TRUNG LUAÄN (MADHYAMAKAKAØRIKAØ
)Taùc giaû: Boà taùt Long Thoï (Naøgaørjuna)
Haùn dòch: Tam taïng Phaùp sö Cöu Ma La Thaäp
Vieät dòch: Thích Vieân Lyù
ª
TRUNG LUAÄN QUYEÅN THÖÙ BA
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI LAÊM:
QUAÙN HÖÕU VOÂ
(Neáu cho raèng) Töï taùnh hieän höõu trong caùc duyeân laø moät söï kieän sai laàm. (vì) Töï taùnh maø töø caùc duyeân phaùt sanh thì töï taùnh aáy chính laø phaùp höõu vi sanh dieät (* taùc phaùp: phaùp ñöôïc taïo taùc thaønh, töùc chæ cho höõu vi sinh dieät).
Laøm theá naøo coù theå coù yù nghóa neáu töï taùnh laø moät caùi gì ñöôïc taïo thaønh (neáu töï taùnh laø phaùp höõu vi sanh dieät)? Töï taùnh chính laø caùi khoâng phaœi do ñöôïc (nhaân duyeân) taïo ra, khoâng phaœi nhôø vaøo moät phaùp khaùc maø ñöôïc hình thaønh.
Phaùp neáu ñaõ khoâng coù töï taùnh thì laøm theá naøo coù tha taùnh? Vì töï taùnh ñoái tha taùnh cuõng coøn ñöôïc goïi laø tha taùnh.
Taùch lìa töï taùnh vaø tha taùnh thì laøm sao laïi coù Phaùp. Caùc phaùp chæ ñöôïc hình thaønh neáu coù töï vaø tha taùnh.
Höõu (thaät coù töï taùnh) neáu ñaõ khoâng thaønh laäp ñöôïc thì laøm theá naøo maø Voâ (voâ töï taùnh) coù theå thaønh laäp ñöôïc? Nhaân vì Höõu (coù töï taùnh) cho neân coù Phaùp, neáu Höõu (coù töï taùnh) bò hoaïi dieät thì goïi ñoù laø Voâ (voâ töï taùnh).
Neáu ngöôøi naøo thaáy (chaáp tröôùc) coù Höõu (coù töï taùnh) vaø Voâ (khoâng coù töï taùnh), vaø thaáy coù töï taùnh vaø tha taùnh (nhö theá) thì hoï (ñaõ) khoâng thaáy ñöôïc nghóa chaân thaät cuœa Phaät phaùp.
Ñöùc Phaät coù khaœ naêng dieät tröø caœ höõu laãn voâ nhö trong kinh ñaõ trình baøy veà vieäc (Theá toân) giaùo hoùa toân giaœ Ca Chieân Dieân neân xa lìa caœ voâ vaø höõu.
Neáu phaùp thaät coù töï taùnh thì sau ñoù leõ ra khoâng coù söï bieán dò (thay ñoåi). Töï taùnh neáu coøn coù töôùng bieán dò thì söï kieän naøy hoaøn toaøn khoâng hôïp lyù.
Neáu phaùp thaät söï coù töï taùnh thì laøm theá naøo maø noù coù theå thay ñoåi bieán dò ñöôïc? Vaø neáu phaùp thaät söï khoâng coù töï taùnh thì cuõng laøm theá naøo maø noù coù theå thay ñoåi bieán dò ñöôïc?
Quyeát ñònh raèng laø Höõu thì bò rôi vaøo söï chaáp thöôøng maø quyeát ñònh raèng laø Voâ thì rôi ngay vaøo chaáp ñoaïn, theá neân ngöôøi coù trí (baäc höõu trí) khoâng neân chaáp höõu voâ.
Neáu caùc phaùp coù töï taùnh nhaát ñònh (chaéc chaén coù töï taùnh) thì noù chaúng phaœi laø voâ maø chính laø thöôøng haèng vaø neáu tröôùc Höõu nay Voâ, nhö theá laø ñoaïn dieät.
________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI SAÙU:
QUAÙN SAÙT VEÀ SÖÏ TROÙI BUOÄC VAØ GIAŒI THOAÙT
Neáu cho raèng caùc haønh laø söï qua laïi ñeán ñi (luaân hoài sanh töœ) thì trong caùi thöôøng taïi khoâng coù vaán ñeà ñi ñeán. Trong söï voâ thöôøng cuõng khoâng noát luoân söï ñi ñeán, chuùng sanh cuõng y heät nhö theá (*nghóa laø khoâng coøn hieän töôïng laïi qua trong luaân hoài sanh töœ nöõa).
Neáu quan nieäm raèng chuùng sanh luaân hoài qua laïi thì trong nguõ AÁm, caùc Giôùi vaø caùc Nhaäp duø coù taän trieån naêm thöù phöông phaùp (* Saéc khoâng phaûi laø ngaõ, taùch rôøi saéc cuõng khoâng coù ngaõ, khoâng lìa saéc cuõng khoâng coù ngaõ, trong ngaõ khoâng coù saéc, trong saéc khoâng coù ngaõ) ñeå truy taàm cuõng khoâng theå tìm thaáy coù ai laø keœ luaân hoài qua laïi (trong sanh töœ).
Neáu töø thaân naøy chuyeån ñeán thaân khaùc thì khi luaân hoài qua laïi töùc laø khoâng coù thaân hình vaø neáu keœ aáy khoâng coù thaân hình thì ñöông nhieân hoï khoâng coù söï luaân hoài qua laïi.
Caùc haønh neáu hoaïi dieät thì söï kieän naøy hoaøn toaøn khoâng ñuùng, vaø neáu chuùng sanh hoaïi dieät thì vieäc ñoù cuõng khoâng hôïp lyù.
Töôùng sanh dieät cuœa caùc haønh (töï noù) khoâng troùi buoäc maø cuõng chaúng giaœi tröø vaø chuùng sanh nhö ñaõ trình baøy laø (töï chuùng) chaúng troùi buoäc cuõng chaúng giaœi thoaùt.
Neáu thaân theå ñöôïc goïi laø söï troùi buoäc thì khi coù thaân theå ñöông nhieân khoâng bò troùi buoäc (* vì thaân nguõ aám coù tröôùc, söï trieàn phöôïc coù sau). Khoâng coù thaân cuõng khoâng bò troùi buoäc, theá thì nôi naøo laø nôi coù söï troùi buoäc?
Neáu cho raèng söï troùi buoäc hieän höõu tröôùc ñoái töôïng cuœa söï troùi buoäc thì leõ ra ñoái töôïng bò troùi buoäc aáy ñaõ bò troùi buoäc. Nhöng thaät teá tröôùc ñoù ñaõ khoâng coù söï troùi buoäc, ngoaøi ra nhöõng khía caïnh khaùc coù lieân heä ñeàu ñaõ ñöôïc giaœi ñaùp trong phaàn ñaõ di chuyeån, ñang di chuyeån vaø chöa di chuyeån (phaåm thöù hai).
Keœ bò troùi buoäc thì khoâng coù söï giaœi thoaùt vaø keœ khoâng bò troùi buoäc thì cuõng khoâng caàn giaœi thoaùt. Khi coù keœ bò troùi buoäc thì môùi coù keœ ñöôïc giaœi thoaùt, theá thì, söï troùi buoäc vaø giaœi thoaùt ñöông nhieân phaœi xaœy ra cuøng luùc.
Neáu khoâng thoï nhaän caùc phaùp, ñöông nhieân toâi phaûi chöùng nieát baøn, ngöôøi naøo chaáp tröôùc nhö theá, seõ bò nhaän chòu söï troùi buoäc, (* vì coøn chaáp coù chöùng ñaéc nieát baøn neân bò caùi chaáp raøng buoäc).
Khoâng phaœi taùch rôøi, lìa boœ söï sanh töœ maø coù caûnh giôùi nieát baøn rieâng bieät (bieät laäp). Nghóa thaät töôùng nhö theá thì laøm gì coù söï phaân bieät?
________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI BAŒY:
QUAÙN SAÙT VEÀ NGHIEÄP
Ngöôøi naøo coù khaœ naêng haøng phuïc, cheá ngöï taâm mình vaø laøm nhöõng ñieàu töø thieän lôïi ích ñoái vôùi chuùng sanh thì ñoù chính laø gieo troàng haït gioáng quaœ baùo cho hai ñôøi (ñôøi naøy vaø ñôøi sau). (Dòch caùch khaùc: Ngöôøi naøo coù khaû naêng haøng phuïc taâm mình, ñoái vôùi chuùng sanh laøm nhöõng ñieàu lôïi ích thì ngöôøi ñoù goïi laø ngöôøi laøm nhöõng vieäc töø thieän gieo troàng quaû baùo cho hai ñôøi).
Ñöùc Phaät daïy coù hai loaïi nghieäp ñoù chính laø yù chí vaø nhöõng ñieàu töø yù chí phaùt sanh (* Tö caäp tuøng Tö sanh. Tö chính laø taâm sôœ phaùp, laáy söï taïo taùc laøm duïng, coù khaœ naêng suy ñoäng söï taïo taùc cuœa noäi taâm, phaùt ñoäng söï hoaït ñoäng cuœa thaân theå, söï noùi naêng cuœa mieäng löôõi. Tö chính laø yù chí, töø söï tö duy, suy nghó ñöa daãn ñeán quyeát ñònh haønh ñoäng, vì theá noù chính laø ñoäng löïc cuœa nghieäp, nhaân söï phaùt ñoäng cuœa tö taâm sôœ maø noù coù khaœ naêng bieåu hieän nhöõng ñoäng taùc vaø noùi naêng cuœa thaân theå neân goïi laø töø tö taâm sôœ phaùt sanh ra) nhöõng bieät töôùng cuœa nghieäp trong kinh ñaõ phaân bieät thuyeát minh töøng loaïi.
Ñöùc Phaät daïy tö nghieäp (yù chí) ñoù chính laø (caùi goïi laø) yù nghieäp vaø nhöõng ñieàu töø yù chí phaùt sanh (tö sanh) chính laø thaân vaø khaåu nghieäp.
Thaân nghieäp vaø khaåu nghieäp, taùc vaø voâ taùc nghieäp (taïo nghieäp vaø khoâng taïo nghieäp) trong boán söï vieäc nhö theá, vöøa thieän vöøa baát thieän.
Töø (taùc thoï) duïng sanh ra phöôùc ñöùc, toäi loãi cuõng nhö theá maø ñöôïc sanh ra, vaø Tö (yù chí) laø baœy phaùp (* 1. thaân nghieäp, 2. khaåu nghieäp, 3. taùc nghieäp, 4. voâ taùc nghieäp, 5. thieän nghieäp, 6. baát thieän nghieäp vaø 7. tö nghieäp), baœy phaùp naøy coù khaœ naêng lieãu giaœi caùc nghieäp töôùng (laøm saùng toœ caùc haønh töôùng cuœa nghieäp).
Neáu nghieäp (löïc) vaãn toàn taïi (truï) maõi cho ñeán khi thoï (quaœ) baùo thì nghieäp ñoù chính laø caùi thöôøng haèng vaø neáu nghieäp khoâng toàn taïi (dieät) thì laø khoâng coù nghieäp, khoâng coù nghieäp thì laøm theá naøo coù theå sanh ra quaœ baùo?
Chaúng khaùc naøo söï töông tuïc cuœa caùi maàm vaân vaân..., noù ñeàu ñöôïc sanh ra töø haït gioáng (chuœng töœ), töø ñoù maø sanh ra quaœ, neáu taùch rôøi haït gioáng thì khoâng coù söï töông tuïc.
Töø haït gioáng môùi coù söï töông tuïc, töø söï töông tuïc môùi coù quaœ. Tröôùc coù haït gioáng sau ñoù môùi coù quaœ, khoâng ñoaïn cuõng chaúng thöôøng.
Nhö theá töø luùc sô taâm, taâm phaùp phaùt sanh moät caùch töông tuïc, töø ñoù maø coù quaœ. Taùch rôøi taâm thì khoâng coù söï töông tuïc.
Töø nôi taâm maø coù ñöôïc söï töông tuïc, töø nôi söï töông tuïc maø coù quaœ, nghieäp coù tröôùc, quaœ coù sau (tröôùc coù nghieäp sau môùi coù quaœ), khoâng ñoaïn maø cuõng chaúng thöôøng.
Coù theå thaønh töïu nhöõng phöôùc ñöùc baèng con ñöôøng thaäp baïch nghieäp (*möôøi ñieàu thieän thanh tònh trong saïch). Naêm thöù duïc laïc cuœa hai ñôøi (ñôøi naøy vaø ñôøi sau) chính laø quaœ baùo baïch nghieäp (nghieäp trong saïch thanh tònh).
Neáu nhö oâng (chæ ngoaïi ñaïo) naœy sanh caùc thöù phaân bieät thì ñoù chính laø moät laàm loãi raát lôùn (nhieàu), vì theá neân, nhöõng ñieàu oâng trình baøy, yù nghóa ñaõ khoâng ñuùng nhö theá.
Nay, moät laàn nöõa, seõ phaœi trình baøy laïi veà yù nghóa cuœa thuaän nghieäp quaœ baùo (* tuøy thuaän theo nghieäp löïc maø chieâu caœm, thoï laõnh laáy quaœ baùo) maø chö Phaät, Bích Chi Phaät vaø Thanh vaên thaùnh hieàn ñaõ cuøng nhau xöng taùn (taùn döông, xöng tuïng).
Caùi phaùp khoâng maát (* chæ cho söï töông tuïc khoâng giaùn ñoaïn cuœa nghieäp löïc) thì gioáng nhö caùi giaáy chöùng khoaùn hôïp ñoàng veà nôï naàn, vaø nghieäp thì gioáng nhö cuœa caœi tieàn baïc (taøi vaät) bò maéc nôï, (ngöôøi bò maéc nôï cuœa caœi tieàn baïc) taùnh cuœa noù thì voâ kyù, neáu phaân bieät thì coù boán loaïi (* 1. Duïc giôùi nghieäp heä, 2. saéc giôùi heä, 3. voâ saéc giôùi heä vaø 4. voâ laäu heä).
Khoâng theå ñoaïn tröø nghieäp löïc baèng caùch kieán ñaïo (kieán ñeá) ñöôïc. Chæ coù theå ñoaïn tröø chaám döùt nghieäp löïc baèng con ñöôøng tu taäp ñaïo lyù (tu ñaïo = tö duy) maø thoâi, do ñoù nhôø caùi phaùp (söï) khoâng maát aáy maø caùc nghieäp ñöa daãn ñeán vieäc coù quaœ baùo.
Neáu kieán ñeá (kieán ñaïo = thaáy ñaïo) maø coù theå ñoaïn tröø (chaám döùt) ñöôïc (söï töông tuïc khoâng maát) thì nghieäp vaãn xaœy ñeán töông tôï, nhö theá thì vöôùng maéc vaøo nhieàu laàm loãi laø ñaõ phaù huœy caùc nghieäp.
Taát caœ caùc haønh nghieäp duø gioáng nhau hay khoâng gioáng nhau ñeàu thuoäc veà moät caœnh giôùi vöøa môùi thoï thaân, luùc aáy (duy nhaát) chæ coù quaœ baùo ñôn ñoäc sanh khôœi.
Hai loaïi nghieäp nhö theá (* theo ngaøi Thanh Bieän: taùc vaø voâ taùc nghieäp; theo ngaøi Thanh Muïc thì: khinh vaø troïng nghieäp, coù thuyeát khaùc thì baœo: töông tôï vaø baát töông tôï) hieän theá (ñôøi naøy) laõnh thoï quaœ baùo, hoaëc baœo laø ñaõ thoï baùo xong (* baùo goàm coù hoa baùo, quaœ baùo vaø dö baùo) nhöng nghieäp vaãn coøn toàn taïi.
Neáu ñaéc ñoä (chöùng ñöôïc) (töù) quaœ (nhaäp nieát baøn) xong roài (nghieäp löïc) môùi dieät heát vaø neáu cheát roài môùi dieät, trong ñoù phaœi phaân bieät kyõ giöõa höõu laäu vaø voâ laäu (* neáu chöùng töù quaœ, nhaäp nieát baøn thì khoâng thoï haäu höõu, nghieäp ñaõ döùt saïch neân goïi laø voâ laäu; vaø neáu chuùng sanh quaœ baùo chaám döùt neân cheát thì nhöùt kyø nghieäp baùo cuõng dieät tuy nhieân chæ dieät nhöùt kyø nghieäp baùo nhöng vaãn coøn thoï haäu höõu neân goïi laø höõu laäu).
Daãu laø Khoâng ñi nöõa cuõng khoâng ñoaïn tuyeät vaø daãu laø Höõu thì cuõng vaãn chaúng thöôøng haèng, nghieäp vaø quaœ baùo khoâng bao giôø bò maát, ñoù chính laø lôøi Phaät daïy.
Caùc nghieäp voán chaúng sanh, vì noù khoâng heà coù ñònh taùnh (töï taùnh nhaát ñònh, coá ñònh). Caùc nghieäp cuõng chaúng dieät, vì noù voán chaúng sanh.
Neáu nghieäp maø coù töï taùnh thì noù chaéc chaén laø thöôøng haèng (goïi laø thöôøng). Khoâng taïo taùc cuõng goïi laø nghieäp, lyù do laø vì ñaõ thöôøng haèng, thöôøng taïi neân khoâng theå taïo taùc.
Neáu coù caùi nghieäp maø khoâng heà ñöôïc taïo taùc ra vaø duø khoâng taïo taùc ra nghieäp nhöng vaãn coù toäi thì (chaúng khaùc naøo duø) khoâng chaám döùt (rôøi boœ) ñôøi soáng phaïm haïnh thanh tònh nhöõng vaãn coù loãi baát tònh.
Nhö theá thì phaù huœy taát caœ nhöõng phaùp taéc, taäp quaùn, ngöõ ngoân phaùp cuœa theá gian, nhö theá thì taïo toäi vaø taïo phöôùc cuõng khoâng coù baát cöù söï sai bieät naøo.
Neáu cho raèng nghieäp laø moät caùi gì nhaát ñònh (quyeát ñònh nghieäp) chính töï noù coù töï taùnh, nhö theá thì, khi ñaõ laõnh thoï quaœ baùo xong nhöng laïi trôœ laïi phaûi thoï laõnh nöõa.
Neáu caùc nghieäp cuœa theá gian, ñöôïc sanh ra töø phieàn naõo maø phieàn naõo (laø moät caùi gì) chaúng phaœi thaät coù, theá thì nghieäp laøm sao coù theå coù thaät?
Caùc phieàn naõo vaø nghieäp baùo ñöôïc trình baøy nhö laø nhöõng nhaân duyeân cuœa thaân maïng (* vì thaân maïng sôœ dó coù ñöôïc laø do coù quaœ baùo cuœa söï thoáng khoå laøm nhaân duyeân taïo thaønh). Phieàn naõo vaø caùc nghieäp töï chính noù ñeàu laø Khoâng (khoâng coù töï taùnh) huoáng chi laø caùc thaân maïng?
Vì bò voâ minh che laáp, aùi keát buoäc raøng (söï troùi buoäc cuœa nhöõng aùi duïc coâ keát chaët cheõ) nhöng chính taùc giaœ (keœ taïo nghieäp) taùc nghieäp (nghieäp ñöôïc taïo taùc) vaø thoï giaœ (keœ thoï quaœ baùo) (* ba caùi goïi chung laø boån taùc giaœ) khoâng ñoàng nhaát cuõng khoâng sai bieät.
Nghieäp khoâng töø caùc duyeân sanh ra maø cuõng khoâng töø khoâng phaœi caùc duyeân sanh ra vì theá neân khoâng coù keœ coù khaœ naêng sanh khôœi ra nghieäp baùo.
Khoâng coù nghieäp vaø khoâng coù keœ taïo ra nghieäp (taùc giaœ) thì laøm gì laïi coù caùi nghieäp sanh ra quaœ baùo? Vaø neáu noù khoâng coù quaœ baùo thì laøm gì laïi coù ngöôøi thoï laõnh quaœ baùo?
Gioáng nhö ñöùc Theá Toân söœ duïng thaàn thoâng taïo ra moät ngöôøi bieán hoùa vaø cuõng nhö theá ngöôøi bieán hoùa naøy laïi taïo ra moät ngöôøi bieán hoùa khaùc. Nhö ngöôøi bieán hoùa tröôùc nhaát thì goïi laø taùc giaœ (chính laø keœ taïo taùc) vaø ngöôøi bieán hoùa ñöôïc taïo ra thì goïi laø nghieäp (ñích thò laø nghieäp). Caùc phieàn naõo vaø nghieäp, taùc giaœ (keœ taïo nghieäp) vaø quaœ baùo, ñeàu nhö huyeãn hoùa vaø moäng mò (chieâm bao) chaúng khaùc naøo quaùng naéng (* giöõa sa maïc quaùng naéng taïo cho ta coù caœm töôœng nhö laø ñang thaáy nöôùc ôœ tröôùc maët) vaø söï ñoàng voïng cuœa moät tieáng vang.
________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI TAÙM:
QUAÙN PHAÙP
(AØtma-paróksaø)
Neáu ngaõ chính laø naêm aám thì ngaõ töùc laø, ñích thò laø (thuoäc veà nhöõng caùi) sanh dieät; neáu ngaõ laø sai khaùc vôùi naêm aám thì noù khoâng phaœi laø töôùng nguõ aám.
Neáu khoâng coù caùi goïi laø ngaõ thì laøm theá naøo coù ñöôïc nhöõng thuoäc tính cuœa ngaõ (ngaõ sôœ). Vì dieät tröø caùi ngaõ vaø thuoäc tính cuœa ngaõ (ngaõ sôœ) cho neân goïi laø chöùng ñaéc Voâ Ngaõ Trí. Ngöôøi chöùng ñöôïc voâ ngaõ trí thì goïi ñoù laø Thaät quaùn. Ngöôøi chöùng ñöôïc Voâ Ngaõ Trí laø baäc voâ cuøng hy höõu. Vì noäi taâm vaø ngoaïi caœnh, ngaõ vaø thuoäc tính cuœa ngaõ (* ngaõ sôœ: nhöõng caùi thuoäc veà cuœa toâi) ñeàu bò dieät saïch khoângmaœy may coøn neân caùc Thoï (*caùc thuœ: ngaõ ngöõ thuœ, duïc thuœ, kieán thuœ, giôùi caám thuœ) laäp töùc cuõng bò dieät saïch, thoï dieät thì thaân dieät. Vì nghieäp vaø phieàn naõo dieät neân goïi ñoù laø giaœi thoaùt. Nghieäp vaø phieàn naõo laø nhöõng caùi khoâng coù thaät, moät khi ñaõ thaâm nhaäp vaøo Khoâng Taùnh thì töùc khaéc moïi hyù luaän ñeàu bò taän dieät. Chö Phaät hoaëc daïy veà ngaõ hoaëc daïy veà voâ ngaõ ñeàu khaúng quyeát laø trong thaät töôùng cuœa caùc phaùp khoâng coù caùi voâ ngaõ vaø khoâng coù caùi chaúng phaœi ngaõ (voâ ngaõ voâ phi ngaõ).
Thaät töôùng cuœa caùc phaùp thì ñoaïn baët, caét ñöùt caœ taâm haønh laãn ngoân ngöõ (* söï tö duy vaø noùi naêng), (noù—thaät töôùng cuœa caùc phaùp) khoâng sanh cuõng khoâng dieät, tòch dieät (vaéng laëng) nhö nieát baøn, taát caœ nhöõng ñieàu thaät vaø khoâng phaûi thaät, vöøa thaät vöøa phi thaät, phi thaät vaø khoâng phaœi phi thaät (phi phi thaät: chaúng phaœi chaúng phaœi thaät) ñoù chính laø giaùo phaùp cuœa chö Phaät. Töï mình tri nhaän, (chính mình theå nghieäm) chöù khoâng tuøy thuoäc vaøo (theo söï thuyeát giaœi cuœa) keœ khaùc (maø tín giaœi). Tòch dieät khoâng hyù luaän, khoâng coøn coù söï sai khaùc vaø phaân bieät (voâ phaân bieät) ñoù chính laø thaät töôùng. Neáu caùc phaùp ñöôïc sanh ra töø caùc duyeân, thì noù chaúng chính laø (ñoàng nhaát vôùi) nhaân maø cuõng chaúng sai khaùc vôùi nhaân (baát töùc baát dò) vì theá goïi laø thaät töôùng. Khoâng ñoaïn cuõng khoâng thöôøng, khoâng ñoàng nhaát cuõng chaúng sai bieät, khoâng thöôøng cuõng khoâng ñoaïn, ñoù chính laø nhöõng vò cam loà (giaùo phaùp baát töœ) maø chö Phaät ñaõ giaùo hoùa (giaœng daïy ñeå hoùa ñoä). Neáu ñöùc Phaät khoâng xuaát theá vaø Phaät phaùp ñaõ dieät taän (* yù noùi khi Phaät phaùp ñaõ dieät nhöng Phaät vaãn chöa thò hieän) thì trí tueä cuœa nhöõng vò Bích chi Phaät seõ töø söï vieãn ly (xa lìa caùc phaùp chaáp) maø phaùt sanh.
________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI CHÍN:
QUAÙN THÔØI GIAN
Neáu nhaân nhôø vaøo quaù khöù maø hieän taïi vaø vò lai hieän höõu thì hieän taïi vaø vò lai leõ ra phaœi hieän höõu ngay trong thôøi quaù khöù.
Neáu hieän taïi vaø vò lai ñaõ khoâng hieän höõu trong thôøi gian quaù khöù thì laøm theá naøo (coù theå baœo raèng) hieän taïi vaø vò lai ñaõ nhaân nhôø vaøo quaù khöù (maø hieän höõu)?
Khoâng nhaân nhôø vaøo thôøi quaù khöù thì khoâng coù thôøi vò lai vaø thôøi hieän taïi, nhö theá thì hai thôøi ñeàu khoâng coù.
Vì yù nghóa nhö theá neân bieát laø hai thôøi gian coøn laïi vaø nhöõng yù nieäm veà caùi treân, caùi giöõa vaø caùi döôùi; veà söï ñoàng nhaát vaø söï sai bieät, vaân vaân..., caùc phaùp ñeàu khoâng coù.
Khoâng theå coù ñöôïc moät khoaœng thôøi gian ñöùng yeân khoâng bieán thieân (truï). Cuõng khoâng theå coù ñöôïc khoaœng thôøi gian luoân xeâ dòch di ñoäng (khöù). Neáu thôøi gian maø khoâng coù (baát khaœ ñaéc: khoâng theå naém baét ñöôïc) thì laøm theá naøo coù theå ñeà caäp ñeán töôùng traïng cuœa thôøi gian?
Nhaân nhôø vaøo vaät theå (bieán dò) maø (bieát) coù thôøi gian, taùch rôøi vaät thì laøm sao thôøi gian hieän höõu. Vaät theå coøn khoâng coù huoáng hoà laø thôøi gian. (vaät theå coøn khoâng coù huoáng chi laø coù thôøi gian).
________________
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI:
QUAÙN SAÙT NHAÂN VAØ QUAŒ
Neáu do söï hoøa hôïp cuœa caùc duyeân maø quaœ ñöôïc sanh khôœi thì noù (quaœ) ñaõ hieän höõu saün trong söï hoøa hôïp, theá thì caàn gì phaœi nhôø vaøo söï hoøa hôïp môùi sanh khôœi?
Neáu khoâng coù quaœ trong söï hoøa hôïp cuœa caùc duyeân thì laøm theá naøo caùi quaœ ñoù coù theå sanh khôœi töø trong söï hoøa hôïp cuœa caùc duyeân?
Neáu quaœ hieän höõu trong söï hoøa hôïp cuœa caùc duyeân thì taát nhieân trong söï hoøa hôïp phaœi coù quaœ nhöng söï thaät thì ñaõ khoâng theå tìm thaáy ñöôïc (baát khaœ ñaéc).
Neáu quaû khoâng hieän höõu trong söï hoøa hôïp cuœa caùc duyeân thì caùc nhaân duyeân vaø chaúng phaœi nhaân duyeân laø gioáng nhau (ñoàng nhaát).
Neáu Nhaân chuyeån trao cho Quaœ caùi naêng löïc maø Nhaân coù theå taïo taùc tröôùc khi töï dieät (ñaõ trao xong), thì luùc aáy Nhaân coù hai loaïi theå töôùng, ñoù laø caùi ñöôïc chuyeån trao vaø caùi bò huœy dieät.
Neáu Nhaân khoâng chuyeån trao cho Quaœ xong caùi naêng löïc maø Nhaân coù khaœ naêng taïo taùc (taùc nhaân) nhöng ñaõ bò dieät (nhö theá) Nhaân ñaõ bò huœy dieät maø Quaœ vaãn khôœi sanh, vaäy thì Quaœ ñoù laø khoâng coù Nhaân.
Neáu ñang khi caùc duyeân hoøa hôïp maø quaœ ñöôïc sanh khôœi cuøng luùc thì keœ sanh vaø caùi ñöôïc sanh ñoàng thôøi hieän höõu.
Neáu tröôùc ñoù coù quaœ sanh khôœi nhöng sau ñoù caùc duyeân môùi hoøa hôïp thì ñieàu ñoù cuõng coù nghóa (töùc: chính laø) laø taùch lìa khoœi nhaân duyeân, vaø nhö vaäy ñích thò laø caùi quaœ khoâng coù nhaân.
Neáu nhaân (bò huœy dieät ñeå) chuyeån bieán laøm quaœ thì töùc laø nhaân ñaõ ñeán vôùi quaœ, nhö theá thì nhaân ñaõ ñöôïc sanh tröôùc ñoù nhöng ñaõ sanh xong roài trôœ laïi sanh ra nöõa.
Laøm theá naøo maø moät caùi nhaân ñaõ bò dieät maát nhöng vaãn coù khaœ naêng sanh khôœi ra quaœ? vaœ laïi neáu nhaân hieän höõu (toàn taïi) trong quaœ thì laøm theá naøo nhaân coù theå sanh quaœ?
Neáu nhaân ñaõ bao truøm caùc quaœ hieän höõu theá thì taïi sao laïi phaœi sanh khôœi caùc quaœ laøm gì? trong nhaân thaáy hoaëc khoâng thaáy quaœ caœ hai tröôøng hôïp ñeàu khoâng sanh khôœi (ra quaœ). (* yù noùi neáu trong nhaân thaáy coù quaœ thì quaœ ñaõ coù roài, coù roài thì khoâng caàn phaœi sanh nöõa. Vaø neáu khoâng thaáy quaœ trong nhaân thì lìa rôøi nhaân vaãn coù quaœ vì quaœ khoâng hieän höõu trong nhaân vaø ngöôïc laïi. Nhö theá thì quaœ khoâng do nhaân sanh vaø nhaân khoâng do quaœ sanh).
Neáu baœo raèng caùi nhaân quaù khöù hoøa hôïp vôùi caùi quaœ quaù khöù, caùi quaœ hieän taïi vaø caùi quaœ vò lai thì ñieàu ñoù hoaøn toaøn khoâng theå coù. Neáu baœo raèng caùi nhaân vò lai hoøa hôïp vôùi caùi quaœ vò lai, caùi quaœ hieän taïi vaø caùi quaœ quaù khöù thì hoaøn toaøn khoâng hôïp lyù. Neáu baœo raèng caùi nhaân hieän taïi hoøa hôïp vôùi caùi quaœ hieän taïi, caùi quaœ vò lai vaø caùi quaœ cuœa quaù khöù thì hoaøn toaøn khoâng theå ñöôïc (* ñoaïn naøy noùi veà tam theá vaø cöœu truøng nhaân quaœ).
Neáu khoâng theå hoøa hôïp thì laøm theá naøo nhaân coù theå sanh quaœ? vaø giaœ ñònh raèng coù söï hoøa hôïp thì cuõng laøm theá naøo nhaân coù theå sanh quaœ?
Neáu nhaân laø Khoâng, khoâng coù quaœ thì nhaân laøm sao coù khaœ naêng sanh ra quaœ? vaø neáu nhaân laø khoâng phaœi Khoâng khoâng coù quaœ (töùc trong nhaân coù quaœ) thì nhaân laøm theá naøo coù theå sanh quaœ?
Quaœ chaúng phaœi Khoâng thì khoâng theå sanh (* vì chaúng khoâng töùc laø coù neáu ñaõ coù thì khoâng sanh), quaœ chaúng Khoâng chaúng dieät, vì quaœ chaúng Khoâng neân khoâng sanh cuõng khoâng dieät. Vì Quaœ Khoâng neân khoâng sanh, vì quaœ Khoâng neân khoâng dieät, vì quaœ chính laø Khoâng, cho neân khoâng sanh cuõng chaúng dieät.
Neáu nhaân vaø quaœ laø moät, laø ñoàng nhaát thì hoaøn toaøn khoâng hôïp lyù vaø neáu nhaân vaø quaœ laø khaùc bieät nhau thì söï kieän naøy cuõng khoâng ñuùng. Neáu nhaân vaø quaœ laø ñoàng nhaát, thì söï sanh khôœi vaø caùi ñöôïc sanh khôœi cuõng phaœi ñoàng nhaát. Neáu nhaân vaø quaœ laø khaùc bieät thì caùi nhaân ñoàng vôùi caùi chaúng phaœi nhaân (phi nhaân).
Neáu quaœ maø coù töï taùnh nhaát ñònh thì nhaân laøm theá naøo coù theå sanh ra noù? Neáu quaœ nhaát ñònh khoâng coù töï taùnh thì nhaân cuõng laøm theá naøo coù theå sanh ra noù? Neáu nhaân khoâng sanh ra quaœ thì khoâng coù caùi theå töôùng cuœa nhaân, vaø neáu khoâng coù theå töôùng cuœa nhaân thì caùi gì (ai, hoaëc ñaâu) coù theå coù caùi quaœ ñoù? (quaœ ñoù thuoäc veà caùi gì?)
Neáu cho raèng töø caùc nhaân duyeân maø coù sanh ra söï hoøa hôïp, nhöng, söï hoøa hôïp töï noù khoâng sanh thì laøm theá naøo noù coù theå sanh ra quaœ? Theá neân, quaœ ñaõ khoâng töø caùc duyeân hoøa hôïp hay khoâng hoøa hôïp sanh ra. Vì neáu khoâng coù quaœ thì nôi naøo coù phaùp hoøa hôïp?
________________
PHAÅM THÖÙ HAI MÖÔI MOÁT:
QUAÙN SAÙT VEÀ SÖÏ SINH THAØNH VAØ HOAÏI DIEÄT
Taùch rôøi söï sinh thaønh vaø söï coäng thaønh (hoaïi vaø thaønh coäng laïi ñoàng luùc hieän höõu), trong ñoù khoâng coù söï hoaïi dieät. Taùch rôøi söï hoaïi dieät vaø coäng dieät (söï hoaïi dieät vaø söï sinh thaønh coäng laïi: hai caùi ñoàng thôøi coù maët) thì söï sinh thaønh cuõng khoâng hieän höõu trong ñoù.
Neáu taùch rôøi khoœi söï sinh thaønh thì laøm theá naøo söï hoaïi dieät coù theå hieän höõu? Ñieàu ñoù khoâng ñuùng vì chaúng khaùc naøo cho raèng lìa boœ söï soáng thì söï cheát môùi hieän höõu. Neáu söï sinh thaønh vaø söï hoaïi dieät ñoàng luùc hieän höõu thì laøm theá naøo coù theå coù söï sinh thaønh vaø söï hoaïi dieät (* vì thaønh vaø hoaïi hai töôùng khaùc nhau vaø neáu noù laø moät thì nhaát ñònh khoâng theå laø thaønh hay hoaïi). Gioáng nhö söï cheát vaø soáng cuœa theá gian, seõ moät sai laàm lôùn khi cho raèng hai vaán ñeà ñoàng luùc xaœy ra. Söï sinh thaønh laøm sao coù theå hieän höõu neáu noù bò taùch rôøi khoœi söï hoaïi dieät? Chöa töøng bao giôø thaáy coù söï kieän laø khoâng coù söï voâ thöôøng trong caùc phaùp.
Coäng söï sinh thaønh vaø söï hoaïi dieät laïi (thaønh vaø hoaïi ñoàng luùc xuaát hieän) cuõng khoâng coù söï sinh thaønh maø taùch rôøi noù thì cuõng khoâng coù söï sinh thaønh. Trong hai nôi aáy ñeàu khoâng tìm thaáy, theá thì laøm theá naøo maø söï sinh thaønh coù theå hieän höõu?
Ñaõ taän dieät thì khoâng theå coù söï sinh thaønh vaø khoâng taän dieät thì cuõng chaúng coù söï sinh thaønh. Ñaõ taän dieät thì töôùng hö hoaïi khoâng coøn hieän höõu vaø khoâng taän dieät thì hoaïi töôùng cuõng chaúng hieän höõu.
Neáu taùch khoœi söï sinh thaønh vaø hoaïi dieät thì cuõng khoâng coù baát cöù phaùp naøo hieän höõu, vaø neáu phaœi rôøi khoœi caùc phaùp thì söï sinh thaønh vaø hoaïi dieät cuõng khoâng theå hieän höõu.
Neáu töï taùnh cuœa caùc phaùp laø Khoâng thì caùi gì seõ laø caùi (ai) coù söï sinh thaønh vaø hoaïi dieät? Vaø neáu töï taùnh cuœa caùc phaùp khoâng laø Khoâng thì söï sinh thaønh vaø hoaïi dieät cuõng khoâng theå coù ñöôïc.
Söï sinh thaønh vaø hoaïi dieät neáu laø moät, laø ñoàng nhaát thì söï kieän aáy khoâng ñuùng, vaø söï sinh thaønh vaø söï hoaïi dieät neáu laø khaùc bieät nhau thì söï kieän aáy cuõng chaúng ñuùng.
Neáu quan nieäm raèng do maét thaáy neân coù söï sanh dieät thì ñoù chính laø si meâ voïng töôœng, vì si voïng neân thaáy coù sanh dieät.
Moät phaùp khoâng theå sanh khôœi töø moät phaùp, moät phaùp cuõng khoâng theå sanh khôœi töø moät caùi chaúng phaœi laø phaùp. Töø caùi chaúng phaœi phaùp khoâng theå khôœi sanh ra phaùp vaø caùi chaúng phaœi phaùp (phi phaùp).
Phaùp khoâng phaœi ñöôïc sanh khôœi töø chính noù (baát tuøng töï sanh), phaùp cuõng khoâng phaœi ñöôïc sanh khôœi bôœi töø moät caùi gì khaùc (baát tuøng tha sanh). Ñaõ khoâng ñöôïc sanh khôœi töø chính baœn thaân vaø caùi gì khaùc beân ngoaøi thì laøm theá naøo coù theå coù caùi goïi laø söï sanh khôœi?
Neáu coù söï thoï chaáp vaøo caùc phaùp (*thoï chaáp: nhaõn caên ñoái saéc traàn coù söï caœm thoï vaø chaáp tröôùc vaøo caœm thoï aáy) thì chính (töùc) laø ñaõ rôi vaøo thöôøng kieán vaø ñoaïn kieán. Phaœi bieát raèng caùc phaùp ñöôïc caœm thoï thì ñeàu hoaëc laø thöôøng hoaëc voâ thöôøng.
Nhöõng ai ñang bò vöôùng maéc bôœi söï thoï chaáp vaøo caùc phaùp maø khoâng rôi vaøo ñoaïn vaø thöôøng kieán laø bôœi lyù do nhaân vaø quaœ luoân luoân töông tuïc neân khoâng ñoaïn maø cuõng chaúng thöôøng.
Neáu nhaân vaø quaœ, maø coù söï sanh khôœi vaø hoaïi dieät töông tuïc khoâng döùt (ñoaïn) nhö theá thì caùi nhaân chính laø ñoaïn dieät vaø vì ñaõ laø ñoaïn dieät cho neân khoâng theå taùi sanh.
Neáu phaùp maø thöôøng truï nôi töï taùnh thì leõ ra ñaõ khoâng coù höõu vaø voâ, vaø söï dieät saïch chuoãi töông tuïc (cuœa sanh töœ) cuœa caœnh giôùi nieát baøn thì (bò) rôi vaøo choã ñoaïn dieät!
Neáu luùc ban ñaàu maø coù söï hoaïi dieät thì chaéc chaén sau ñoù khoâng coù söï hieän höõu, vaø luùc ban ñaàu neáu ñaõ hieän höõu vaø khoâng bò hoaïi dieät thì cuõng khoâng coù söï hieän höõu sau ñoù.
Neáu luùc ñaàu ñaõ coù söï hoaïi dieät nhöng sau ñoù vaãn coù söï sanh khôœi thì roõ raøng coù moät caùi ñang dieät vaø coù moät caùi ñang sanh (hai caùi khaùc nhau).
Neáu baœo raèng sanh vaø dieät xaœy ra cuøng luùc thì chaúng khaùc naøo baœo raèng caùi aám (uaån) naøy cheát ngay khi aám naøy ñang sanh (sanh töœ ñoàng thôøi).
Khoâng theå naøo tìm thaáy söï hieän höõu cuœa chuoãi töông tuïc trong ba ñôøi (quaù, hieän vaø vò lai) ñöôïc. Neáu söï töông tuïc ñaõ khoâng coù trong ba ñôøi thì laøm theá naøo coù theå coù caùi goïi söï töông tuïc?