TRUNG LUAÄN (MADHYAMAKAKAØRIKAØ
)Taùc giaû: Boà taùt Long Thoï (Naøgaørjuna)
Haùn dòch: Tam taïng Phaùp sö Cöu Ma La Thaäp
Vieät dòch: Thích Vieân Lyù
ª
TRUNG LUAÄN QUYEÅN THÖÙ HAI
PHAÅM THÖÙ BAÛY:
QUAÙN SAÙT BA TÖÔÙNG
(* Phaùp höõu vi coù ba töôùng: Sanh, Truï vaø Dieät)
Neáu söï sanh khôœi laø phaùp höõu vi thì leõ ra noù phaœi coù ñuœ ba töôùng, coøn neáu söï sanh khôœi laø phaùp voâ vi thì taïi sao goïi noù laø höõu vi töôùng?
Ba töôùng (sanh, truï, dieät) neáu tuï hoaëc taùn (* Tuï: trong cuøng moät thôøi gian ñoàng luùc hieän höõu, hoaëc coù tröôùc, coù sau) ñeàu cuõng khoâng theå taïo thaønh töôùng höõu vi, (khoâng theå coù sôû töôùng) theá thì laøm sao trong cuøng moät nôi, ñoàng moät luùc maø ñoàng thôøi hieän höõu ñuœ caœ ba töôùng?
Neáu baœo raèng sanh, truï, dieät (ba töôùng naøy laø höõu vi phaùp, nhöng ñoàng thôøi cuõng thöøa nhaän raèng ba töôùng höõu vi naøy) laïi cuõng rieâng coù (sanh, truï, dieät) töôùng höõu vi nöõa, vaø neáu cöù nhö theá töùc laø voâ cuøng, maø ñaõ voâ cuøng thì töùc thò laø chaúng phaœi höõu vi.
Söï sanh khôœi saœn sanh ra söï sanh khôœi (* coù haït nhaân ñaàu tieân sanh khôœi ra quaœ, quaœ ñoù laïi laøm nhaân vaø cuõng laïi sanh ra quaœ: sanh sanh), söï sanh khôœi ñöôïc saœn sanh töø nôi nguoàn goác cuœa söï sanh khôœi vaø caùi sanh saœn ra nguoàn goác sanh saœn trôœ laïi ñöôïc sanh ra töø nôi caùi vöøa ñöôïc sanh ra (caùi sinh cuœa caùi sinh chæ laø caùi sinh ra caùi sinh caên baœn; roài caùi sinh cuœa caùi sinh caên baœn laïi taïo ra caùi sinh cuœa sinh).
Neáu chuœ tröông raèng caùi coù khaœ naêng sanh khôœi (ñoù) vaø caùi ñöôïc sanh khôœi coù theå ñöôïc sanh ra töø coäi nguoàn cuœa söï sanh khôœi, vaäy thì, söï sanh khôœi ñöôïc khôœi sanh töø coäi nguoàn cuœa söï sanh khôœi laøm theá naøo coù theå sanh ra nguoàn goác cuœa söï sanh khôœi (baœn sanh)?
Neáu chuœ tröông raèng caùi nguoàn goác (nguyeân nhaân ñaàu tieân) cuœa söï sanh khôœi naøy coù theå ñöôïc sanh ra töø caùi ñöôïc chính caùi do nguoàn goác sanh khôœi sanh ra vaø nguoàn goác cuœa söï sanh ñaõ ñöôïc sanh ra töø chính caùi do nguoàn goác sanh khôœi sanh ra nhö theá thì laøm theá naøo söï sanh ñoù laïi coù theå sanh ra caùi do nguoàn goác sanh? (*neáu baœo raèng "baœn sanh" ñöôïc sanh ra töø "sanh sanh" maø "baœn sanh" ñaõ ñöôïc sanh ra töø "sanh sanh" theá thì laøm sao noù coù theå sanh ra caùi "sanh sanh"?)
Neáu khi caùi ñöôïc sanh ñang sanh (maø baœo raèng) ñöôïc sanh töø coäi nguoàn cuœa söï sanh thì thöœ hoœi luùc aáy caùi ñöôïc sanh (coøn) chöa hieän höõu vaäy thì laøm theá naøo noù (caùi ñöôïc sanh) coù theå sanh ra caùi goïi laø coäi nguoàn cuœa söï sanh?
Neáu nguoàn goác cuœa söï sanh ñang sanh maø ñaõ coù khaœ naêng sanh ra vaät khaùc (sanh sanh) nhö theá thì luùc aáy nguoàn goác cuœa söï sanh khôœi (coøn) chöa coù theá thì laøm sao coù theå coù khaœ naêng sinh ra vaät khaùc (sanh sanh)?
Chaúng khaùc naøo ngoïn ñeøn, töï noù coù khaœ naêng soi chieáu chính mình (soi chieáu töï thaân) nhöng ñoàng thôøi cuõng coù theå soi chieáu nhöõng vaät khaùc. (Phaùp) söï sanh khôœi cuõng theá, noù khoâng chæ coù khaœ naêng töï sanh ra chính noù maø coøn coù khaœ naêng sanh ra nhöõng caùi khaùc. (* lôøi phaœn baùc cuœa ñoái thuœ).
Trong ngoïn ñeøn, töï noù khoâng coù boùng toái, cuõng khoâng coù boùng toái trong baát cöù nôi naøo maø aùnh saùng cuœa ñeøn chieáu ñeán (do taùc duïng) phaù tan boùng toái neân goïi laø chieáu roïi, neáu khoâng coù (ñoái töôïng laø) boùng toái thì ñaõ khoâng coù (caùi goïi laø) söï chieáu phaù. (* söï traœ cuœa boà taùt Long Thoï).
Laøm theá naøo khi aùnh saùng cuœa ngoïn ñeøn môùi vöøa phaùt sanh maø ñaõ coù khaœ naêng phaù tan moïi boùng toái? AÙnh saùng cuœa ngoïn ñeøn ñoù khi vöøa môùi phaùt sanh (chaéc chaén) khoâng theå toœa kòp tôùi boùng toái ñöôïc.
Neáu aùnh saùng cuœa ngoïn ñeøn chöa toœa kòp tôùi boùng toái maø ñaõ coù khaœ naêng phaù tan moïi boùng toái nhö theá thì aùnh saùng cuœa ngoïn ñeøn chæ ôœ taïi moät choã (trong thôøi gian naøy) maø vaãn coù theå phaù tan taát caœ boùng toái treân moïi choã.
Neáu ngoïn ñeøn coù khaû naêng töï soi chieáu chính noù nhöng ñoàng thôøi cuõng coù khaœ naêng chieáu soi nhöõng vaät khaùc thì leõ ra boùng toái cuõng töï che toái chính noù nhöng ñoàng thôøi cuõng coù theå che toái nhöõng vaät khaùc.
Laøm theá naøo söï sanh khôœi naøy neáu khi chöa sanh maø ñaõ coù theå töï sanh (chính mình)? vaø neáu söï sanh khôœi ñoù laø ñaõ töï sanh, theá thì, ñaõ sanh roài thì caàn gì phaœi sanh nöõa?
Söï sanh khôœi chaúng phaœi ñöôïc sanh ra töø caùi ñaõ sanh cuõng chaúng phaœi töø caùi chöa sanh maø sanh ra vaø caùi ñang sanh cuõng chaúng sanh nhö ñaõ ñöôïc giaœi ñaùp trong phaàn chuyeån ñoäng (trong phaåm thöù hai).
Neáu baœo raèng (caùc phaùp) ñöôïc sanh khôœi töø caùi ñang sanh laø moät söï kieän sai laàm (baát thaønh) theá thì taïi sao (laïi coù theå khaúng quyeát raèng) khi caùc duyeân hoøa hôïp thì (caùc phaùp) ñöôïc sanh khôœi?
Neáu caùc phaùp ñöôïc sanh ra töø caùc duyeân (nhieàu yeáu toá, ñieàu kieän) thì noù—phaùp ñoù chính laø tòch dieät taùnh (* ñaõ tòch dieät thì khoâng theå sanh khôœi, thì töï taùnh cuœa phaùp ñoù laø tòch laëng roãng khoâng, khoâng coù töï taùnh) nhö theá thì vaät ñöôïc sanh khôœi (sanh phaùp) vaø (caùi goïi laø thôøi gian) ñang sanh caœ hai ñeàu tòch dieät (vaéng laëng roãng khoâng).
Giaœ thieát raèng (neáu) coù moät phaùp (vaät theå) naøo ñoù seõ ñöôïc sanh khôœi thì coù theå baœo raèng (chaéc chaén seõ) phaœi coù (phaùp: vaät) ñöôïc sanh khôœi, nhö theá thì caùi phaùp naøy ñaõ coù tröôùc roài, vaäy thì taïi sao laïi phaœi caàn ñeán söï sanh khôœi laøm gì?
Neáu baœo raèng caùi ñang sanh sanh khôœi nhö vaäy thì noù, caùi ñang sanh coù khaœ naêng sanh khôœi theá thì laøm theá naøo laïi coù söï sanh khôœi coù khaœ naêng sanh ra söï ñang sanh khôœi aáy?
Giaœ söœ laïi coù moät caùi sanh khôœi naøo ñoù sanh ra söï sanh khôœi naøy vaø, söï sanh khôœi sanh ra söï sanh khôœi roài söï sanh khôœi laïi sanh ra söï sanh khôœi nhö theá thì laø voâ cuøng taän, vaø neáu, taùch rôøi söï ñöôïc sanh khôœi (sanh sanh?) nhöng vaãn coù söï sanh khôœi theá thì caùc phaùp ñeàu coù khaœ naêng töï sanh (sanh ra chính mình).
Neáu phaùp ñaõ coù roài thì khoâng caàn sanh khôœi nöõa vaø neáu khoâng coù thì leõ ra cuõng chaúng caàn sanh khôœi laøm chi. Coù hoaëc khoâng coù cuõng chaúng sanh khôœi, yù nghóa naøy nhö tröôùc ñaõ ñeà caäp.
Neáu caùc phaùp ñang trong traïng thaùi huœy dieät, vaø ñang huœy dieät thì leõ ra khoâng sanh khôœi vaø neáu caùc phaùp khoâng laø ñang huœy dieät thì hoaøn toaøn khoâng coù söï vieäc nhö theá.
Phaùp baát truï thì chaúng döøng moät choã (phaùp chaúng ñöùng yeân moät choã thì chaúng ñöùng yeân), phaùp ñöùng yeân moät choã cuõng chaúng ñöùng yeân, luùc ñang ñöùng yeân cuõng chaúng ñöùng yeân, vì (voâ sanh) ñaõ khoâng coù söï sanh khôœi thì laøm gì coù söï ñình truï (ñöùng yeân)?
Neáu ñang khi caùc phaùp huœy dieät thì (luùc aáy) leõ ra khoâng coù söï ñình truï (* bôœi vì phaùp ñaõ dieät thì khoâng coù phaùp, khoâng coù phaùp thì caùi gì truï?) vaø caùc phaùp neáu khoâng laø ñang dieät thì vieäc ñoù hoaøn toaøn khoâng bao giôø coù (* vì ñaõ laø phaùp höõu vi töùc sanh dieät voâ thöôøng).
Taát caœ phaùp höõu vi ñeàu laø töôùng giaø cheát (töùc sanh dieät töôùng), hoaøn toaøn khoâng heà thaáy baát cöù phaùp höõu vi naøo coù theå taùch rôøi töôùng (söï) giaø cheát maø coù söï ñình truï (ñöùng yeân).
Söï ñình truï khoâng ñình truï nôi chính töï töôùng (söï ñöùng yeân khoâng ñöùng yeân nôi töï töôùng) vaø cuõng chaúng ñình truï nôi dò töôùng (töôùng khaùc), gioáng nhö söï sanh khôœi khoâng theå töï sanh vaø cuõng khoâng theå sanh töø nôi töôùng khaùc (dò töôùng).
Phaùp ñaõ dieät thì khoâng dieät, phaùp chöa (seõ) dieät thì cuõng chaúng dieät vaø phaùp ñang dieät thì cuõng chaúng dieät vì ñaõ voâ sanh (khoâng coù söï sanh khôœi) thì laøm gì coù söï huœy dieät?
Neáu caùc Phaùp maø coù söï ñình truï (*ñöùng yeân, khoâng bieán dò, voâ thöôøng) nhö theá thì noù khoâng theå dieät, coøn caùc phaùp neáu laø khoâng ñình truï thì dó nhieân noù cuõng chaúng theå (neân) dieät.
Phaùp ñoù ñang khi truï, khoâng theå ñoàng luùc dieät, vaø phaùp ñoù truï nôi thôøi ñieåm khaùc, thì cuõng khoâng theå dieät ngay ñang trong thôøi ñieåm khaùc ñoù ñöôïc.
Gioáng nhö taát caœ caùc phaùp, khoâng theå coù ñöôïc caùi goïi laø töôùng sanh khôœi vaø bôœi vì khoâng coù töôùng sanh khôœi neân chính noù cuõng khoâng coù töôùng huœy dieät.
Neáu caùc phaùp laø coù (coù töï taùnh) thì töùc (chính noù) khoâng coù söï huœy dieät, khoâng leõ chæ ôœ nôi moät phaùp maø coù caœ hai töôùng laø höõu vaø voâ (coù vaø khoâng)?
Neáu phaùp ñích thò laø khoâng thì töùc laø khoâng coù söï huœy dieät, thí nhö chaët caùi ñaàu thöù hai (cuœa moät ngöôøi naøo ñoù), vì khoâng coù caùi ñaàu thöù hai nhö theá cho neân khoâng theå chaët ñöôïc. (* thí nhö khoâng coù caùi ñaàu thöù hai cuœa moät ngöôøi naøo ñoù neân khoâng theå chaët ñöôïc).
Töï töôùng cuœa caùc phaùp chaúng dieät, tha töôùng cuœa caùc phaùp cuõng chaúng dieät; gioáng nhö töï töôùng (caùc phaùp) chaúng sanh khôœi maø tha töôùng cuõng chaúng sanh khôœi.
Sanh, truï, dieät ñaõ baát thaønh cho neân khoâng coù phaùp höõu vi, maø höõu vi phaùp ñaõ khoâng coù thì lyù do gì laïi coù phaùp voâ vi?
Gioáng nhö huyeãn hoùa, nhö moäng mò (chieâm bao), nhö thaønh cuœa caøn thaùt baø (* khoâng coù thaät nhö laàu ñaøi giöõa hö khoâng: khoâng trung laàu caùc). Töôùng cuœa sanh, truï, dieät ñöôïc ñeà caäp cuõng nhö theá.
_______________
PHAÅM THÖÙ TAÙM:
QUAÙN TAÙC VAØ TAÙC GIAŒ
(* Taùc: taùc nghieäp, nghieäp ñöôïc taïo;
Taùc giaœ: ngöôøi taïo nghieäp)
Ñaõ khaúng ñònh laø thaät söï coù taùc giaœ (ñaõ quyeát ñònh coù taùc giaû) (* keœ taïo nghieäp, naêng taùc) khoâng taïo ra moät caùi nghieäp thaät söï (quyeát ñònh nghieäp) (* vì neáu taùc giaœ töùc naêng taùc ñaõ thaät söï (quyeát ñònh) coù thì nghieäp töùc sôœ taùc cuõng thaät söï ñaõ coù nhö theá thì khoâng coù nguyeân nhaân laø taùc giaœ nhöng vaãn coù taùc nghieäp vaø neáu vaäy thì khoâng hôïp ñaïo lyù) vaø neáu quaœ quyeát raèng thaät söï khoâng coù (caùi goïi laø) taùc giaœ thì cuõng khoâng theå taïo taùc ñöôïc caùi goïi laø Voâ ñònh nghieäp (* khoâng coù nghieäp chaéc chaén thaät söï).
Neáu quyeát ñònh raèng nghieäp laø voâ taùc (khoâng coù caùi nghieäp ñöôïc taùc taïo) thì caùi nghieäp aáy khoâng coù taùc giaœ (keœ taïo taùc ra nghieäp) coøn neáu quyeát ñònh laø coù taùc giaœ (keœ taïo nghieäp) nhöng khoâng taïo taùc (khoâng coù caùi nghieäp ñöôïc taïo taùc) thì chính töï thaân taùc giaœ (keœ taïo taùc) cuõng khoâng coù nghieäp.
Neáu quyeát ñònh coù taùc giaœ nhöng ñoàng thôøi cuõng quyeát ñinh coù caùi nghieäp ñöôïc taïo taùc (taùc nghieäp) nhö theá thì caœ taùc giaœ (keœ taïo ra nghieäp) vaø taùc nghieäp (caùi nghieäp ñöôïc taïo taùc neân) ñeàu bò rôi vaøo (sai laàm laø) khoâng coù nguyeân nhaân, nguoàn goác (voâ nhaân).
Neáu ñaõ rôi vaøo (tình traïng chaáp cho raèng) khoâng coù nguyeân nhaân (voâ nhaân) nhö vaäy thì khoâng coù nhaân, khoâng coù quaœ, khoâng coù nghieäp ñöôïc taïo taùc neân (taùc nghieäp), khoâng coù keœ taïo ra nghieäp (taùc giaœ) vaø söï taïo taùc (taùc phaùp) cuõng khoâng caàn.
Neáu khoâng coù taùc giaœ, taùc nghieäp vaø taùc phaùp thì khoâng coù toäi loãi vaø phöôùc ñöùc. Vì khoâng coù toäi phöôùc vaân vaân... (nghieäp nhaân) cho neân quaœ baùo cuœa toäi vaø phöôùc cuõng khoâng coù.
Vaø neáu khoâng coù quaœ baùo cuœa toäi loãi vaø phöôùc ñöùc thì cuõng khoâng coù nieát baøn, nhö theá thì, nhöõng vieäc ñaõ taïo taùc ñöôïc ñeàu Khoâng, khoâng coù khoâng coù keát quaœ.
Daãu raèng taùc giaœ (keœ taïo taùc) chaéc chaén thaät söï hieän höõu (ñònh) hay khoâng thaät söï hieän höõu (baát ñònh) thì cuõng khoâng theå taïo taùc ra caùi (goïi laø) thaät söï coù nghieäp hay khoâng thaät söï coù nghieäp (*nhò nghieäp: ñònh, baát ñònh). Vì Coù vaø Khoâng traùi nghòch nhau cho neân trong cuøng moät choã thì khoâng theå coù hai thöù ñöôïc (* hai taùnh ñònh vaø baát ñònh).
Ñaõ coù taùc giaœ (* coù chaúng theå taïo ra khoâng) thì khoâng theå taïo ra caùi voâ taùc (*vì coù taïo taùc môùi goïi laø taùc giaœ). Khoâng coù taùc giaœ thì cuõng khoâng theå coù ñöôïc caùi nghieäp ñöôïc taïo taùc (hoaëc: cuõng khoâng theå taïo ra caùi nghieäp ñaõ hieän höõu: vì khoâng chaúng theå taïo ra coù). Neáu taùc giaœ vaø nghieäp ñöôïc taïo taùc ñoàng thôøi hieän höõu thì laïi bò keït vaøo nhöõng sai laàm nhö ñaõ trình baøy ôœ tröôùc.
Taùc giaœ khoâng taïo ñònh nghieäp cuõng khoâng taïo baát ñònh nghieäp (* taïo ra caùi nghieäp thaät söï hay khoâng thaät söï, coù nghieäp thaät söï, chaéc chaén hay khoâng coù nghieäp thaät söï), ñònh vaø baát ñònh nghieäp, söï sai laàm cuœa noù nhö tröôùc ñaõ ñeà caäp.
Taùc giaœ laø ñònh hay baát ñònh, vöøa ñònh vöøa baát ñònh (taùc giaœ quyeát ñònh coù hay quyeát ñònh khoâng coù, vöøa thaät söï coù vöøa thaät söï khoâng coù) thì cuõng khoâng theå taïo ra nghieäp, söï sai laàm naøy nhö ñaõ ñeà caäp.
Nhaân vì (coù) nghieäp neân coù taùc giaœ, nhaân (coù) taùc giaœ môùi coù nghieäp. Trong yù nghóa nhö theá, nghieäp ñöôïc hình thaønh (nghieäp ñöôïc thaønh laäp vôùi moät yù nghóa nhö theá), ngoaøi ra thì ñaõ khoâng coù baát cöù moät nguyeân nhaân naøo khaùc hôn.
Taùc giaœ vaø taùc nghieäp (nghieäp ñöôïc taïo taùc) nhö ñaõ ñöôïc phaù huœy baùc khöôùc (neân) thoï (* nghieäp quaœ thaân nguõ uaån— phaùp) vaø thoï giaœ (*ngöôøi thoï nghieäp baùo thaân) cuõng theá, nghóa laø taát caœ caùc phaùp ñeàu quaùn saùt nhö theá ñeå phaù tröø, baùc khöôùc.
______________
PHAÅM THÖÙ CHÍN:
QUAÙN SAÙT BAŒN TRUÏ
(* Baœn Truï laø moät teân goïi khaùc cuœa Thaàn Ngaõ)
Maét, tai, vaân vaân... caùc caên, khoå ñau vaø an laïc vaân vaân... caùc phaùp; ai laø keœ ñaõ coù nhöõng söï vieäc (caên vaø phaùp) nhö theá thì goïi hoï laø baœn truï (thaàn ngaõ) (* baœn laø baœn lai xöa nay voán coù, voán ñaõ hieän höõu, baœn höõu thöôøng truï baát bieán; truï coù nghóa laø an ñònh maø baát ñoäng; yù noùi caùc caên vaø caùc phaùp khoå vui ñeàu döïa vaøo thaàn ngaõ (baœn truï) ñeå kieán laäp).
Neáu khoâng coù baœn truï (thaàn ngaõ) thì ai laø ngöôøi coù maét vaân vaân... caùc phaùp? Theá neân bieát raèng tröôùc voán ñaõ coù baœn truï (thaàn ngaõ). (* yù noùi neáu khoâng coù baœn truï thì luïc caên vaø caùc phaùp khoå vui vaân vaân... ñeàu khoâng coù nôi sôœ y vaø vì voâ sôœ y neân khoâng theå kieán laäp).
Neáu taùch rôøi maét vaân vaân... caùc caên vaø khoå vui vaân vaân... caùc phaùp nhöng baœn truï (thaàn ngaõ) voán ñaõ hieän höõu tröôùc, ñaõ coù saün roài thì baèng caùch naøo ñeå coù theå tri nhaän ñöôïc (* yù laø baèng caùch naøo ñeå coù theå coù ñöôïc kieán vaên giaùc tri vì coù luïc caên môùi coù kieán vaên giaùc tri do ñoù môùi coù theå bieát laø ñaõ coù baœn truï—thaàn ngaõ).
Neáu taùch rôøi maét, tai vaân vaân... caùc caên nhöng (thaàn ngaõ) baœn truï vaãn hieän höõu thì leõ ra taùch rôøi baœn truï (thaàn ngaõ) cuõng vaãn coù caùc caên nhö maét, tai vaân vaân... (Caùc caên nhö maét, tai vaân vaân... vaãn hieän höõu).
Do (vì coù) phaùp neân bieát coù ngöôøi, vaø vì (coù) ngöôøi neân bieát coù phaùp, taùch lìa phaùp thì laøm theá naøo coù ngöôøi, taùch lìa ngöôøi thì laøm sao coù phaùp?
Taát caœ caùc caên nhö maét, tai vaân vaân... thaät söï ñaõ khoâng coù (caùi goïi laø) baœn truï (thaàn ngaõ). Maét, tai vaân vaân... caùc caên moãi caên ñeàu coù töôùng sai khaùc ñeå phaân bieät (* dò töôùng: moãi caên ñeàu coù taùc duïng phaân bieät khaùc nhau nhö nhaõn caên thì coù taùc duïng phaân bieät veà saéc traàn, nhó caên coù taùc duïng phaân bieät veà höông traàn...)
Neáu caùc caên nhö maét vaân vaân... ñaõ khoâng coù (caùi goïi laø) baœn truï (thaàn ngaõ) theá thì maét tai vaân vaân... moãi moät caên laøm theá naøo coù theå nhaän bieát ñöôïc saéc traàn? (ngoaïi caûnh).
Ngöôøi thaáy töùc laø, ñích thò laø ngöôøi nghe maø ngöôøi nghe chính laø ngöôøi caœm thoï (* thoï giaœ: coù caœm giaùc vui buoàn... Thoï goàm coù ba: laïc thoï, khoå thoï vaø xaû thoï) nhö theá thì caùc caên vaân vaân... leõ ra phaœi coù baœn truï (thaàn ngaõ).
Neáu ngöôøi thaáy ngöôøi nghe (moãi caên) ñeàu (coù söï) sai khaùc thì ngöôøi caœm thoï (thoï giaœ) (moãi caên) cuõng coù söï khaùc bieät, nhö vaäy thì, khi coù moät ngöôøi thaáy thì leõ ra cuõng phaœi coù moät ngöôøi nghe vaø nhö theá thì phaœi coù raát nhieàu thaàn ngaõ.
Maét, tai vaân vaân... caùc caên, khoå vui vaân vaân... caùc phaùp voán ñöôïc sinh ra töø caùc ñaïi (* caùc chaát ñaát, nöôùc, gioù, löœa...) vaø trong caùc ñaïi ñoù cuõng khoâng coù thaàn ngaõ.
Neáu maét, tai vaân vaân... caùc caên, khoå vui vaân vaân... caùc phaùp (trong chính töï baœn thaân cuœa caùc caên vaø caùc phaùp) ñaõ khoâng coù (caùi goïi laø) baœn truï (thaàn ngaõ—thöïc theå) thì leõ ra maét vaân vaân... caùc caên cuõng khoâng coù.
Maét vaân vaân... caùc caên voán ñaõ khoâng coù baœn truï (thaàn ngaõ) thì hieän taïi vaø mai haäu nhaát ñònh cuõng khoâng coù. Vì ba ñôøi (* quaù khöù, hieän taïi vaø vò lai) ñeàu khoâng coù neân (taát caœ caùc phaùp khoâng coù, vaø, vì caùc phaùp khoâng coù, neân) khoâng coù söï phaân bieät (voâ phaân bieät).
________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI:
QUAÙN LÖŒA VAØ NHIEÂN LIEÄU
Neáu löœa chính laø nhieân lieäu thì taùc nghieäp (nghieäp ñöôïc taïo taùc) vaø taùc giaœ laø moät, laø ñoàng nhaát, vaø neáu löœa khoâng laø nhieân lieäu, laø khaùc nhieân lieäu thì khi taùch rôøi nhieân lieäu ñöông nhieân löœa vaãn (coù khaœ naêng) hieän höõu.
Nhö theá thì löœa töï noù phaœi chaùy moät caùch haèng vónh vaø khoâng caàn phaœi coù caùi nhaân laø nhieân lieäu môùi khôœi sanh. Theá thì khoâng caàn hoœa coâng ñoát leân, (neân) cuõng goïi laø löœa voâ taùc (coù löœa khoâng ñöôïc taïo taùc ra).
Löœa ñaõ khoâng ñôïi, khoâng möôïn nhôø vaøo nhieân lieäu (môùi hieän höõu) thì roõ raøng noù cuõng ñaõ khoâng phaœi ñöôïc sanh ra töø nhaân duyeân vaø, löœa neáu töï noù ñaõ chaùy moät caùch haèng vónh thì caàn gì ñeán nhaân coâng (nhaân coâng leõ ra cuõng Khoâng, khoâng coù).
Neáu oâng baœo raèng chính luùc ñang chaùy ñích thò laø (goïi laø) nhieân lieäu nhö vaäy khi aáy chæ coù nhieân lieäu thoâi theá thì vaät gì ñoát nhieân lieäu?
Neáu nhieân lieäu laø caùi gì khaùc thì khoâng theå voùi tôùi ñöôïc, maø ñaõ khoâng voùi tôùi ñöôïc thì khoâng theå baét löœa vaø ñaõ khoâng theå baét löœa thì ñoù chính laø khoâng taét—baát dieät, maø ñaõ baát dieät thì thöôøng truï baát bieán.
Löœa vaø nhieân lieäu neáu laø khaùc nhau thì löœa coù theå tìm ñeán vôùi nhieân lieäu chaúng khaùc naøo ngöôøi naøy (* trong baœn tieáng Phaïn thì noùi roõ laø ngöôøi ñaøn baø) ñeán vôùi ngöôøi kia (* baûn tieáng Phaïn: ñaøn oâng) vaø ngöôøi kia (ñaøn oâng) ñeán vôùi ngöôøi naøy (ñaøn baø).
Neáu cho raèng löœa vaø nhieân lieäu caœ hai taùch rôøi nhau, nhö theá thì, löœa coù theå baét beùn ñeán nhieân lieäu ñöôïc.
Neáu nhaân nhieân lieäu coù löœa vaø nhaân löœa coù nhieân lieäu thì nhaát ñònh phaœi coù moät phaùp naøo trong hai thöù aáy xuaát hieän tröôùc ñeå nhieân lieäu vaø löœa ñöôïc hieän höõu.
Neáu nhaân (nhôø) nhieân lieäu coù löœa thì hoùa ra löœa ñaõ ñöôïc hình thaønh roài trôœ laïi hình thaønh, nhö vaäy thì, trong nhieân lieäu khoâng coù löœa.
Neáu phaùp (naøo) ñöôïc hình thaønh nhôø baèng vaøo söï ñoái ñaõi thì phaùp ñoù seõ trôœ thaønh ñoái ñaõi maø hieän taïi thì khoâng coù nhaân ñoái ñaõi neân cuõng khoâng coù phaùp naøo ñöôïc hình thaønh (bôœi söï ñoái ñaõi).
Neáu phaùp nhôø nöông vaøo söï ñoái ñaõi maø hình thaønh, vaäy thì, khi chöa hình thaønh laøm theá naøo coù theå ñoái ñaõi nöông töïa nhau, vaø neáu ñaõ thaønh roài (sau ñoù) môùi coù söï nöông töïa ñoái ñaõi nhö theá thì, ñaõ thaønh roài thì caàn chi ñeán söï ñoái ñaõi nöông töïa nöõa?
Khoâng phaœi nhaân nhieân lieäu môùi coù löœa, cuõng khoâng phaœi khoâng nhaân nhieân lieäu maø coù löœa. Khoâng phaœi nhaân löœa maø coù nhieân lieäu vaø cuõng khoâng phaœi khoâng nhaân löœa maø coù nhieân lieäu. (Dòch caùch khaùc: Nhaân nhieân lieäu khoâng coù löûa, khoâng nhôø nhieân lieäu cuõng khoâng coù löûa, Nhaân löûa khoâng coù nhieân lieäu, khoâng nhaân löûa cuõng khoâng coù nhieân lieäu).
Löœa ñaõ khoâng ñeán töø moät nôi khaùc ngoaøi noù (ñeå nhaäp vaøo nhieân lieäu). Trong nhieân lieäu cuõng khoâng coù löœa (löûa khoâng ñeán töø nôi naøo khaùc, nôi löûa cuõng khoâng coù löûa). Nhieân lieäu cuõng nhö theá, ngoaøi ra nhöõng khía caïnh khaùc ñeàu ñaõ ñöôïc ñeà caäp trong phaåm Ñi vaø Ñeán (*Khöù Lai thöù hai: Söï chuyeån ñoäng vaø khoâng chuyeån ñoäng).
Vaø, nhieân lieäu chính noù khoâng phaœi laø löœa, nhöng taùch rôøi nhieân lieäu thì khoâng coù löœa. Löœa khoâng hieän höõu trong nhieân lieäu, nhieân lieäu cuõng khoâng hieän höõu trong löœa vaø, trong nhieân lieäu cuõng khoâng coù löœa.
Söœ duïng phaùp löœa vaø nhieân lieäu ñeå trình baøy phaùp thoï vaø thoï giaœ (* thoï: nguõ aám; thoï giaœ: ngöôøi), ngoaøi ra cuõng ñeå trình baøy veà caùi bình, chieác aùo vaân vaân..., taát caœ caùc phaùp.
Neáu ngöôøi naøo baœo raèng coù caùi (thaät) ngaõ vaø caùc phaùp ñeàu coù töôùng sai bieät thì phaœi hieåu raèng nhöõng ngöôøi nhö theá khoâng neám ñöôïc phaùp vò cuœa Phaät (khoâng lieãu giaœi giaùo lyù cuœa Phaät).
__________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI MOÄT:
QUAÙN SAÙT BAŒN TEÁ
(* Trong tieáng Phaïn Puørvaøpara-koti-paróksa
coù nghóa Bieân Teá Tröôùc Sau)
Ñaáng ñaïi thaùnh (Phaät) ñaõ daïy raèng: khoâng theå naøo tìm thaáy ñöôïc caùi bieân teá caên baœn toái sô vì söï sanh töœ ñaõ khoâng coù söï baét ñaàu (thuœy) vaø laïi cuõng khoâng coù söï keát thuùc (chung).
Neáu khoâng coù söï baét ñaàu vaø keát thuùc (thuœy chung) thì khoaœng giöõa cuœa söï baét ñaàu vaø keát thuùc laøm theá naøo coù theå coù ñöôïc, vì theá maø, trong ñoù khoâng coù tröôùc, khoaœng giöõa vaø sau (tam teá).
Giaœ ñònh raèng vì tröôùc ñaõ coù söï sanh ra neân sau ñoù môùi coù söï suy laõo vaø töœ vong, (nhö theá thì), khoâng coù söï suy laõo vaø töœ vong maø vaãn coù söï soáng, söï sanh tröôœng (tröôùc ñoù) vaø, khoâng coù söï sanh ra maø vaãn coù söï giaø vaø cheát.
Neáu tröôùc ñaõ coù giaø vaø cheát roài (neân) sau ñoù môùi coù söï sanh tröôœng (ra ñôøi) nhö theá thì laø khoâng coù nguyeân nhaân (vì khoâng coù nguyeân nhaân neân môùi coù söï vieäc laø) khoâng heà sanh tröôœng ra maø vaãn coù söï giaø cheát!
Söï sanh tröôœng, söï suy laõo vaø söï cheát choùc ñaõ chaúng phaœi (ñöôïc) xaœy ra ñoàng luùc vì nhö theá thì ngay ñang khi sanh ra cuõng laø luùc ñang cheát, vaäy thì caœ hai ñeàu (ôœ trong tröôøng hôïp laø) khoâng coù nguyeân nhaân.
Neáu giaœ ñònh raèng caùi tröôùc (* tröôùc coù sanh sau môùi coù cheát), caùi sau (* tröôùc coù cheát sau môùi sanh) vaø hai caùi coïng laïi (* cheát soáng xuaát hieän ñoàng thôøi) thì ñeàu khoâng ñuùng vaäy, ñaõ khoâng ñuùng thì taïi sao laïi phaœi hyù luaän cho raèng coù söï sanh tröôœng, söï suy giaø vaø söï cheát choùc?
Caùc nhaân vaø quaœ sôœ höõu (nhaân vaø quaû ñaõ coù ñöôïc), caùc phaùp töôùng vaø khaœ töôùng, thoï vaø thoï giaœ vaân vaân... taát caœ caùc phaùp sôœ höõu (hieän coù) chaúng nhöõng khoâng chæ khoâng tìm thaáy ñöôïc caùi bieân teá coäi goác toái sô (baûn teá) trong sanh töœ luaân hoài maø ngay nhö taát caœ caùc phaùp cuõng theá, khoâng heà coù caùi baœn teá (bieân teá toái sô) ñoù.
______________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI HAI:
QUAÙN SAÙT VEÀ SÖÏ THOÁNG KHOÅ
Moät soá ngöôøi quan nieäm raèng söï khoå ñau hoaëc do chính mình töï taïo, hoaëc do nhöõng ñieàu kieän, yeáu toá khaùc taïo ra, hoaëc do caœ hai (keát hôïp taïo ra) maø cuõng coù theå laø khoâng do baát cöù nguyeân nhaân naøo. Nhöõng quan nieäm veà söï khoå ñau nhö theá ñaõ hoaøn toaøn khoâng ñuùng vôùi caùi quaœ cuœa söï khoå.
Söï khoå ñau neáu laø do chính mình (töï) taïo ra thì noù ñaõ khoâng phaœi ñöôïc sanh ra töø caùc Duyeân, vì nhaân nhôø coù aám naøy neân (môùi) coù aám kia sanh ra (* aám töùc laø uaån. AÁm laø ngaên che, chöõ do Ngaøi La Thaäp dòch. Uaån laø chöùa nhoùm, do Ngaøi Huyeàn Trang dòch töø chöõ kieàn ñoä (skandha); coù moät soá ngöôøi khaùc dòch laø chuùng).
Neáu cho raèng naêm aám naøy laø khaùc bieät hoaøn toaøn vôùi naêm aám kia thì leõ ra phaœi noùi raèng khoå ñau ñaõ ñöôïc taïo neân töø nhöõng yeáu toá khaùc.
Neáu söï khoå ñau laø do chính con ngöôøi taïo ra nhö theá thì, khi taùch rôøi khoûi söï khoå ñau, laøm theá naøo con ngöôøi coù theå hieän höõu (laøm sao coù con ngöôøi) maø baœo raèng ngöôøi ñoù (coù khaœ naêng) töï taïo khoå ñau cho chính mình.
Neáu khoå ñau laø do tha nhaân (ngöôøi khaùc) taïo ra roài ñem gaùn cho ngöôøi naøy neáu theá thì, ñang khi taùch rôøi söï ñau khoå (khoaœng giöõa söï chuyeån tieáp) laøm theá naøo coù theå coù ngöôøi thoï khoå naøy.
Khoå ñau neáu laø do ngöôøi khaùc (kia) taïo ra roài ñem gaùn cho ngöôøi naøy nhö vaäy thì, laøm theá naøo coù theå coù moät con ngöôøi ñaõ thoaùt ly söï ñau khoå nhöng vaãn coù khaœ naêng trao söï khoå ñau cho ngöôøi naøy?
Töï mình taïo taùc neáu ñaõ baát thaønh thì laøm theá naøo coù theå taïo ra söï khoå ñau cho keœ khaùc ñöôïc, vaø neáu ngöôøi khaùc kia taïo ra söï khoå thì caùi khoå ñoù töùc cuõng ñöôïc goïi laø töï taïo taùc (* vì ngöôøi khaùc ñaõ töï taïo thì söï taïo taùc cuœa chính hoï ñích thöïc laø söï töï taùc).
Khoâng theå baœo (goïi) raèng söï khoå ñau laø töï taùc (laø moät caùi gì töï hình thaønh, töï taïo ra) vì leõ chính phaùp khoâng theå töï taïo taùc ra phaùp, cuõng theá, söï ñau khoå ñoù voán ñaõ khoâng coù töï theå thì laøm theá naøo noù laïi coù khaœ naêng taïo ra söï thoáng khoå.
Neáu söï khoå ñau ñöôïc töïu thaønh bôœi caùi naøy vaø caùi kia (* töï taïo vaø do ngöôøi khaùc taïo—töï taùc vaø tha taùc) thì leõ ra phaœi coù caùi khoå ñöôïc thaønh töïu bôœi söï coäng taùc (* töï vaø tha coïng laïi taïo ra khoå). Caùi naøy vaø caùi kia (töï mình vaø ngöôøi khaùc) vaãn coøn khoâng theå taïo neân söï thoáng khoå huoáng chi laø khoâng coù nguyeân nhaân (maø coù theå) taïo ra.
Chaúng phaœi chæ ñeà caäp ñeán boán loaïi yù nghóa (* töï taùc, tha taùc, coïng taùc vaø voâ nhaân taùc) cuœa söï khoå ñau ñeàu khoâng theå thaønh laäp maø taát caœ vaïn vaät ngoaïi thaân (beân ngoaøi) ñeàu cuõng khoâng theå thaønh laäp neáu y cöù vaøo boán nghóa treân ñeå quan saùt.
________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI BA:
QUAÙN SAÙT CAÙC HAØNH
Nhö trong caùc kinh, ñöùc Phaät ñaõ daïy: hö huyeãn khoâng thaät (* hö cuoáng-Mrsaø) chính laø voïng töôœng thuœ chaáp vaøo caœnh töôùng (* Mosadharma) (hieän töôïng hieän khôœi). Vì do voïng töôœng thuœ chaáp vaøo caùc haønh neân goïi ñoù laø hö cuoáng.
Keœ voïng töôœng (suy töôûng meâ laàm khoâng thaät) chaáp thuœ (baùm giöõ) vaøo nhöõng töôùng hö huyeãn khoâng thaät aáy thöœ hoœi trong (caùc haønh) ñoù caùi gì laø sôœ thuœ (caœnh töôùng bò chaáp giöõ)? Ñöùc Phaät chæ daïy nhöõng söï vieäc nhö theá laø vì muoán hieån thò Khoâng Nghóa (* yù nghóa cuœa Khoâng taùnh).
Vì caùc phaùp höõu vi ñeàu sanh dieät bieán dò (bieán dòch thay ñoåi mieân tuïc) theá neân bieát raèng (caùc phaùp) ñeàu khoâng coù töï taùnh (voâ taùnh). Vaø ngay caœ (caùi goïi laø) Phaùp khoâng coù töï taùnh (phaùp voâ töï taùnh) ñoù cuõng khoâng coù noát neân, taát caœ caùc phaùp ñeàu Khoâng vaäy. (khoâng coù thaät theå).
Caùc phaùp neáu khoâng coù töï taùnh, theá thì, laøm theá naøo coù theå baœo raèng coù (raát nhieàu) söï thay ñoåi bieán dò töø khi laø moät treœ con cho ñeán luùc tuoåi giaø? (* töø moät ñöùa treœ môùi sanh ñeán luùc tuoåi giaø vaãn coù caùc thöù thay ñoåi).
Neáu caùc phaùp maø coù töï taùnh thì laøm theá naøo coù theå thay ñoåi bieán dò ñöôïc? vaø neáu caùc phaùp khoâng coù töï taùnh thì taïi sao coù söï thay ñoåi bieán dò?
Chính noù—phaùp (moät phaùp naøy) thì khoâng coù thay ñoåi bieán dòch vaø Phaùp bieán dò thay ñoåi thì cuõng khoâng coù thay ñoåi bieán dòch gioáng nhö treœ khoâng taïo ra giaø vaø cuõng khoâng theå treœ taïo ra treœ ñöôïc. (*traùng nieân khoâng theå taïo ra laõo nieân vaø laõo nieân khoâng theå taùc thaønh tuoåi traùng nieân).
Neáu töï theå cuœa phaùp chính laø söï thay ñoåi bieán dò thì leõ ra söõa cuõng phaœi chính laø bô nhöng khi taùch rôøi söõa ra thì naøo coù phaùp gì khaùc ñeå coù theå laøm thaønh bô!
Neáu coù moät phaùp naøo chaúng Khoâng thì leõ ra cuõng phaœi coù moät phaùp naøo ñoù goïi laø Khoâng, nhöng thaät teá thì ñaõ khoâng coù caùi phaùp goïi laø chaúng Khoâng theá thì laøm theá naøo coù theå coù ñöôïc caùi phaùp goïi laø Khoâng? (khoâng phaùp).
Ñaáng Ñaïi Thaùnh (ñöùc Phaät) daïy raèng: Khoâng Phaùp laø vieãn ly caùc kieán chaáp, nhöng neáu trôœ laïi chaáp thaáy coù caùi Khoâng (kieán chaáp veà Khoâng), thì chö Phaät cuõng khoâng theå hoùa ñoä.
________________
PHAÅM THÖÙ MÖÔØI BOÁN:
QUAÙN SAÙT SÖÏ HOØA HÔÏP
Caùi thaáy (* kieán: nhaõn caên), ñoái töôïng bò thaáy (* khaœ kieán: saéc traàn ) vaø ngöôøi thaáy (* kieán giaœ: nhaõn thöùc) ba caùi naøy moãi moät caùi ôœ moät phöông vò khaùc bieät maø ba phaùp (caùi) ñaõ sai bieät nhö theá thì hoaøn toaøn khoâng theå coù moät luùc naøo ñoù seõ coù söï hoøa hôïp ñöôïc.
Söï tham ñaém, ñoái töôïng cuœa söï tham ñaém vaø ngöôøi tham ñaém cuõng phaœi ñöôïc quaùn saùt nhö theá, ngoaøi ra, caùc Nhaäp (*naêm nhaäp: nhaäp laø söï lieân quan ra vaøo nhö trong kinh thöôøng goïi luïc nhaäp...) khaùc vaø phieàn naõo vaân vaân... ñeàu cuõng neân quaùn saùt nhö theá.
Neáu laø phaùp (vaät gì) sai khaùc thì ñöông nhieân (phaûi) coù söï hoøa hôïp, nhöng, caùi thaáy vaân vaân... khoâng coù töôùng sai khaùc, vaø vì töôùng sai khaùc ñaõ baát thaønh (khoâng theå thaønh laäp) neân caùi thaáy vaân vaân... laøm theá naøo coù theå hoøa hôïp ñöôïc?
Chaúng nhöõng khoâng chæ coù ñoái töôïng cuœa caùi thaáy vaân vaân... (* ñoái töôïng bò thaáy vaø ngöôøi thaáy) khoâng theå tìm thaáy ñöôïc töôùng sai bieät cuœa noù khoâng thoâi maø ngay caœ taát caœ phaùp hieän höõu ñeàu cuõng khoâng theå tìm thaáy töôùng sai bieät (dò töôùng).
Sôœ dó sai bieät (* caùc duyeân hoøa hôïp thaønh moät phaùp) laø vì caùi nhaân sai bieät (nhaân hoøa hôïp nhöõng sai bieät) neân coù söï sai bieät. Sai bieät maø taùch rôøi söï sai bieät thì khoâng coøn laø sai bieät. Neáu phaùp ñaõ töø nhaân xuaát sanh (nguyeân nhaân) thì phaùp aáy khoâng khaùc nhaân.
Neáu taùch rôøi nôi caùi sai khaùc aáy maø vaãn coù phaùp sai khaùc thì leõ ra ngoaøi söï sai bieät vaãn coù söï sai bieät (söï sai bieät vaãn hieän höõu). Nhöng, khi taùch rôøi khoœi nôi sai bieät thì khoâng coøn laø sai bieät, vì theá neân, khoâng coù sai bieät.
Trong söï sai bieät khoâng coù töôùng sai bieät, khoâng phaœi ôœ trong söï sai bieät cuõng khoâng coù töôùng sai bieät, vì khoâng coù töôùng sai bieät neân khoâng coù söï sai bieät giöõa caùi naøy vaø caùi kia.
Töï theå cuœa (moät) phaùp khoâng theå töï hoøa hôïp, phaùp sai bieät khaùc cuõng khoâng theå hoøa hôïp. Phaùp ñöôïc hoøa hôïp, thôøi ñieåm ñeå hoøa hôïp vaø chuœ theå ñöùng ra hoøa hôïp ñeàu khoâng theå coù ñöôïc. (hôïp giaœ, hôïp thôøi, hôïp phaùp).
_________________