng noäi taâm cuûa mình. Do vì haïnh phuùc cuûa con ngöôøi laø muïc tieâu cuûa cuoäc soáng neân haïnh phuùc cuûa con ngöôøi laø giaù trò chuaån. Caùc giaù trò khaùc laø thöù yeáu phaûi xeáp xoay quanh caùi truïc giaù trò ñaïo ñöùc naøy. 7) Kinh nghieäm haïnh phuùc - Kinh nghieäm ñaïo ñöùc: ÔÛ ñieåm nhö theá naøo môùi laø haïnh phuùc, thöïc söï haïnh phuùc, vaø laøm theá naøo ñeå haïnh phuùc thì laïi caøng coù nhieàu quan nieäm khaùc bieät nhau haún. Coù ngöôøi cho raèng haïnh phuùc ñeán töø vaät chaát, coù ngöôøi cho ñeán töø tình caûm, trí thöùc. Coù ngöôøi cho haïnh phuùc ñeán töø söï keát hôïp giöõa vaät chaát vaø tinh thaàn v.v... Vì theá maø nhaân loaïi ñaõ döïng leân nhieàu neáp soáng, neáp nghó, ñaïo ñöùc khaùc nhau. Banseladze thì cho raèng: "Haïnh phuùc laø moät hieän töôïng vöøa thuoäc veà vaät chaát vöøa thuoäc veà tinh thaàn". (Ibid, tr. 246). - "Trong laõnh vöïc khoaùi caûm vaät chaát, khoaùi caûm caøng maïnh thì caøng ngaén nguûi. Cöôøng ñoä cuûa khoaùi caûm tyû leä nghòch vôùi ñoä daøi thôøi gian cuûa noù". (Ibid, tr. 268). - "Trong laõnh vöïc nhöõng khoaùi caûm veà tinh thaàn, nhaân toá thôøi gian coù moät vai troø hoaøn toaøn khaùc: thôøi gian taùc ñoäng coù lôïi cho con ngöôøi. ÔÛ ñaây khoâng coù qui luaät tyû leä nghòch, ngöôïc laïi, cöôøng ñoä khoaùi caûm caøng cao trong laõnh vöïc naøy thì noù caøng keùo daøi". (Ibid, tr. 269). Duø cho caùc trieát gia, caùc nhaø ñaïo ñöùc coù kinh nghieäm khaùc nhau veà haïnh phuùc vaø veà theá naøo ñeå ñöôïqc haïnh phuùc, thì taát caû caùc ñieåm khaùc bieät ñoù vaãn coù moät ñieåm chung cuøng raèng: haïnh phuùc laø moät caûm thoï coù ñieàu kieän. Ñaõ laø caûm thoï coù ñieàu kieän thì döôùi caùi nhìn Phaät giaùo noù laø voâ thöôøng. Vaø do vì coù maët loøng tham tröôùc maø voâ thöôøng ñem laïi khoå ñau. Caûm thoï haïnh phuùc caøng maïnh thì thôøi gian caûm nhaän caøng nhanh sau ñoù laø moät khoaûng troáng taâm lyù lôùn lao, hoaëc laø ñoái maët vôùi moät caûm thoï tieáp theo haún laø khoå ñau - (caûm thoï keùm hôn laø khoå ñau). Ngay caû khi con ngöôøi ñang ôû trong haïnh phuùc, thì noãi lo sôï voâ thöôøng xaûy ñeán cuõng ñuû gaây ñau nhöùc cho taâm thöùc con ngöôøi. Theá laø con ngöôøi haàu nhö thöôøng phaûi ñoái maët vôùi khoå ñau. Phaät giaùo thaáy roõ goác cuûa moïi khoå ñau aáy laø duïc voïng, tham aùi, hay chaáp ngaõ, maø khoâng phaûi laø voâ thöôøng hay sinh dieät. Do ñoù maø con ñöôøng soáng cheá ngöï duïc voïng laø con ñöôøng tieán ñeán haïnh phuùc, xuùc tieáp vôùi haïnh phuùc. Taïi ñaây haïnh phuùc khoâng coù nghóa laø thoûa maõn caùc duïc voïng maø laø bieát soáng cheá ngöï duïc voïng, vaø loaïi tröø duïc voïng. Phaät giaùo ñaõ giôùi thieäu moät con ñöôøng vaøo haïnh phuùc môû roäng cho nhieàu caên cô, nhieàu caáp ñoä taâm thöùc khaùc nhau. Chuùng ta seõ tìm hieåu trong phaàn trình baøy keá tieáp. II - CAÙC NEÁP SOÁNG ÑAÏO ÑÖÙC TRONG PHAÄT GIAÙO: Ñöùc Phaät ñaõ giaûng daïy giaùo lyù giaûi thoaùt khoå ñau cuûa Ngaøi moät caùch thieän xaûo ñaùp öùng nhieàu caên cô khaùc nhau trong caùc nguoàn vaên hoùa khaùc nhau, khieán moïi ngöôøi ñeàu coù theå baèng noã löïc cuûa chính mình tìm thaáy an laïc, haïnh phuùc ngay trong hieän taïi, töø caáp ñoä töông ñoái ñeán tuyeät ñoái. 1) Neáp soáng gia ñình haïnh phuùc: Qua nhieàu kinh ñöôïc kieát taäp trong Nikaøya vaø Agama, caên baûn laø kinh ñaûnh leã saùu phöông (hay kinh Thieän sinh) vaø Kinh Sö Töû Hoáng thuoäc Tröôøng boä kinh, ñöùc Phaät ñaõ daïy cho chaøng thanh nieân Singaøla, ngöôøi thöôøng ñaûnh leã saùu phöông ñeå caàu mong ñöôïc che chôû, coù vaän may, 14 ñieàu phaûi thöïc hieän ñeå ñöôïc saùu phöông che chôû vaø coù theå thaønh ngöôøi che chôû, saùu phöông raèng:
Ñaây laø 14 ñieàu xaây döïng neân moät ngöôøi xaáu, khoâng laøm 14 ñieàu aáy laø xaây döïng töï thaân thaønh moät ngöôøi toát, ñaïo ñöùc. Ñöùc Phaät coøn daïy Singaøla xaây döïng toát saùu moái töông heä cuûa con ngöôøi trong xaõ hoäi thì seõ ñöôïc may maén, haïnh phuùc: Töông heä giöõa cha meï vaø con caùi: Ñaây laø moái töông heä thieâng lieâng ñaùng ñöôïc ñaûnh leã. Vaø yù nghóa ñaûnh leã ñích thöïc laø quay veà thöïc hieän caùc ñieåm:
Töông heä giöõa choàng vaø vôï * Choàng ñoái vôùi vôï:
* Vôï ñoái vôùi choàng:
Töông heä giöõa thaày vaø troø: * Thaày ñoái vôùi troø:
* Troø ñoái vôùi thaày:
Töông heä anh em, baø con, laùng gieàng:
Töông heä giöõa chuû vaø thôï (ngöôøi phuï vieäc): * Chuû ñoái vôùi thôï:
* Thôï ñoái vôùi chuû:
Töông heä giöõa tu só vaø cö só:
- Trao truyeàn kieán thöùc cho cö só. * Cö só ñoái vôùi tu só:
Nhaân tinh hay nhaân baûn tính, thöôøng xuaát hieän trong töông giao cuûa con ngöôøi. Xaây döïng toát 6 moái töông giao aáy laø xaây döïng tình ngöôøi vaø haïnh phuùc. Veà haïnh phuùc gia ñình, Phaät daïy theâm caùc ñieåm:
Veà chi tieâu, tieàn lôøi thu ñöôïc neân phaân phoái nhö sau:
Giaûn löôïc hôn, moät cö só muoán ñöôïc haïnh phuùc trong ñôøi naøy vaø ñôøi sau thì thöïc hieän 4 ñieàu: tín, thí, giôùi, tueä.
2) Neáp soáng ñaïo ñöùc ñoái vôùi ngöôøi ngoaøi ñaïo: Nhöõng ai khoâng phaûi laø moät Phaät töû vaãn coù theå thöïc hieän lôøi daïy cuûa Theá Toân daønh cho Singaøla. Ñaáy laø neáp soáng ñaïo ñöùc raát laø ngöôøi, raát laø traàn theá. Thuaät ngöõ Phaät giaùo goïi neáo soáng aày laø haøng "nhaân thöøa". Nhöõng Phaät töû taïi gia vaø nhöõng ai khoâng phaûi laø Phaät töû coù theå soáng hoä trì ba nghieäp thaân, lôøi vaø yù theo 10 ñieàu ñöùc Phaät qui ñònh goïi laø thaäp thieän nghieäp thì seõ an laïc trong hieän taïi vaø ñöôïc höôûng phöôùc cuûa caùc coõi trôøi duïc giôùi trong töông lai. Möôøi ñieàu thieän laø:
Thaùi ñoä hoä trì, chöùng ngoä vaø chöùng ñaït chaân lyù:
3) Neáp soáng xaõ hoäi: Theá Toân daïy veà 7 ñieàu thöôøng laøm cuûa moät xaõ hoäi höng thònh:
Khi xöù sôû suy yeáu, loaïn laïc thì caàn chaán chænh kinh teá:
Caáp laõnh ñaïo caàn thöïc hieän 10 ñieåm goïi laø thaäp vöông töû phaùp, ñaïi ñeå:
4) Neáp soáng phaïm haïnh: Neáp soáng ñaïo ñöùc ñöôïc theå hieän thuaän lôïi nhaát laø neáp soáng phaïm haïnh cuûa nhöõng tu só xuaát ly gia ñình. Moät tu só Phaät giaùo laø moät ngöôøi coù quyeát ñònh ñi thaúng vaøo muïc tieâu phaïm haïnh, hay goïi laø theå hieän ngay taïi ñôøi naøy, trong chính töï thaân nieàm haïnh phuùc chaân thaät, vaø giuùp ñôøi cuøng theå hieän. Moät tu só Phaät giaùo coù hai boån phaän chính:
a) Veà töï thaân: thì thöïc haønh giôùi, ñònh, tueä. Veà giôùi: hoä trì giôùi boån Ba la Ñeà Moäc Xoa ñeå nhieáp tònh 6 caên (hay ba nghieäp), nhôø ñoù deïp tieâu ñi nhieàu roái loaïn taâm lyù. Moãi nieäm ñoäng tieâu thì moãi nnieäm tònh sinh. Nieäm tònh aáy laø nieäm an laïc, haïnh phuùc. Giôùi coøn coù taùc duïng hoä trì an laïc cho caùc baïn ñoàng phaïm haïnh vaø giöõ khoâng gaây thöông toån ñeán haïnh phuùc, an laïc cuûa caùc loaøi chuùng sinh chung quanh mình. Veà ñònh: thöïc haønh töø nieäm xöù (hay 37 phaåm trôï ñaïo) Coâng phu thieàn ñònh laø coâng phu ñi thaúng vaøo nguoàn an laïc, haïnh phuùc ngay trong hieän taïi vaø taïi ñaây, soáng vôùi töøng hôi thôû haïnh phuùc. TöøØ caän ñònh, haønh giaû ñaõ caûm nhaän an laïc. Töø sô thieàn ñeán töù thieàn, hay ñeán voâ sôû höõu xöù, haønh giaû seõ coù nhieàu dòp, nhieàu thôøi gian tieáp caän vôùi nguoàn haïnh phuùc voâ bieân, vôùi thaäït töôùng, vôùi taâm giaûi thoaùt vaø tueä giaûi thoaùt. Nhöng muïc tieâu giaûi thoaùt chaân thaät khoâng döøng laïi ôû ñaây. Haønh giaû thöïc hieän thieàn ñònh cho ñeán lcuù theå nhaäp nhö thaät trí, thaønh töïu muïc ñích giaûi thoaùt sau cuøng: trí tueä giaûi thoaùt heát thaûy nhaân khoå ñau (tieâu tröø heát thaûy laäu hoaëc). Veà tueä: nhaän bieát chaùnh tri kieán cuûa phaøm phu, chaùnh tri kieán cuûa höõu hoïc vaø voâ hoïc. Coù ñöôïc chaùnh kieán vaø chaùnh tö duy laø haønh giaû ñaõ loaïi ra khoûi taâm thöùc voâ soá phieàn naõo duø chöa thaønh töïu giôùi boån vaø chöa coù coâng phu thieàn ñònh ; ñaõ traùnh ñöôïc nhieàu haønh vi gaây toån haïi töï thaân vaø taäp theå. Moãi caùi thaáy bieát vaø suy nghó ñuùng chaùnh phaùp, nghóa laø phuø hôïp vôùi neáp soáng ñaïo ñöùc Phaät giaùo, ñeàu coù ñi keøm theo noù nieàm haïnh phuùc, nieàm tin töôûng, duø chæ laø nhaát thôøi. Neáu chaùnh kieán vaø chaùnh tö duy ñöôïc nuoâi döôõng qua coâng phu hoä trì giôùi boån vaø thöïc haønh Töù nieäm xöù, thì haønh giaû soáng troïn veïn, hay haàu nhö troïn veïn vôùi neáp soáng ñaïo ñöùc cuûa Phaät giaùo, vaø coù nghóa laø haønh giaû soáng vôùi töøng böôùc ñi haïnh phuùc ngay giöõa traàn gian naøy. Söï thaät haïnh phuùc ñoù khoâng coù khoaùc moät veû gì thaàn bí, kyø bí hay sieâu thöïc naøo caû. Noù ôû ngay tröôùc maét ta, trong chính ta, trong chính hôi thôû vaø caùi nhìn cuûa ta, neáu ta quyeát yù thöïc hieän. Con ñöôøng thöïc hieän ñoù chæ chuyeån ñoåi tö duy, chuyeån ñoåi caùi nhìn vaø chuyeån ñoåi ham muoán höôùng veà nguoàn haïnh phuùc cuûa voâ ngaõ maø khoâng phaûi laø höõu ngaõ, vò tha maø khoâng phaûi laø vò kyû, voâ duïc maø khoâng phaûi laø duïc, voâ chaáp maø khoâng phaûi coá chaáp. b) Veà töông giao trong taäp theå phaïm haïnh: Vò tu só thöïc hieän theâm nguyeân taéc soáng luïc hoøa song song vôùi giôùi boån Ba la ñeà moäc xoa (hay giôùi, ñònh, tueä) ñoù laø:
Ñaây laø söï theå hieän hoøa ñieäu caû thaân vaø taâm vôùi ñôøi soáng taäp theå beân caïnh söï theå hieän hoøa ñieäu cuûa töï thaân vaø cuûa töï thaân vôùi phaùp giôùi qua coâng phu ñieàu hoøa hôi thôû, ñieàu hoøa thaân vaø ñieàu hoøa taâm cuûa thieàn ñònh. c) Veà coâng taùc hoùa ñoä (ñoä sinh): Moät vò tu só thoàngthöông laøm troøn boån phaän cuûa mình ñaõ laø ñoùng goùp vaøo vieäc ñoä sinh roài, nhöng chæ ôû hình thöùc tieâu cöïc. Tích cöïc hôn laø thuyeát phaùp vaø höôùng daãn ngöôøi ñôøi tu hoïc vaø thöïc haønh giaûi thoaùt. Tích cöïc hôn nöõa laø hoaøn bò töï thaân ñeâ xöùng ñaùng laø baäc maø phaïm giaûi thoaùt cho cuoäc ñôøi. Baáy giôø thì vò tu só caàn hoaøn bò 7 ñieåm:
Moät vò tu só thaønh töïu 7 ñieåm naøy laø vò töï mình thaønh töïu giaûi thoaùt vaø töï mình laø ruoäng phöôùc cho ñôøi. 5) Taát caû noäi dung tu taäp cuûa moät tu só, ngöôøi cö só neáu muoán vaãn coù theå thöïc hieän vaø ñi ñeán cuøng moät keát quaû giaûi thoaùt. Moïi ngöôøi ñôøi vaãn theá. Ñoù laø söï thaät chung cuûa cuoäc ñôøi. 6) Caùc cö só taïi gia neáu coù theå, vaãn laøm coâng taùc giaùo hoùa ñoä sinh nhö moät tu só: coù theå höôùng daãn caùc hoäi chuùng cö só tu taäp, coù theå thuyeát phaùp. Vôùi caùc cö só ôû caáp ñoä tu taäp naøy, ñöùc Phaät chæ daïy theâm Töù nhieáp phaùp (boá thí, aùi ngöõ, lôïi haønh vaø ñoàng söï) ñeå nhieáp chuùng coù keát quaû toát vaø ñem laïi nhieàu lôïi laïc trong söï nghieäp hoä ñôøi. III. CAÙC ÑOÙNG GOÙP KHAÙC CUÛA PHAÄT GIAÙO VAØO SÖÏ AN LAÏC HAÏNH PHUÙC CHUNG CHO TRAÙI ÑAÁT: 1) Con ñöôøng ñaïo ñöùc cuûa Phaät giaùo laø xaây döïng taâm oån ñònh, baát haïi, an laïc vaø töø bi cho töøng taâm thöùc. Ñaây laø söï ñoùng goùp cuï theå vaø cô baûn nhaát. Neáu hoøa bình xöù sôû vaø theá giôùi caàn xaây döïng töø moãi caù nhaân thì con ñöôøng giaùo duïc ñaïo ñöùc cuûa Phaät giaùo laø ñöùng ñaén vaø tích cöïc, höõu hieäu nhaát. 2) Giaùo lyù Phaät giaùo cuõng giuùp caùc caáp laõnh ñaïo, laø Phaät töû hay muoán thöïc haønh theo lôøi Phaät, phuïc vuï hoøa bình, khoâng phuïc vuï chieán tranh. Ñaây laø söï ñoùng goùp vaøo hoøa bình cuûa caùc xöù sôû vaø hoøa bình theá giôùi khaù tích cöïc cuûa Phaät giaùo. 3) Töï thaân giaùo lyù Phaät giaùo, noåi baät saéc thaùi töø bi, baát haïi, baát saùt, baát ñaïo, ñoù laø saéc thaùi cuûa giaùo lyù hoøa bình, an laïc. 4) Baûn chaát cuûa giaùo lyù Phaät giaùo laø ñoaïn taän tham, saân, si laø caùc nhaân toá cô baûn phaùt sinh caùc cuoäc chieán tranh lôùn nhoû, noùng, laïnh ; ñoù laø neàn giaùo lyù ñoaïn taän goác reã chieán tranh. 5) Cho ñeán khi nhaân loaïi kinh nghieäm saâu saéc noãi ñau khoå vaø taøn haïi cuûa chieán tranh ñeán ñoä nhaøm chaùn, kinh sôï, cho ñeán khi aáy neàn giaùo lyù cuûa hoøa bình vaø trí tueä cuûa Phaät giaùo seõ thöïc söï trôû thaønh baøi hoïc ñaùng giaù cuûa an laïc vaø haïnh phuùc, cuûa con ñöôøng ñaïo ñöùc raát nhaân baûn vaø thieát thöïc. 6) Maõi maõi Phaät giaùo vaãn chôø ñôïi coáng hieán cho nhaân loaïi moät neáp soáng tìm thaáy an laïc, haïnh phuùc ngay trong hieän taïi, taïi ñaây cho ñuû moïi taàng lôùp, caên cô cuûa quaàn chuùng trong caùc neàn vaên hoùa treân traùi ñaát. Neáp soáng aáy coù theå ñöôïc toùm taét trong ba ñieåm giaûn dò nhaát maø chuùng ta coù theå thöïc hieän baát cöù khi naøo, neáu muoán:
IV. KEÁT LUAÄN: Vôùi Phaät giaùo, caùi nhìn veà con ngöôøi, veà xaõ hoäi, veà theá giôùi, vaø veà khoå ñau hay haïnh phuùc ñeàu coù tính nhaát quaùn. Noùi caùch khaùc, taát caû hieän höõu ñöôïc nhìn döôùi caùi nhìn nhö thaät veâ söï thaät duyeân sinh. Caùi nhìn nhö thaät aáy seõ giuùp con ngöôøi thaáy nhö thaät khoå ñau, nguyeân nhaân cuûa khoå ñau, do ñoù maø thaáy roõ con ñöôøng ñi ra khoûi khoå ñau, ñi vaøo haïnh phuùc chaân thaät. ÔÛ cuoái ñöôøng vaøo haïnh phuùc mieân vieãn, caùi nhìn vaø haïnh phuùc laø moät, con ñöôøng laø ñích ñeán. Ñaây laø ñieåm khaùc bieät, raát ñaëc bieät, giöõa Phaät giaùo vaø caùc toân giaùo trieát thuyeát khaùc, vaø chính laø ñieåm ñaët bieät cuûa neáp soáng ñaïo ñöùc Phaät giaùo töï giaùc, töï nguyeän, vaéng boùng taát caû moïi meänh leänh, moïi tín ñieàu, moïi giaùo ñieàu, moïi söùc eùp. Con ngöôøi tìm thaáy mình vaø haïnh phuùc troïn veïn ôû ñoù./. |