TRUNG LUAÄN (MADHYAMAKAKAØRIKAØ )
Taùc giaû: Boà taùt Long Thoï (Naøgaørjuna)
Haùn dòch: Tam taïng Phaùp sö Cöu Ma La Thaäp
Vieät dòch: Thích Vieân Lyù
ª
TRUNG LUAÄN QUYEÅN THÖÙ TÖ
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI HAI:
QUAÙN SAÙT ÑÖÙC NHÖ LAI
Ñöùc Nhö Lai chaúng phaœi laø caùc aám (nguõ uaån sanh dieät), maø cuõng khoâng taùch lìa khoœi nguõ aám, Nhö Lai khoâng hieän höõu trong nguõ aám vaø nguõ aám cuõng chaúng hieän höõu trong Nhö Lai. (Nhö Lai khoâng ôœ trong vaø ngoaøi nguõ aám). Trong nguõ aám ñaõ khoâng coù söï hieän höõu cuœa Nhö Lai vaäy thì Nhö Lai hieän höõu ôœ nôi naøo?
Neáu söï hieän höõu cuœa ñöùc Nhö Lai laø do nguõ aám hoøa hôïp thì ñöùc Nhö Lai khoâng coù töï taùnh, vaø neáu khoâng coù töï taùnh thì laøm theá naøo coù theå nhaân nhôø vaøo tha taùnh maø hieän höõu?
Phaùp neáu nhaân nhôø vaøo tha taùnh maø sanh khôœi thì noù chính laø phi ngaõ (chaúng phaœi ngaõ). Neáu phaùp laø chaúng phaœi ngaõ thì laøm sao laø ñöùc Nhö Lai ñöôïc?
Neáu khoâng coù töï taùnh laøm sao coù tha taùnh? Taùch rôøi töï taùnh vaø tha taùnh thì caùi gì ñöôïc goïi laø ñöùc Nhö Lai?
Neáu baœo raèng khoâng nhôø vaøo nguõ aám nhöng tröôùc ñoù ñöùc Nhö Lai ñaõ hieän höõu vaø vì hieän taïi Ngaøi thoï thaân nguõ aám neân goïi laø ñöùc Nhö Lai thì khoâng ñuùng, vì söï thaät thì, hieän taïi Ngaøi ñaõ khoâng thoï baát cöù aám naøo vaø cuõng khoâng coù phaùp gì goïi laø Nhö Lai caœ. Neáu ñöùc Nhö Lai ñaõ khoâng hieän höõu vì ñaõ khoâng thoï naêm aám thì hieän taïi phaœi thoï caùi gì ñeå Ngaøi hieän höõu? Neáu Ngaøi chöa thoï thì caùi ñöôïc thoï khoâng theå goïi laø thoï. Khoâng coù caùi phaùp khoâng thoï (voâ thoï phaùp) naøo ñöôïc goïi laø ñöùc Nhö Lai. Neáu ôœ trong caùi ñoàng nhaát vaø sai bieät cuõng nhö trong naêm aám ñaõ khoâng theå tìm thaáy söï hieän höõu cuœa ñöùc Nhö Lai nhö theá thì laøm theá naøo coù theå cho raèng ñöùc Nhö Lai hieän höõu trong khi thoï nguõ aám? Vaœ laïi nguõ aám ñöôïc thoï ñaõ khoâng töø töï taùnh hieän höõu vaø neáu töï taùnh khoâng hieän höõu thì laøm theá naøo tha taùnh coù theå hieän höõu? (khoâng coù töï taùnh neân cuõng khoâng coù tha taùnh).
Vì nhöõng yù nghóa nhö theá maø nhöõng aám ñöôïc thoï (thoï) vaø keœ ñang thoï (thoï giaœ: ñöùc Nhö Lai) caœ hai ñeàu Khoâng, vaø, (neáu ñaõ laø Khoâng, taát caœ ñeàu khoâng coù töï taùnh, theá thì), laøm theá naøo coù theå söœ duïng caùi Khoâng (khoâng coù töï taùnh cuœa nguõ aám) ñeå baœo raèng khoâng coù töï taùnh neân ñöùc Nhö Lai khoâng theå hieän höõu?
Ñaõ Khoâng (khoâng töï taùnh) thì khoâng theå luaän thuyeát (baát khaœ thuyeát) maø chaúng phaœi Khoâng (phi khoâng) thì cuõng khoâng theå noùi naêng baøn caõi. Vöøa Khoâng vöøa phi khoâng (chaúng phaœi khoâng), chaúng phaœi khoâng, chaúng phaœi chaúng khoâng (coäng baát coäng: dieäc khoâng dieäc baát khoâng — coäng; phi khoâng phi baát khoâng — baát coäng) cuõng ñeàu khoâng theå baøn thaœo ñöôïc, neân, chæ söœ duïng giaœ danh (danh töï khoâng thaät coù töï taùnh) ñeå noùi (laø coù ñöùc Nhö Lai).
Ngay trong töôùng tòch dieät (thaät töôùng—khoâng taùnh) voán khoâng coù thöôøng vaø voâ thöôøng, vaân vaân..., boán ñieàu (töù cuù: thöôøng, voâ thöôøng; vöøa thöôøng vöøa voâ thöôøng, chaúng phaœi thöôøng, chaúng phaœi voâ thöôøng). Vaø, ngay trong töôùng tòch dieät cuõng khoâng heà coù bieân, voâ bieân, vaân vaân, boán ñieàu (* höõu bieân, voâ bieân; vöøa höõu bieân vöøa voâ bieân, chaúng phaœi höõu bieân chaúng phaœi voâ bieân).
Keœ taø kieán thaâm haäu (saâu naëng) thì baœo laø khoâng coù ñöùc Nhö Lai ñaõ ñaønh, nhöng ñoái vôùi töôùng tòch dieät cuœa Nhö Lai maø khôœi taâm phaân bieät cho laø coù thì ñoù cuõng laø ñieàu phi lyù noát.
Nhö theá trong taùnh Khoâng, duø tö duy caùch naøo, cuõng khoâng theå voùi vaø naém baét ñöôïc; theá maø sau khi ñöùc Nhö Lai dieät ñoä cöù hoaøi maõi (khôœi taâm) phaân bieät höõu voâ!
Ñöùc Nhö Lai ñaõ sieâu vöôït qua moïi hyù luaän, theá nhöng con ngöôøi (vì voâ minh) cöù sanh khôœi ra khoâng bieát bao nhieâu hyù luaän, vaø vì hyù luaän neân hueä nhaõn bò phaù huœy, vì hueä nhaõn bò phaù huœy neân khoâng theå thaáy Phaät.
Töï taùnh maø ñöùc Nhö Lai coù chính laø töï taùnh cuœa theá gian. Ñöùc Nhö Lai khoâng coù töï taùnh neân theá gian cuõng khoâng coù töï taùnh.
_________________
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI BA:
QUAÙN SAÙT ÑIEÂN ÑAŒO
Xuaát phaùt töø nhöõng öùc nieäm voïng töôœng phaân bieät, tham, nhueá, si (tham, saân, si) khôœi sanh. Nhöõng ñieân ñaœo, tònh vaø baát tònh (* trong saïch vaø khoâng trong saïch) cuõng ñeàu töø caùc duyeân khôœi sanh.
Neáu nhaân vì tònh vaø baát tònh ñieân ñaœo (maø) sanh khôœi tam ñoäc (tham, saân, si) thì tam ñoäc chính noù khoâng coù töï taùnh (voâ taùnh) neân phieàn naõo cuõng khoâng coù thaät.
Ngaõ vaø phaùp (* chæ cho phieàn naõo) coù hay khoâng, vaán ñeà naøy hoaøn toaøn baát thaønh. Khoâng coù thaät ngaõ thì duø caùc phieàn naõo coù hay khoâng coù, cuõng khoâng theå caáu thaønh.
(Neáu cho raèng voâ ngaõ nhöng phieàn naõo vaãn coù theå thaønh laäp ñöôïc thì thöœ hoœi ñaõ voâ ngaõ thì) ai laø ngöôøi sôœ höõu chuœ cuœa nhöõng phieàn naõo naøy? (vaø neáu khoâng coù ai laø sôœ höõu chuœ cuœa nhöõng phieàn naõo naøy) thì taát nhieân noù chính laø caùi khoâng theå caáu thaønh ñöôïc. Neáu taùch rôøi con ngöôøi nhöng phieàn naõo vaãn hieän höõu moät caùch ñoäc laäp thì chính nhöõng phieàn naõo ñoù ñaõ khoâng heä thuoäc vaøo baát cöù ñaâu (caùi gì hoaëc ngöôøi naøo).
Gioáng nhö vì thaân kieán (* chaáp coù ngaõ vaø daãu cho raèng: 1- Lìa uaån coù ngaõ, 2- Uaån chính laø ngaõ, 3- Trong naêm uaån coù ngaõ, 4- Trong ngaõ coù nguõ uaån vaø 5- Nguõ uaån thuoäc veà ngaõ) duøng naêm thöù (quan saùt nhö theá) ñeå truy caàu thì cuõng khoâng theå naøo tìm thaáy Ngaõ ñöôïc. Söœ duïng naêm phöông phaùp treân ñeå truy caàu phieàn naõo nôi taâm oâ caáu (* caáu nhieãm: khoâng trong saïch thanh tònh) cuõng khoâng theå tìm thaáy.
Hai thöù ñieân ñaœo tònh vaø baát tònh ñeàu khoâng coù töï taùnh, maø voán ñaõ khoâng coù töï taùnh thì laøm theá naøo nhaân nhôø vaøo hai thöù naøy maø caùc phieàn naõo coù theå sanh khôœi?
Saùu traàn (caœnh): saéc, thanh, höông, vò, xuùc vaø phaùp chính laø nguoàn goác cuœa tam ñoäc.
Theå taùnh cuœa saùu traàn: saéc, thanh, höông, vò, xuùc vaø phaùp ñeàu laø Khoâng, khoâng coù töï taùnh, noù gioáng nhö nhöõng quaùng naéng (vieâm), nhöõng giaác moäng, vaø nhö thaønh cuœa caøn thaùt baø.
Saùu traàn chính noù ñaõ khoâng coù töï taùnh, nhö theá thì laøm gì coù vaán ñeà tònh vaø baát tònh trong ñoù? Noù (tònh vaø baát tònh) chaúng khaùc naøo nhö ngöôøi huyeãn hoùa vaø hình aœnh trong göông.
Khoâng (nhaân) nhôø vaøo tònh töôùng (töôùng trong saïch) thì khoâng coù töôùng baát tònh. Nhaân (nhôø vaøo) tònh (môùi) coù baát tònh, vì theá neân khoâng coù baát tònh. (* vì neáu khoâng coù tònh laøm duyeân thì baát tònh laøm sao hieän höõu?)
Khoâng nhaân nhôø nôi baát tònh thì cuõng khoâng coù thanh tònh, vì nhaân nhôø baát tònh môùi coù thanh tònh, theá neân khoâng coù thanh tònh.
Neáu khoâng coù söï thanh tònh thì do ñaâu laïi coù (loøng) tham aùi? Vaø neáu khoâng coù söï baát tònh thì taïi sao laïi coù (taâm) saân nhueá?
Ñoái vôùi caùc phaùp voâ thöôøng nhöng chaáp laø thöôøng taïi thì ñoù chính laø söï ñieân ñaœo. Trong taùnh Khoâng, khoâng coù phaùp thöôøng taïi thì nôi naøo coù caùi goïi laø ñieân ñaœo veà söï thöôøng taïi baát bieán?
Neáu cho raèng ñoái vôùi caùc phaùp voâ thöôøng maø chaáp noù laø voâ thöôøng thì ñoù chaúng phaœi laø söï ñieân ñaœo, nhöng, trong taùnh Khoâng ñaõ khoâng coù söï voâ thöôøng thì laøm gì coù caùi goïi laø chaúng phaœi ñieân ñaœo?
Ñoái töôïng (caœnh giôùi) cuœa söï chaáp tröôùc, keœ chaáp tröôùc, söï chaáp tröôùc (khôœi taâm chaáp) vaø taát caœ caùc phaùp duøng laøm coâng cuï ñeå chaáp tröôùc (* chæ cho luïc caên tieáp xuùc vôùi luïc traàn) ñeàu laø töôùng tòch dieät roãng laëng, theá thì laøm gì laïi coù söï chaáp tröôùc?
Neáu khoâng coù caùi phaùp (söï) chaáp tröôùc thì khi cho raèng taø chaáp laø ñieân ñaœo vaø chaùnh quaùn (quaùn saùt chaân chaùnh) laø khoâng ñieân ñaœo vaäy thì thöœ hoœi (taát caœ ñeàu roát raùo khoâng tòch, khoâng coù töï taùnh) nhö theá ai laø ngöôøi coù nhöõng söï ñieân ñaœo aáy?
Söï ñieân ñaœo khoâng sanh khôœi khi ñaõ coù saün nhöõng ñieân ñaœo (nhöõng ñieân ñaœo ñaõ hieän höõu saün), vaø ñaõ khoâng coù ñieân ñaûo thì cuõng khoâng theå sanh khôœi nhöõng ñieân ñaœo. Ngöôøi ñieân ñaœo khoâng sanh ra söï ñieân ñaœo, ngöôøi khoâng ñieân ñaœo cuõng khoâng theå sanh ra nhöõng ñieân ñaœo. Vaø neáu ngay ñang khi ñieân ñaœo cuõng khoâng sanh khôœi nhöõng ñieân ñaœo vaäy oâng coù theå (neân) töï quaùn saùt thöœ xem ai laø ngöôøi khôœi sanh nhöõng ñieân ñaœo?
Laøm theá naøo yù nghóa naày coù theå ñöùng vöõng khi nhöõng ñieân ñaœo ñaõ khoâng sanh khôœi? vaø laøm gì coù ngöôøi ñieân ñaœo khi ñaõ khoâng coù nhöõng söï ñieân ñaœo?
Neáu thöôøng, laïc, ngaõ, tònh laø nhöõng caùi gì thaät coù thì nhöõng thöôøng, laïc, ngaõ, tònh ñoù chính laø nhöõng ñieàu khoâng phaœi ñieân ñaœo.
Neáu thöôøng, laïc, ngaõ, tònh laø nhöõng caùi thaät söï khoâng coù thì nhöõng söï nhö voâ thöôøng, khoå ñau vaø baát tònh leõ ra cuõng phaœi khoâng coù.
Nhö vaäy ñieân ñaœo dieät thì voâ minh dieät, vì voâ minh dieät neân caùc haønh, vaân vaân, cuõng dieät.
Neáu theå taùnh cuœa phieàn naõo laø thaät (phieàn naõo laø moät caùi gì thaät coù) nhöng vaãn bò leä thuoäc vaøo moät sôœ höõu chuœ (ngöôøi, taâm oâ caáu hay töï ngaõ) naøo ñoù thì laøm theá naøo coù theå ñoaïn tröø? Vaø ai laø ngöôøi coù theå ñoaïn tröø caùi theå taùnh ñoù (cuœa phieàn naõo)?
Neáu phieàn naõo laø hö voïng, laø khoâng coù töï taùnh (vaø) laø khoâng thuoäc veà ai thì laøm theá naøo coù theå ñoaïn dieät vaø ai laø ngöôøi coù khaœ naêng ñoaïn dieät voâ taùnh (caùi khoâng coù töï taùnh)?
__________________
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI BOÁN:
QUAÙN SAÙT TÖÙ ÑEÁ
(Boán Chaân Lyù, Boán Söï Thaät)
Neáu taát caœ (caùc phaùp) ñeàu Khoâng (khoâng coù töï taùnh), khoâng sanh cuõng khoâng dieät, nhö theá thì khoâng coù giaùo phaùp Töù Thaùnh Ñeá. Vì khoâng coù Töù Ñeá neân nhöõng söï vieäc nhö kieán khoå (nhaän chaân ñöôïc thöïc traïng khoå ñau cuœa ñôøi soáng) vaø ñoaïn taäp (döùt tröø nguyeân nhaân cuœa ñau khoå), chöùng dieät (chöùng ñöôïc quaœ vò tòch dieät nieát baøn) vaø tu ñaïo (con ñöôøng tu taäp) ñeàu khoâng coù vaø vì nhöõng ñieàu treân khoâng coù neân khoâng coù boán ñaïo quaœ, vì khoâng coù boán ñaïo quaœ neân ngöôøi chöùng ñaéc vaø ngöôøi ñang höôùng ñeán söï chöùng ñaéc cuõng khoâng coù (Töù höôùng töù quaœ caàn chuù thích kyõ). Neáu khoâng coù taùm baäc thaùnh hieàn thì khoâng coù Taêng baœo, vaø vì khoâng coù giaùo phaùp Töù ñeá neân cuõng khoâng coù Phaùp baœo vaø vì khoâng coù Taêng baœo neân cuõng khoâng coù Phaät baœo. Nhö theá thì, ngöôøi ñeà caäp veà Khoâng thuyeát (khoâng taùnh) chính laø keœ phaù hoaïi Tam baœo.
Khoâng phaùp (taát caœ phaùp ñeàu khoâng) khoâng chæ huœy hoaïi (luaät taéc) nhaân quaœ, toäi phöôùc maø coøn huœy hoaïi taát caœ caùc phaùp cuœa theá tuïc (* chæ cho nhöõng nguyeân taéc caên baœn cuœa phaùp luaät nhö ñuùng sai, phaïm khoâng phaïm toäi vaân vaân...)
Hieän taïi quaœ thaät oâng ñaõ khoâng coù khaœ naêng tri nhaän ñöôïc Khoâng taùnh vaø nhaân duyeân cuœa Khoâng taùnh keå caœ Khoâng nghóa (* yù nghóa cuœa Khoâng taùnh) neân ñaõ töï mình sanh khôœi nhöõng naõo haïi!
Vì chuùng sanh, chö Phaät ñaõ y cöù vaøo Nhò Ñeá (hai chaân lyù) ñeå thuyeát giaœng giaùo phaùp, Nhò Ñeá ñoù chính laø Theá tuïc ñeá vaø Ñeä nhaát nghóa ñeá. Neáu ngöôøi naøo ñoái vôùi nhò ñeá maø khoâng coù khaœ naêng tri nhaän, phaân bieät (ñeå lieãu giaœi toaøn veïn söï hoã töông quan heä cuœa noù) thì keœ ñoù ñaõ khoâng theå tri nhaän ñöôïc yù nghóa chaân thaät cuœa giaùo phaùp saâu xa vi dieäu (thaäm thaâm) cuœa chö Phaät (Phaät Phaùp).
Neáu khoâng y cöù (nhôø) tuïc ñeá, thì khoâng ñaït ñöôïc ñeä nhaát nghóa ñeá vaø neáu khoâng ñaït ñöôïc ñeä nhaát nghóa ñeá thì khoâng chöùng ñöôïc quaœ vò nieát baøn.
Vì caên taùnh aùm ñoän, khoâng coù khaœ naêng chaùnh quaùn Khoâng taùnh (quaùn saùt moät caùch chaân xaùc raèng caùc phaùp voán khoâng coù töï taùnh chæ do nhaân duyeân hoøa hôïp maø giaœ höõu), neân töï haïi, chaúng khaùc naøo khoâng gioœi veà chuù thuaät baét raén neân khoâng theå baét nhöõng raén ñoäc moät caùch thieän xaï.
Ñöùc Theá Toân bieát roõ phaùp naøy laø phaùp saâu xa maàu nhieäm (thaäm thaâm vi dieäu), chaúng phaœi laø phaùp maø keœ ñoän caên coù theå voùi tôùi (hieåu ñöôïc) vì theá maø Ngaøi khoâng muoán daïy.
OÂng cho raèng toâi laø ngöôøi chaáp tröôùc Khoâng taùnh neân vì toâi maø sanh ra nhöõng loãi laàm, kyø thaät nhöõng loãi laàm maø hieän oâng ñang noùi, ñoái vôùi Khoâng taùnh thì noù hoaøn toaøn khoâng coù.
Taát caœ caùc phaùp sôœ dó ñöôïc caáu thaønh laø do nhôø coù Khoâng nghóa (yù nghóa caùc phaùp ñeàu khoâng coù töï taùnh). Neáu khoâng coù yù nghóa raèng caùc phaùp ñeàu Khoâng thì taát caœ caùc phaùp ñaõ khoâng theå caáu thaønh ñöôïc.
Hieän chính oâng ñang coù loãi nhöng oâng laïi ñoå ngöôïc loãi aáy cho toâi theá thì chaúng khaùc naøo ngöôøi cöôõi ngöïa nhöng chính mình laïi queân maát con ngöïa ñang cöôõi.
Neáu oâng thaáy raèng caùc phaùp chaéc chaén thaät coù töï taùnh, töùc laø oâng thaáy (thöøa nhaän) caùc phaùp khoâng coù nhaân vaø (cuõng) khoâng coù duyeân.
Nhö theá coù nghóa laø (töùc laø) phaù huœy nhaân vaø quaœ, söï taïo taùc, keœ taïo taùc vaø phaùp ñöôïc taïo taùc, cuõng nhö söï sanh dieät cuœa vaïn vaät, taát caœ ñeàu bò huœy hoaïi.
Caùc phaùp ñöôïc sanh khôœi töø caùc nhaân vaø duyeân, toâi tuyeân boá raèng chính noù laø khoâng thaät coù, ñieàu ñoù cuõng chính laø giaœ danh vaø cuõng coøn ñöôïc goïi laø nghóa trung ñaïo. Chöa töøng thaáy coù baát cöù phaùp naøo ñaõ khoâng ñöôïc khôœi sanh töø nhaân duyeân, vì theá maø taát caœ caùc phaùp, khoâng phaùp naøo maø khoâng laø Khoâng caœ (* taát caœ caùc phaùp ñeàu khoâng coù töï taùnh).
Neáu taát caœ laø khoâng phaœi Khoâng (chaúng laø Khoâng) thì ñaõ khoâng coù sanh dieät vaø nhö theá thì phaùp Töù Thaùnh Ñeá ñaõ khoâng coù.
Söï khoå ñau neáu khoâng töø caùc duyeân sanh khôœi thì laøm theá naøo coù caùi goïi laø khoå ñau? Khoå coù nghóa laø voâ thöôøng (yù nghóa cuœa söï thoáng khoå chính laø voâ thöôøng), ñònh taùnh (quyeát ñònh coù töï taùnh) thì khoâng laø voâ thöôøng.
Neáu khoå ñau maø coù töï taùnh nhaát ñònh (ñònh taùnh) thì vì lyù do gì noù laïi sanh ra töø Taäp (nguyeân nhaân cuœa ñau khoå)? (vaø neáu quaœ ñuùng) nhö theá thì khoâng coù Taäp ñeá (taäp ñeá: nguoàn goác cuœa khoå ñau), vì leõ (neáu khoå ñeá maø coù ñònh taùnh thì) yù nghóa cuœa Khoâng taùnh taát bò phaù huœy. (caâu naøy coù theå dòch: neáu khoå ñeá maø coù ñònh taùnh, thì taïi sao noù laïi ñöôïc sanh ra töø taäp ñeá; vì do huœy phaù Khoâng nghóa cho neân môùi coù (vaán ñeà laø) khoâng coù taäp ñeá.)
Söï ñau khoå maø neáu laø coù ñònh taùnh (töï taùnh nhaát ñònh) thì aét haún ñaõ khoâng coù dieät ñeá. Vì oâng chaáp coù ñònh taùnh töùc (chính laø, cuõng coù nghóa laø) phaù huœy dieät ñeá.
Neáu söï ñau khoå maø coù ñònh taùnh thì khoâng ñaõ coù con ñöôøng tu taäp vaø neáu coù con ñöôøng coù theå tu taäp thì ñieàu naøy ñích thò laø ñaõ khoâng coù ñònh taùnh.
Neáu khoâng coù Khoå ñeá, Taäp ñeá, vaø Dieät ñeá thì söï khoå ñau ñöôïc taän dieät bôœi con ñöôøng tu taäp (Ñaïo ñeá) chung cuoäc (cöùu caùnh) seõ ñöa daãn ñeán nôi naøo? (con ñöôøng coù khaœ naêng dieät tröø moïi ñau khoå cuoái cuøng (roát raùo) seõ ñöa daãn ñeán nôi naøo?)
Neáu ñau khoå chaéc chaén coù töï taùnh nhaát ñònh thì taïi sao tröôùc ñoù (tröôùc khi tu quaùn) khoâng thaáy (töï taùnh cuœa noù) nhöng nay (do tu quaùn) môùi thaáy; lyù do vì (neáu thaät coù) töï taùnh (cuœa khoå ñau) thì ñaõ khoâng coù söï bieán ñoåi sai bieät (*tröôùc vaø sau vaãn thaáy hoaëc khoâng thaáy).
Gioáng nhö nhöõng kieán giaœi veà söï thoáng khoå, söï chaám döùt coäi nguoàn cuœa moïi thoáng khoå (ñoaïn taäp), söï chöùng ñaéc quaœ vò nieát baøn (chöùng dieät), con ñöôøng tu taäp chaùnh phaùp vaø boán quaœ vò thanh vaên (töù quaœ) ñeàu hoaøn toaøn khoâng hôïp lyù.
Töï theå taùnh cuœa boán ñaïo quaœ ñoù xöa nay chöa heà coù ñöôïc (baát khaœ ñaéc) vaœ laïi töï taùnh cuœa caùc phaùp neáu laø thaät coù (ñònh: nhaát ñònh, coá ñònh, khoâng thay ñoåi) thì vì lyù do gì maø hieän taïi môùi coù theå coù ñöôïc? (* vì neáu thaät thì ñaõ coù saün roài).
Neáu khoâng coù boán quaœ thì khoâng coù ngöôøi ñaéc quaœ vaø cuõng khoâng coù ngöôøi ñang höôùng ñeán boán quaœ. Vì khoâng coù taùm baäc thaùnh thì khoâng coù Taêng baœo.
Vì leõ khoâng coù boán Thaùnh ñeá neân cuõng khoâng coù Phaùp baœo. Ñaõ khoâng coù Phaùp baœo vaø Taêng baœo thì laøm theá naøo coù Phaät baœo?
OÂng baœo raèng khoâng nhaân nhôø (phaùt taâm) Boà ñeà nhöng coù Phaät vaø ngöôïc laïi khoâng nhaân nhôø Phaät nhöng vaãn coù (ñaïo quaœ voâ thöôïng) Boà ñeà (* trí giaùc ngoä sieâu vieät).
Neáu khoâng saün coù Phaät taùnh (chaúng phaœi laø Phaät taùnh) tröôùc ñoù thì duø caàn maõnh (sieâng naêng doõng maõnh) tinh taán tu haønh boà ñeà ñaïo (con ñöôøng trí giaùc) ñeán caùch maáy cuõng vaãn khoâng theå chöùng thaønh Phaät quaœ ñöôïc.
Caùc phaùp neáu laø chaúng Khoâng (Khoâng taùnh), thì khoâng coù ngöôøi taïo toäi vaø phöôùc, nhö theá (thöœ hoœi) ñaõ khoâng laø Khoâng thì caùi gì laø caùi ñöôïc taïo taùc vì leõ nhöõng thöù ñoù (* kyø: ñaïi danh töø chæ cho taùc giaœ, toäi vaø phöôùc ñöôïc taïo neân) ñeàu coù töï taùnh nhaát ñònh?
Ñoái vôùi oâng, trong toäi loãi vaø phöôùc ñöùc khoâng coù vaán ñeà quaœ baùo phaùt sanh, theá thì (khoâng khaùc naøo oâng khaúng ñònh raèng) taùch lìa haún toäi loãi vaø phöôùc ñöùc nhöng vaãn coù nhöõng quaœ baùo.
Neáu quan nieäm raèng quaœ baùo ñöôïc sanh ra töø toäi loãi vaø phöôùc ñöùc nhö theá roõ raøng toäi loãi vaø phöôùc ñöùc ñaõ sanh ra quaœ baùo thì taïi sao baœo laø chaúng Khoâng?
OÂng phaù ñoå taát caœ phaùp vaø caùc nhaân duyeân Khoâng nghóa (* nhaân duyeân giaœ hôïp sanh ra caùc phaùp, töï noù khoâng coù töï taùnh) cuõng coù nghóa laø phaù huœy bao nhieâu hoïc lyù phaùp taéc hieän höõu (* ñaõ vaø ñang coù) cuœa theá tuïc.
Neáu phaù huœy Khoâng nghóa thì ñích thò laø khoâng coù gì ñeå vaø ñöôïc laøm. Khoâng laøm nhöng vaãn coù laøm (Voâ taùc nhi höõu taùc) vaø chaúng laøm (nhöng vaãn) goïi laø taùc giaœ (baát taùc danh taùc giaœ). (* taùnh khoâng sôœ dó coù laø vì caùc duyeân hoøa hôïp taïo thaønh caùc phaùp, chính caùc phaùp ñoù khoâng coù töï taùnh neân goïi: taùnh khoâng. Neáu phaù huœy Khoâng nghóa [yù nghóa Khoâng taùnh] thì hoùa ra caùc phaùp laø coù töï taùnh nhaát ñònh vaø neáu caùc phaùp ñaõ coù töï taùnh nhaát ñònh thì khoâng phaœi taïo taùc ñeå caáu thaønh do ñoù khi phaù huœy Khoâng nghóa thì taát caœ phaùp bieán thaønh khoâng coù söï taïo taùc vaø nhö thì khoâng coù nguyeân nhaân. Voâ taùc nhi höõu taùc coù nghóa laø vì cho raèng caùc phaùp ñeàu coù töï taùnh neân duø khoâng caàn taïo taùc ñeå caáu thaønh, töùc laø khoâng caàn coù nguyeân nhaân nhöng noù ñaõ coù saün, ñaõ taïo thaønh nhöõng phaùp coá ñònh baát bieán. Baát taùc danh taùc giaœ coù nghóa laø duø cho coù taùc giaœ thì cuõng khoâng coù nghieäp ñöôïc taïo taùc neân goïi laø taùc giaœ. Vì nhö ñaõ noùi voâ taùc nhi höõu taùc neân tuy raèng khoâng coù taùc giaœ nhöng vaãn coù taùc nghieäp, coù quaœ baùo).
Neáu ñoan quyeát raèng (caùc phaùp) coù töï taùnh nhaát ñònh thì bao nhieâu töôùng traïng cuœa theá gian ñeàu (trôœ thaønh) khoâng sanh khoâng dieät, thöôøng truï moät caùch mieân vieãn vaø khoâng bao giôø bò hoaïi dieät.
Neáu khoâng coù Khoâng taùnh thì nhöõng gì chöa ñaït ñöôïc leõ ra seõ khoâng ñaït ñöôïc. Cuõng khoâng coù vieäc chaám döùt phieàn naõo vaø caùc khoå naõo ñöôïc dieät taän (dieät saïch).
Vì theá trong kinh daïy raèng, neáu thaáy phaùp nhaân duyeân (* neáu ai coù khaœ naêng nhaän chaân ñöôïc raèng caùc phaùp do nhaân duyeân sanh khôœi ñeàu khoâng coù töï taùnh) thì chính laø coù khaœ naêng thaáy Phaät, nhaän chaân ñöôïc thöïc traïng cuœa söï thoáng khoå, nguyeân nhaân ñöa daãn ñeán söï thoáng khoå (taäp), quaœ vò giaœi thoaùt an laïc (dieät) vaø con ñöôøng daãn ñeán quaœ vò giaœi thoaùt an laïc (ñaïo).
___________________
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI LAÊM:
QUAÙN SAÙT NIEÁT BAØN
Neáu taát caœ caùc phaùp ñeàu Khoâng, khoâng sanh cuõng khoâng dieät thì ñoaïn tröø vaø dieät taän caùi gì maø goïi laø nieát baøn?
Neáu caùc phaùp chaúng laø Khoâng, thì khoâng sanh vaø khoâng dieät, nhö theá thì, caùi gì ñöôïc ñoaïn tröø vaø taän dieät maø goïi laø nieát baøn?
Khoâng coù söï chöùng ñaéc, cuõng khoâng coù söï ñaït ñeán (caœnh giôùi nieát baøn), khoâng ñoaïn tuyeät cuõng chaúng thöôøng haèng, chaúng sanh cuõng khoâng dieät, nhöõng ñieàu ñöôïc trình baøy nhö theá ñích thò laø nieát baøn.
Nieát baøn khoâng laø phaùp höõu vi, vì höõu vi chính laø töôùng giaø cheát. Vaø vì hoaøn toaøn (chung cuïc) khoâng coù phaùp Höõu, neân, vieãn ly töôùng giaø cheát.
Neáu nieát baøn laø thaät höõu thì nieát baøn chính laø höõu vi, ñaõ hoaøn toaøn khoâng coù baát cöù moät phaùp naøo laø voâ vi caœ (* vì coù caùi goïi laø voâ vi thì nieát baøn laäp töùc keït vaøo caùi coù).
Neáu nieát baøn laø thaät höõu thì taïi sao goïi laø voâ thoï (khoâng thoï töôùng sanh töœ)? (vì leõ ñaõ) khoâng coù baát cöù phaùp naøo khoâng xuaát phaùt töø thoï chaáp (laõnh thoï vaø chaáp thuœ) maø ñöôïc goïi laø phaùp höõu caœ.
Höõu (coù) coøn khoâng phaœi laø nieát baøn huoáng chi laø voâ (khoâng)? Nieát baøn ñaõ khoâng coù caùi goïi laø Höõu thì nôi naøo coù caùi Voâ?
Neáu Voâ (khoâng coù gì caœ) laø nieát baøn thì taïi sao laïi goïi laø khoâng thoï chaáp? ñaõ chöa bao giôø töøng coù söï khoâng thoï chaáp maø goïi laø phaùp Voâ (vaät khoâng coù).
Vì thoï chaáp caùc nhaân duyeân neân xoay vaàn (luaân chuyeån) trong sanh töœ. Khoâng thoï caùc nhaân duyeân, ñoù chính laø nieát baøn.
Nhö trong kinh ñöùc Phaät ñaõ töøng daïy laø haõy ñoaïn tuyeät caœ höõu vaø phi höõu (khoâng phaœi laø höõu) (* cuõng coù nghóa laø ñoaïn tröø thaät höõu vaø thaät voâ) vì vaäy maø bieát raèng nieát baøn laø chaúng phaœi höõu maø cuõng chaúng phaœi voâ (phi höõu dieäc phi voâ).
Neáu cho raèng nieát baøn laø söï coäng hôïp cuœa (giöõa) höõu vaø voâ thì höõu vaø voâ töùc laø (chính laø) giaœi thoaùt, söï kieän naøy khoâng theå hôïp lyù.
Neáu baœo raèng nieát baøn laø söï taäp hoïp cuœa höõu vaø voâ thì nieát baøn laø moät caùi gì chaúng phaœi laø vaät khoâng coù söï thoï chaáp vì caœ hai (höõu vaø voâ) ñeàu töø thoï chaáp khôœi sanh.
Ñaõ do höõu vaø voâ coäng hôïp ñeå caáu thaønh thì laøm theá naøo coù theå goïi laø nieát baøn ñöôïc vì nieát baøn goïi laø voâ vi maø höõu vaø voâ thì laø (thuoäc veà) höõu vi?
Höõu vaø voâ hai caùi coäng laïi thì laøm sao coù theå laø nieát baøn? vì hai söï kieän ñaõ coù choã baát ñoàng (ñaõ khoâng coù ñoàng moät xuaát xöù) gioáng nhö vieäc khoâng theå ñoàng luùc coù maët cuœa caœ saùng vaø toái.
Neáu caùi gì chaúng phaœi höõu vaø chaúng phaœi voâ thì goïi caùi ñoù laø nieát baøn theá thì caùi chaúng phaœi höõu vaø chaúng phaœi voâ naøy laáy gì ñeå phaân bieät? (* vì ñaõ phi höõu vaø voâ thì laøm sao phaân bieät ñöôïc)
Vaœ laïi neáu tö duy phaân bieät (caùi naøy laø) phi höõu (chaúng phaœi höõu) (caùi kia laø) phi voâ (chaúng phaœi voâ) (vaø döïa vaøo nhöõng phaân bieät) nhö theá goïi ñoù laø nieát baøn vaäy thì neáu höõu vaø voâ ñöôïc thaønh laäp thì phi höõu vaø phi voâ khoâng theå thaønh laäp ñöôïc (* ñaõ höõu thì phi voâ, ñaõ voâ thì phi höõu neân höõu vaø voâ maø thaønh thì nhaát ñònh phi höõu vaø phi voâ phaœi baát thaønh).
Sau khi ñöùc Nhö Lai dieät ñoä khoâng theå baœo raèng ngaøi hieän höõu hay khoâng hieän höõu, cuõng khoâng theå baœo raèng ngaøi vöøa hieän höõu vöøa khoâng hieän höõu maø cuõng khoâng theå baœo raèng ngaøi khoâng phaœi hieän höõu vaø khoâng phaœi khoâng hieän höõu (phi höõu caäp phi voâ). Khi ñöùc Nhö Lai coøn taïi theá khoâng theå baœo raèng ngaøi hieän höõu vaø khoâng hieän höõu, cuõng khoâng theå baœo laø ngaøi vöøa hieän höõu vöøa khoâng laø hieän höõu maø cuõng khoâng theå baœo raèng ngaøi chaúng phaœi hieän höõu vaø chaúng phaœi khoâng hieän höõu.
Giöõa nieát baøn vaø theá gian ñaõ khoâng coù maœy may sai bieät. Giöõa theá gian vaø nieát baøn cuõng khoâng coù chuùt gì sai bieät.
Thaät teá thì ñaõ khoâng coù söï khaùc bieät naøo giöõa bieân giôùi (ngaèn meù) cuœa nieát baøn vaø cuœa theá gian, hai bieân teá nhö theá ñaõ khoâng coù maœy may sai bieät.
Sau khi (ñöùc Nhö Lai) dieät ñoä nhöõng kieán giaœi veà höõu vaø voâ vaân vaân..., veà höõu bieân vaân vaân..., vaø veà thöôøng truï baát bieán vaân vaân... (* tam chuœng thaäp nhò kieán, luïc thaäp nhò kieán...) (nhöõng kieán giaœi naøy) ñaõ y cöù vaøo nieát baøn maø khôœi leân nhöõng hyù luaän veà caùc ñôøi vò lai vaø quaù khöù.
Vì taát caœ phaùp ñeàu Khoâng (khoâng coù töï taùnh) thì laøm gì coù chuyeän höõu bieân, voâ bieân? Vöøa höõu bieân vöøa voâ bieân vaø chaúng phaœi höõu bieân chaúng phaœi voâ bieân? Laøm gì coù söï ñoàng nhaát vaø sai bieät? Laøm theá naøo coù thöôøng vaø voâ thöôøng? Vöøa thöôøng vöøa voâ thöôøng vaø chaúng phaœi thöôøng cuõng chaúng phaœi voâ thöôøng?
Caùc phaùp (cöùu caùnh khoâng tòch), khoâng theå voùi ñeán vaø naém baét ñöôïc; (vôùi cöùu caùnh khoâng), taát caœ hyù luaän ñeàu bò dieät saïch, khoâng coøn coù ngöôøi maø cuõng khoâng coøn nôi choán vaø, ñöùc Phaät cuõng ñaõ khoâng heà daïy baœo baát cöù moät lôøi naøo.
_______________
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI SAÙU:
QUAÙN MÖÔØI HAI NHAÂN DUYEÂN
Chuùng sanh vì bò si meâ (voâ minh) che laáp neân ñaõ khôœi sanh ba nghieäp (ba haønh: thaân, khaåu vaø yù) vaø vì bò nghieäp (haønh) daãn khôœi neân theo nghieäp (haønh) maø ñoïa laïc trong saùu thuù (* saùu neœo ñöôøng, caœnh giôùi: thieân, nhaân, a tu la, ñòa nguïc, ngaï quyû vaø suùc sanh).
Vì nhaân vaø duyeân cuœa caùc haønh neân thöùc caœm thoï laáy caùi thaân maïng cuœa sanh töœ saùu ñöôøng vaø vì coù söï ñeo níu thuœ chaáp cuœa thöùc (* thöùc nhaäp vaøo baøo thai baùm giöõ laáy tinh cha huyeát meï ñeå caáu thaønh sinh maïng) neân danh (taâm) vaø saéc (phaùp, thaân, vaät theå) ñöôïc taêng tröôœng.
Vì danh saéc taêng tröôœng neân nhaân ñoù sanh ra luïc nhaäp (saùu caên ñöôïc hoaøn thaønh) do söï hoøa hôïp cuœa luïc tình (luïc caên), luïc traàn vaø luïc thöùc neân sanh ra luïc xuùc, vì nhaân luïc xuùc maø lieàn (töùc khaéc) khôœi sanh ba caœm thoï (tam thoï) vì nhaân ba caœm thoï neân sanh ra khaùt aùi, nhaân aùi maø coù boán thuœ (* boán loaïi thuœ chaáp: duïc thuœ, kieán thuœ, giôùi caám thuœ vaø ngaõ ngöõ thuœ), nhaân thuœ neân coù höõu. Neáu ngöôøi chaáp thuœ (baùm giöõ chaët cheõ) maø khoâng thuœ chaáp (baùm giöõ ñeo níu chaët cheõ) thì ñöôïc giaœi thoaùt vaø khoâng coøn sanh töœ luaân hoài. Töø höõu maø coù sanh, töø sanh neân coù giaø cheát, töø giaø cheát cho neân coù caùc öu bi khoå naõo (buoàn saàu khoå ñau daèn vaët). Nhö vaäy vaân vaân..., nhöõng söï kieän treân ñeàu xuaát phaùt (baét nguoàn) töø quaù trình phaùt trieån cuœa moät sinh maïng maø coù (hieän höõu). Chæ vì (möôøi hai) nhaân duyeân naøy maø taäp ñaïi thaønh (nhoùm hoïp vaø hình thaønh) khoå aám (* AÁm, giôùi, nhaäp hoøa hôïp — thaân taâm). Caùi goïi laø sanh töœ chính laø coäi nguoàn cuœa caùc haønh (nghieäp) ñöôïc taïo ra bôûi keœ voâ minh. Baäc trí giaœ (ngöôøi coù trí tueä baùt nhaõ) khoâng taïo neân nhöõng söï kieän aáy, vì theá voâ minh dieät neân nhöõng söï kieän aáy (haønh thöùc vaân vaân...) khoâng theå sanh khôœi, chæ vì voâ minh maø nhöõng khoå aám tuï hoïp sanh khôœi; theá neân voâ minh dieät thì chính laø dieät tröø taän goác moïi khoå ñau sanh töœ luaân hoài.
________________
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI BAŒY:
QUAÙN SAÙT VEÀ NHÖÕNG TAØ KIEÁN
Nhöõng thöôøng kieán, (ñoaïn kieán) vaân vaân... cuœa theá gian ñeàu y cöù vaøo ñôøi quaù khöù, vaäy thì, ñaõ coù hay khoâng moät caùi "ngaõ" trong ñôøi quaù khöù?
Nhöõng kieán chaáp veà höõu bieân vaân vaân... ñeàu y cöù vaøo ñôøi vò lai, vaäy thì, caùi ngaõ ôœ ñôøi vò lai seõ laø caùi ñöôïc taïo taùc hay laø khoâng taïo taùc?
Ñôøi quaù khöù coù ngaõ laø vieäc khoâng theå coù ñöôïc, vì neáu trong ñôøi quaù khöù ñaõ coù ngaõ thì ñôøi hieän taïi khoâng caàn phaœi taïo taùc ra ngaõ nöõa.
Neáu cho raèng ngaõ chính laø nhö theá (*ngaõ töùc thò laø thaân nguõ uaån ñöôïc taïo taùc ôœ ñôøi naøy) neân thaân theå coù nhöõng töôùng traïng khaùc bieät, vaø neáu taùch lìa khoœi thaân thì ôœ nôi bieät laäp naøo coù ngaõ?
Taùch lìa thaân thì khoâng coù ngaõ (taùch rôøi höõu, voâ, thaân, ngaõ?), vieäc (lyù luaän) naøy ñaõ ñöôïc thaønh laäp, nhöng neáu cho raèng thaân chính laø ngaõ thì (voán thaân) hoaøn toaøn cuõng khoâng coù ngaõ (vì ñaõ taùch rôøi ra nhöng khoâng theå tìm thaáy ngaõ).
Chæ coù thaân khoâng phaœi laø ngaõ vì leõ thaân töôùng luoân luoân sanh dieät, theá thì laøm theá naøo coù theå vì söï thoï chaáp maø taïo neân ngöôøi thoï chaáp?
Neáu nhö taùch rôøi thaân theå maø coù ngaõ thì vieäc naøy khoâng hôïp lyù, vì khoâng coù thoï chaáp nhöng ngaõ vaãn coù thì ñieàu naøy quaœ thaät khoâng theå tìm thaáy (khoâng heà xaœy ra, chöa töøng ñöôïc coù: baát khaœ ñaéc).
Vaœ laïi, neáu hieän taïi ngaõ khoâng taùch lìa thoï chaáp (thaân) maø cuõng khoâng chính laø thoï chaáp, chaúng phaœi laø khoâng coù thoï chaáp, chaúng phaœi laø (thoï chaáp neân) khoâng coù ngaõ, ñieàu naøy chính laø yù nghóa mang tính quyeát ñònh.
Ñaõ khoâng hôïp lyù khi quan nieäm raèng Ngaõ ñaõ khoâng ñöôïc taïo neân trong quaù khöù. Vaø, Ngaõ trong ñôøi quaù khöù khaùc bieät haún vôùi Ngaõ cuœa ñôøi hieän taïi cuõng hoaøn toaøn sai.
Neáu cho raèng coù söï sai khaùc thì khi taùch rôøi caùi ngaõ thuoäc ñôøi quaù khöù vaãn coù caùi ngaõ thuoäc ñôøi hieän taïi, cho neân, duø Ngaõ truï ôœ ñôøi quaù khöù nhöng hieän taïi (ñöùng bieät laäp haún ngoaøi caùi ngaõ cuœa quaù khöù) Ngaõ töï sanh ra laáy.
Nhö theá thì laø ñoaïn dieät, maát haún (khoâng coøn) nghieäp löïc vaø quaœ baùo, vì laø, caùi Ngaõ ñôøi quaù khöù taïo nhöng caùi Ngaõ ñôøi naøy phaœi thoï laõnh, nhö theá laø coù khoâng bieát bao nhieâu laàm loãi!
Cuõng voâ cuøng sai laàm khi quan nieäm raèng (ngaõ laø moät caùi gì) tröôùc khoâng nhöng nay coù, vì leõ, Ngaõ chính laø moät phaùp ñöôïc taïo taùc neân (maø phaùp ñöôïc taïo taùc neân laø phaùp voâ thöôøng sanh dieät, neân, tröôùc khoâng sau coù thì noù) cuõng chính laø voâ nhaân (* caùi khoâng ñöôïc caáu thaønh bôœi baát cöù nguyeân nhaân naøo!).
Nhö chaáp thaáy coù Ngaõ, khoâng coù Ngaõ, vöøa coù Ngaõ, vöøa khoâng coù Ngaõ trong ñôøi quaù khöù nhöõng kieán chaáp nhö theá ñeàu hoaøn toaøn khoâng ñuùng.
Caùi Ngaõ ôœ ñôøi vò laïi laø ñöôïc taïo thaønh, laø khoâng ñöôïc taïo thaønh, nhöõng kieán chaáp nhö theá, ñeàu gioáng heät nhöõng loãi laàm khi kieán chaáp veà Ngaõ trong ñôøi quaù khöù.
Neáu trôøi töùc laø ngöôøi thì rôi vaøo caùi chaáp cuœa thöôøng bieân, vì trôøi laø keœ voâ sanh (khoâng ñöôïc sanh ra), maø ñaõ khoâng sanh thì ñoù laø phaùp (vaät) thöôøng taïi.
Vaø neáu trôøi laø vaät gì khaùc bieät vôùi con ngöôøi, thì töùc laø voâ thöôøng, vaø neáu trôøi khaùc bieät vôùi con ngöôøi thì laø khoâng coù söï töông tuïc (söï noái tieáp quan heä).
Neáu laø nöœa trôøi nöœa ngöôøi, thì rôi vaøo nhò bieân cuœa thöôøng vaø voâ thöôøng, vieäc ñoù thì khoâng ñuùng.
Neáu thöôøng vaø voâ thöôøng caœ hai ñeàu ñöôïc thaønh laäp, nhö vaäy thì leõ ra söï chaúng phaœi thöôøng vaø chaúng phaœi voâ thöôøng cuõng coù theå thaønh laäp.
Phaùp neáu chaéc chaén coù keœ ñeán, vaø nhaát ñònh coù keœ ñi thì söï sanh töœ chính laø khoâng coù nguoàn coäi (söï baét ñaàu), nhöng, söï thaät thì ñaõ khoâng coù vieäc aáy.
Hieän taïi neáu khoâng coù söï thöôøng haèng thì laøm theá naøo coù söï voâ thöôøng, vöøa thöôøng vöøa voâ thöôøng vaø phi thöôøng phi voâ thöôøng (* chaúng phaœi thöôøng, chaúng phaœi voâ thöôøng)?
Neáu theá gian laø höõu bieân (coù giôùi haïn) thì laøm theá naøo coù haäu theá (ñôøi sau), vaø neáu theá gian laø voâ bieân (* khoâng giôùi haïn) thì cuõng laøm theá naøo coù haäu theá?
Naêm aám luoân luoân (thöôøng) töông tuïc chaúng khaùc naøo söï töông tuïc cuœa ngoïn löœa cuœa moät caây ñeøn, vì theá maø theá gian chaúng phaœi laø höõu bieân hay voâ bieân gì caœ.
Neáu naêm aám tröôùc bò huœy hoaïi, (maø, ñaõ bò huœy hoaïi thì khoâng theå sanh ra thaân naêm aám sau nhöng) khoâng coù nhaân laø nguõ aám maø laïi sanh naêm aám sau, nhö theá thì theá gian laø coù giôùi haïn (höõu bieân), (*thieáu söï töông tuïc chính laø coù vaø bò giôùi haïn).
Neáu naêm aám tröôùc ñoù ñaõ khoâng bò huœy hoaïi maø cuõng khoâng coù nhaân laø aám nhöng vaãn sanh naêm aám sau, theá thì, theá gian seõ laø khoâng giôùi haïn (voâ bieân).
Giaùo phaùp chaân thaät, ngöôøi thuyeát phaùp cuõng nhö thính giaœ ñeàu raát khoù ñöôïc (vì chaùnh phaùp thì ly ngoân tuyeät löï, vieãn ly ngoân ngöõ, döùt baët tö duy, coøn ngöôøi thuyeát phaùp thì voâ thuyeát voâ thò, chaúng noùi moät caâu, khoâng baøy moät nghóa vaø, thính giaœ thì voâ vaên voâ ñaéc, khoâng nghe khoâng coù gì ñeå chöùng ñaéc) vì theá neân vaán ñeà sanh töœ ñaõ chaúng phaœi laø höõu bieân hay voâ bieân.
Neáu theá gian hoaëc moät nöœa laø höõu bieân, moät nöœa laø voâ bieân, hoaëc vöøa laø höõu bieân vöøa laø voâ bieân thì khoâng ñuùng.
Laøm theá naøo ngöôøi thoï naêm aám kia moät phaàn bò phaù huœy nhöng phaàn khaùc khoâng bò phaù tröø? Ñoù laø moät söï kieän hoaøn toaøn khoâng hôïp lyù.
Cuõng heät nhö theá, söï thoï chaáp laøm theá naøo moät phaàn bò phaù vaø phaàn khaùc thì khoâng? Söï kieän naøy hieån nhieân cuõng khoâng ñuùng.
Neáu tröôøng hôïp vöøa höõu bieân vöøa voâ bieân caœ hai ñeàu thaønh laäp ñöôïc thì vaán ñeà chaúng phaœi höõu bieân vaø chaúng phaœi voâ bieân cuõng phaœi thaønh laäp ñöôïc.
Bôœi vì, taát caœ phaùp voán ñeàu laø Khoâng taùnh, neân caùc kieán chaáp cho raèng theá gian laø thöôøng vaân vaân... treân maët khoâng gian thì khoâng luaän laø ôœ ñaâu, treân phöông dieän thôøi gian thì baát luaän laø vaøo luùc naøo, thöœ hoœi ai laø ngöôøi khôœi leân nhöõng kieán chaáp nhö theá?
Nay con kheå thuœ ñaœnh leã ñaáng Coà Ñaøm, baäc Ñaïi Thaùnh Chuœ ñaõ töø bi laân maãn (loøng thöông xoùt) thuyeát giaœng giaùo phaùp thaäm thaâm vi dieäu naøy ñeå ñoaïn tröø taát caœ moïi voâ minh kieán chaáp. º
___________________