TRUNG LUAÄN (MADHYAMAKAKAØRIKAØ
)Taùc giaû: Boà taùt Long Thoï (Naøgaørjuna)
Haùn dòch: Tam taïng Phaùp sö Cöu Ma La Thaäp
Vieät dòch: Thích Vieân Lyù
ª
TRUNG LUAÄN QUYEÅN THÖÙ NHAÁT
PHAÅM THÖÙ NHAÁT:
QUAÙN NHAÂN DUYEÂN
Chaúng sanh cuõng chaúng dieät. Chaúng thöôøng cuõng chaúng ñoaïn. Chaúng ñoàng nhaát cuõng chaúng sai bieät. Chaúng ñeán cuõng chaúng ñi. Coù theå ñeà ra, neâu leân (Ñöùc Phaät giaœng daïy) nhaân duyeân naøy ñeå dieät tröø nhöõng hyù luaän moät caùch thieän thuaät. Con cuùi ñaàu ñaœnh leã Ñöùc Phaät; trong taát caœ caùc hoïc thuyeát, thaùnh giaùo, nhöõng lôøi daïy cuœa Ngaøi laø nhöõng giaùo lyù toái toân, voâ thöôïng.
Caùc phaùp (muoân söï muoân vaät) ñaõ chaúng phaœi töï sanh (sanh ra töø töï theå) cuõng chaúng phaœi ñöôïc sanh ra töø moät vaät theå khaùc (tha sanh) maø cuõng chaúng phaœi töø Töï vaø Tha coïng laïi maø sanh (coïng sanh) laïi caøng chaúng phaœi voâ nhaân (khoâng coù nguyeân nhaân) vì theá bieát raèng: caùc phaùp voán voâ sanh.
Gioáng nhö töï taùnh cuœa caùc phaùp, khoâng naèm ôœ (hieän höõu) trong duyeân (nhöõng yeáu toá, ñieàu kieän), vaø, vì do khoâng coù töï taùnh neân, cuõng khoâng coù tha taùnh.
____________
Löu yù: Baét ñaàu töø trang keá tieáp, taát caû nhöõng gioøng chöõ nghieâng naèm trong ngoaëc ñôn ( ) coù daáu hoa thò (*) ôû tröôùc, laø lôøi chuù thích giaûn löôïc cuûa dòch giaû.
____________
Caùc phaùp ñöôïc sanh ra töø boán duyeân ñoù laø: Nhaân duyeân (* phaùp höõu vi, sanh dieät); thöù ñeä duyeân (* ñaúng voâ giaùn duyeân: taâm, taâm sôœ sanh dieät noái tieáp nhau khoâng giaùn ñoaïn); duyeân duyeân (*sôœ duyeân duyeân: taâm sôœ phaùp cuøng vôùi taâm töông öng) vaø taêng thöôïng duyeân (*nguyeân toá quyeát ñònh; saéc ñoái ñaõi vôùi taâm vaø ngöôïc laïi; do naêng löïc öùng duïng thuø thaéng cuœa taâm ñaõ taïo cho saéc töùc ngoaïi caœnh saéc traàn coù ñöôïc nhöõng yù nghóa, taùc duïng...), ngoaøi boán duyeân treân, khoâng coù duyeân thöù naêm.
Quaœ (* chæ caùc Phaùp, muoân söï muoân vaät) ñöôïc sanh ra töø caùc duyeân hay laø töø nôi phi duyeân (phi ñieàu kieän vaø yeáu toá)? Trong caùc duyeân ñoù laø ñaõ coù saün Quaœ (*caùc phaùp) hay laø trong caùc duyeân ñoù khoâng coù quaœ?
Nhaân chính laø Phaùp (vaät theå) sanh ra Quaœ, Phaùp ñoù goïi laø Duyeân nhö theá thì, neáu Quaœ ñoù chöa sanh thì taïi sao, vì lyù do gì khoâng goïi (noù) laø Phi duyeân (chaúng phaœi duyeân, caùc yeáu toá ñieàu kieän)?
Quaœ ñaõ coù saün tröôùc trong duyeân (hay khoâng coù saün trong duyeân), coù tröôùc hay khoâng caœ hai ñeàu khoâng theå truy nhaän (vì neáu) tröôùc ñoù ñaõ khoâng coù thì laáy gì (ai) laøm duyeân (vaø neáu) tröôùc ñoù ñaõ coù thì caàn gì phaœi möôïn nhôø ñeán duyeân?
Neáu Quaœ ñaõ chaúng phaœi laø höõu sanh (coù söï sanh ra) (Phi höõu sanh) maø cuõng laïi chaúng phaœi laø voâ sanh (phi voâ sanh), ñoàng thôøi cuõng chaúng phaœi laø coù sanh hay khoâng coù sanh (phi höõu voâ sanh), theá thì, laøm theá naøo coù theå baœo raèng: coù caùc duyeân?
Neáu luùc quaœ chöa sanh thì leõ ra khoâng coù söï hoaïi dieät, (vì neáu) hoaïi dieät thì phaùp laøm theá naøo coù theå gaù nöông vaøo, vì theá neân: khoâng coù Thöù Ñeä Duyeân.
Nhö chö Phaät ñaõ daïy: Phaùp vi dieäu chôn thaät (phaùp thaät töôùng) trong ñoù (trong taát caùnh khoâng) khoâng coù baát cöù vaät theå naøo ñeå nöông gaù (voâ duyeân phaùp), theá thì laøm gì coù (caùi goïi laø) Duyeân Duyeân?
Caùc phaùp voán khoâng coù töï taùnh (voâ töï taùnh) neân khoâng coù töôùng Höõu, theá maø baœo raèng coù söï vieäc nhö theá, vì vaäy neân caùi vieäc (cho raèng) coù ñoù hoaøn toaøn khoâng hôïp lyù.
Khaùi löôïc hay quaœng dieãn (duø toùm löôïc hay giaœng roäng) thì vaãn khoâng theå tìm thaáy Quaœ trong Nhaân duyeân ñöôïc; nhöng neáu, (quaœ) khoâng coù trong Nhaân Duyeân thì laøm theá naøo coù theå baœo raèng Quaœ ñöôïc sanh ra töø caùc Duyeân?
Vaø neáu cho raèng trong Duyeân khoâng coù Quaœ maø (quaœ ñoù laïi) ñöôïc sanh ra töø Duyeân vaäy thì caùi Quaœ ñoù taïi sao laïi (khoâng theå) khoâng töø trong Phi Duyeân (chaúng phaœi caùc Duyeân) sanh ra?
Vaø neáu, Quaœ ñöôïc sanh ra töø Duyeân, nhöng, (caùi ñöôïc goïi laø) Duyeân aáy voán khoâng coù töï taùnh, nhö theá thì, ñöôïc sanh ra töø caùi khoâng coù töï taùnh vaäy thì laøm theá naøo coù theå (baœo ñöôïc raèng) ñöôïc sanh ra töø Duyeân?
Quaœ ñaõ khoâng ñöôïc sanh ra töø Duyeân maø cuõng chaúng phaœi ñöôïc sanh ra töø Phi Duyeân, vì theá, Quaœ khoâng coù, neân, Duyeân vaø Phi Duyeân cuõng khoâng.
________________
PHAÅM THÖÙ HAI:
QUAÙN SAÙT SÖÏ CHUYEÅN ÑOÄNG
VAØ SÖÏ KHOÂNG CHUYEÅN ÑOÄNG
(Quaùn Saùt Söï Ñeán Ñi)
Neáu ñaõ chuyeån ñoäng thì khoâng coøn ñang laø chuyeån ñoäng, neáu chöa chuyeån ñoäng thì cuõng khoâng ñang laø chuyeån ñoäng. Taùch lìa caùi ñöôïc goïi laø ñaõ chuyeån ñoäng vaø chöa chuyeån ñoäng thì luùc ñang chuyeån ñoäng cuõng khoâng coù noát caùi ñang chuyeån ñoäng.
Nôi naøo coù söï di ñoäng thì chính nôi ñoù coù ñoäng taùc chuyeån ñoäng. Chaúng phaœi caùi ñaõ chuyeån ñoäng hay caùi chöa ñöôïc chuyeån ñoäng maø chính laø söï chuyeån ñoäng ñang chuyeån ñoäng.
Laøm theá naøo maø ngay ñang khi chuyeån ñoäng laïi coù söï (phaùp bieät laäp) ñoàng luùc chuyeån ñoäng? Vaø, neáu taùch rôøi söï (phaùp) chuyeån ñoäng thì khoâng theå coù ñöôïc caùi goïi laø ñang chuyeån ñoäng.
Neáu ai chuœ tröông raèng söï ñang chuyeån ñoäng coù caùi di ñoäng (bieät laäp) thì keœ ñoù sai laàm, vì, ñaõ taùch rôøi söï chuyeån ñoäng maø vaãn coøn coù caùi ñang chuyeån ñoäng; nhöng, thöïc teá thì, chính söï ñang chuyeån ñoäng töï noù ñôn ñoäc chuyeån ñoäng.
Neáu ñang khi chuyeån ñoäng maø coù (vaät theå) di ñoäng thì laø ñaõ coù hai thöù chuyeån ñoäng: Moät goïi laø ñang chuyeån ñoäng vaø hai goïi laø söï ñang chuyeån ñoäng coù caùi chuyeån ñoäng (bieät laäp).
Neáu coù hai söï (phaùp) chuyeån ñoäng thì ñöông nhieân coù hai khöù giaœ (*khöù giaœ laø moät teân goïi khaùc cuœa ngaõ, chæ keœ ñang di ñoäng) thì ñöông nhieân: coù hai thöïc theå (ngaõ) di ñoäng, do vaäy maø taùch rôøi ngöôøi chuyeån ñoäng (*nguyeân ñoäng löïc, thöïc theå—ngaõ) thì söï chuyeån ñoäng khoâng theå coù ñöôïc.
Neáu taùch rôøi ngöôøi chuyeån ñoäng thì khoâng theå coù ñöôïc söï chuyeån ñoäng, vì ñaõ khoâng coù söï chuyeån ñoäng thì laøm theá naøo coù caùi goïi laø ngöôøi chuyeån ñoäng?
Ngöôøi chuyeån ñoäng thì khoâng chuyeån ñoäng vaø khoâng coù ngöôøi chuyeån ñoäng thì cuõng khoâng coù noát söï chuyeån ñoäng; taùch rôøi söï chuyeån ñoäng vaø nôi khoâng coù ngöôøi chuyeån ñoäng thì khoâng coù söï hieän höõu cuœa vaät thöù ba laø ngöôøi chuyeån ñoäng.
Neáu quan nieäm raèng ngöôøi chuyeån ñoäng (coù caùi bieät laäp laø söï) chuyeån ñoäng thì laøm theá naøo nghóa lyù ñoù coù theå toàn taïi? vì neáu taùch rôøi khoœi söï chuyeån ñoäng thì ngöôøi chuyeån ñoäng khoâng theå coù ñöôïc (khoâng theå hieän höõu).
Neáu chuœ tröông raèng (töï thaân) ngöôøi chuyeån ñoäng coù söï chuyeån ñoäng, nhö theá thì, coù ñeán hai loaïi chuyeån ñoäng khaùc nhau: moät laø ngöôøi chuyeån ñoäng chuyeån ñoäng vaø, hai laø söï chuyeån ñoäng di ñoäng.
Neáu ai baœo raèng ngöôøi chuyeån ñoäng (ñang) chuyeån ñoäng thì keœ ñoù laàm laãn, vì ñaõ taùch rôøi söï chuyeån ñoäng maø vaãn coøn coù ngöôøi chuyeån ñoäng neân hoï môùi baœo raèng keœ chuyeån ñoäng (beân caïnh coøn) coù (moät vaät theå bieät laäp) di ñoäng.
Caùi ñaõ chuyeån ñoäng töï noù (trong ñoù) khoâng coù ñieåm (ñoäng cô) xuaát phaùt, caùi chöa chuyeån ñoäng trong töï thaân cuõng khoâng coù baát cöù ñoäng cô phaùt ñoäng naøo, vaø, caùi ñang chuyeån ñoäng trong ñoù cuõng khoâng theå tìm thaáy baát cöù ñoäng cô phaùt xuaát naøo, theá thì, nôi ñaâu ñích thò laø nôi coù ñoäng cô xuaát phaùt?
Chöa phaùt ñoäng thì khoâng theå coù söï ñang chuyeån ñoäng, laïi caøng cuõng khoâng coù caùi goïi laø ñaõ chuyeån ñoäng, hai söï vieäc naøy leõ ra phaœi coù ñoäng cô xuaát phaùt, nhöng, khi chöa chuyeån ñoäng thì laøm sao coù söï phaùt ñoäng?
Khoâng coù söï chuyeån ñoäng, khoâng coù caùi chöa chuyeån ñoäng cuõng khoâng luoân caùi ñang chuyeån ñoäng. Taát caœ ñeàu khoâng coù ñieåm xuaát phaùt, theá thì, laøm theá naøo ñeå coù theå phaân bieät roõ raøng?
Keœ chuyeån ñoäng thì khoâng theå ñöùng yeân (ñình truï), khoâng coù keœ chuyeån ñoäng thì cuõng khoâng coù caùi goïi laø (keœ) ñöùng yeân, taùch rôøi khoœi keœ chuyeån ñoäng vaø keœ khoâng chuyeån ñoäng thì laøm gì coù caùi thöù ba naøo laø caùi ñöùng yeân?
(Ñaõ baœo raèng) keœ chuyeån ñoäng thì khoâng theå ñang ñöùng yeân (* vì neáu ñang ñöùng yeân thì khoâng theå baœo keœ ñoù ñang di chuyeån), laøm sao coù yù nghóa neáu baûo raèng keû chuyeån ñoäng ñang ñöùng yeân, ñieàu ñoù khoâng hôïp lyù: neáu ñang khi taùch rôøi khoœi söï chuyeån ñoäng thì ngay luùc ñoù khoâng theå coù ñöôïc keœ ñang chuyeån ñoäng.
Ñaõ chuyeån ñoäng, chöa chuyeån ñoäng vaø ñang chuyeån ñoäng caœ ba ñeàu khoâng theå ñöùng yeân, nhöõng söï vaät coù söï ñi ñöùng (* phaùp haønh chæ: söï vaän haønh di ñoäng vaø söï ñình chæ baát ñoäng) ñeàu ñoàng nghóa vôùi söï chuyeån ñoäng. (tam thôøi di chuyeån).
Cho raèng söï chuyeån ñoäng chính laø keœ chuyeån ñoäng thì vieäc naøy khoâng ñuùng maø baœo raèng söï chuyeån ñoäng khaùc bieät vôùi keœ chuyeån ñoäng thì cuõng khoâng hôïp leõ.
Neáu quan nieäm raèng ngay nôi chính söï chuyeån ñoäng töùc laø keœ chuyeån ñoäng (nhö theá thì) taùc giaœ vaø taùc nghieäp (*ngöôøi taïo taùc ra nghieäp vaø nghieäp ñöôïc taïo taùc) laïi laø moät.
Neáu chuœ tröông raèng söï chuyeån ñoäng coù söï khaùc bieät vôùi keœ chuyeån ñoäng nhö theá thì: taùch rôøi keœ chuyeån ñoäng vaãn coù söï chuyeån ñoäng vaø taùch rôøi söï chuyeån ñoäng vaãn coù keœ chuyeån ñoäng.
Neáu söï chuyeån ñoäng vaø keœ chuyeån ñoäng laø hai vaø neáu söï ñoàng nhaát vaø sai bieät ñöôïc thaønh laäp thì caœ hai ñeàu baát thaønh, nhö theá thì, laøm theá naøo (coù theå cho raèng coù caùi goïi laø söï chuyeån ñoäng) coù theå thaønh laäp.
Vì coù söï chuyeån ñoäng maø bieát coù keœ chuyeån ñoäng, khoâng theå cho raèng keœ chuyeån ñoäng chính laø söï chuyeån ñoäng, vì tröôùc ñoù khoâng coù söï di ñoäng cho neân cuõng khoâng coù keœ chuyeån ñoäng di ñoäng.
Nhaân vì söï chuyeån ñoäng maø bieát keœ chuyeån ñoäng, khoâng theå söœ duïng söï chuyeån ñoäng naøo khaùc vì chính ngay trong moät keœ chuyeån ñoäng khoâng theå coù ñöôïc hai söï chuyeån ñoäng.
Ñaõ quyeát ñònh döùt khoaùt laø coù keœ chuyeån ñoäng thì khoâng theå duøng ba söï chuyeån ñoäng (ñaõ, chöa vaø ñang) vaø neáu khoâng quyeát ñònh laø coù keœ chuyeån ñoäng thì cuõng khoâng theå söœ duïng ba söï chuyeån ñoäng ñöôïc.
Söï chuyeån ñoäng duø quyeát ñònh laø coù hay khoâng (quyeát ñònh hay khoâng quyeát ñònh) thì keœ chuyeån ñoäng cuõng khoâng theå söœ duïng ba söï chuyeån ñoäng treân. Vì theá maø söï chuyeån ñoäng, keœ chuyeån ñoäng vaø nôi choán chuyeån ñoäng (sôœ xöù khöù) caœ ba ñeàu khoâng. (* nhaân, phaùp vaø thôøi-khoâng: Thôøi gian vaø nôi choán ñeàu khoâng coù töï taùnh).
______________
PHAÅM THÖÙ BA:
QUAÙN LUÏC TÌNH
Maét, tai, muõi, löôõi, thaân vaø yù vaân vaân... saùu tình thöùc (tính naêng), maét vaân vaân... saùu tình thöùc naøy (neáu khoâng nhôø coù taùc duïng cuœa) saùu traàn (töùc ngoaïi caœnh nhö) haønh (* haønh uaån: coù theå hieåu laø nghieäp löïc, chæ cho moät nhoùm yù chí trong ñoù goàm caû nhöõng sinh hoaït thuoäc veà tính chaát yù chí vaø baûn naêng. Haønh uaån giöõ moät vai troø voâ cuøng quan troïng vaø ñaày tính quyeát ñònh), saéc (* Saéc uaån chæ cho nhoùm vaät chaát bao goàm boán ñaïi: ñaát, nöôùc, gioù, löûa) vaân vaân... thì maét (chaéc chaén) khoâng coù khaœ naêng töï thaáy töï theå cuœa chính noù, maø neáu khoâng coù khaœ naêng töï thaáy thì laøm theá naøo coù theå thaáy ñöôïc vaät khaùc.
Ví duï veà löœa thì khoâng theå (thích hôïp) ñeå coù theå taïo thaønh (luaän lyù cho raèng) maét thaáy ñöôïc muoân söï muoân vaät (phaùp). Vaán ñeà naøy ñaõ ñöôïc giaœi ñaùp moät caùch toång quaùt trong phaåm noùi veà ñaõ chuyeån ñoäng, chöa chuyeån ñoäng vaø ñang chuyeån ñoäng (* phaåm thöù hai).
Caùi thaáy neáu chöa ñang thaáy (luùc chöa thaáy) thì khoâng theå goïi laø thaáy, nhöng, baœo raèng caùi thaáy coù khaœ naêng (ñeå) thaáy, vieäc ñoù khoâng ñuùng.
Caùi thaáy ñaõ khoâng theå coù (söï) thaáy, (caùi) chaúng phaœi thaáy (phi kieán) cuõng chaúng thaáy, neáu phaù tröø xong caùi thaáy töùc laø phaù tröø keœ thaáy (* caùi thaáy ñaõ bò phaù thì ñöông nhieân ngöôøi thaáy cuõng bò phaù boœ).
Taùch lìa caùi thaáy hay chaúng taùch rôøi caùi thaáy thì cuõng khoâng theå coù ñöôïc ngöôøi thaáy. Vì khoâng coù ngöôøi thaáy cho neân khoâng theå naøo coù theå coù söï thaáy (*kieán: nhaõn caên) vaø caùi coù theå thaáy (*khaœ kieán: saéc traàn).
Vaø, vì caùi thaáy vaø ñoái töôïng coù theå thaáy caœ hai ñeàu khoâng, theá neân, thöùc vaân vaân... boán phaùp (* thöùc, xuùc, thoï vaø aùi) cuõng khoâng, (vaø nhö theá thì), boán thuœ (*duïc thuœ, kieán thuœ, giôùi caám thuû vaø ngaõ ngöõ thuœ) vaân vaân... caùc duyeân laøm sao coù theå hieän höõu ñöôïc?
Tai, muõi, löôõi, thaân, yù, aâm thinh (thinh traàn) vaø ngöôøi nghe vaân vaân... cuõng phaœi ñöôïc hieåu bieát nhö theá trong yù nghóa nhö ñaõ ñeà caäp.
______________
PHAÅM THÖÙ TÖ:
QUAÙN NAÊM AÁM
Neáu taùch lìa saéc nhaân (* nguoàn coäi, nguyeân nhaân cuœa saéc, chæ veà caùc traàn caœnh) thì khoâng theå coù ñöôïc saéc (phaùp) maø neáu lìa saéc (phaùp) thì khoâng theå coù ñöôïc saéc nhaân.
Lìa saéc nhaân maø saéc phaùp vaãn hieän höõu, nhö vaäy thì, saéc ñoù laø voâ nhaân (khoâng coù nhaân), khoâng coù nhaân nhöng phaùp vaãn hieän höõu, vieäc ñoù khoâng ñuùng.
Neáu lìa saéc (phaùp quaœ) nhöng vaãn coù (saéc) nhaân, theá thì coù nhaân nhöng khoâng coù quaœ (* vì khoâng coù quaœ thì khoâng theå goïi laø nhaân) vaø, neáu baœo raèng coù nhaân nhöng khoâng coù quaœ thì ñoù laø ñieàu phi lyù khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc.
Neáu ñaõ coù saéc thì khoâng caàn ñeán nhaân cuœa saéc, vaø neáu khoâng coù saéc thì cuõng khoâng caàn ñeán nhaân cuœa saéc.
Nhöng neáu khoâng coù nhaân maø saéc vaãn hieän höõu thì vieäc ñoù hoaøn toaøn phi lyù. Vì theá neân, baäc thöùc giaœ khoâng neân (khôœi taâm) phaân bieät veà saéc.
Neáu quan nieäm raèng Quaœ töông tôï vôùi Nhaân (neáu nhaân vaø quaœ gioáng nhau) thì khoâng ñuùng, maø cho raèng quaœ chaúng gioáng nhaân thì cuõng sai laàm.
Thoï aám vaø töôœng aám, haønh aám vaø thöùc aám vaân vaân... taát caœ bao nhieâu phaùp khaùc cuõng ñeàu ñoàng (gioáng vôùi) nhö saéc aám.
Neáu coù ngöôøi caät vaán (veà hieän töôïng hoaëc thaät theå cuœa caùc phaùp) ai muoán giaœi ñaùp maø lìa boœ, khoâng döïa vaøo Nghóa Khoâng (khoâng taùnh) ñeå giaœi ñaùp thì söï giaœi ñaùp ñoù baát thaønh, khoâng khaùc gì ngöôøi nghi vaán kia.
Vaø neáu coù ngöôøi vaán naïn maø khoâng y cöù vaøo Nghóa Khoâng (lìa Khoâng nghóa) ñeå chæ baøy söï sai laàm cuœa ñoái phöông thì cuoäc vaán naïn ñoù baát thaønh, (vì leõ ngöôøi giaœi ñaùp cuõng meâ ñoän) chaúng khaùc gì keœ nghi vaán kia.
_______________
PHAÅM THÖÙ NAÊM:
QUAÙN LUÏC CHUŒNG
(Ñòa, Thuœy, Hoœa, Phong, Khoâng, Thöùc)
Luùc chöa coù hình töôùng cuœa hö khoâng thì khoâng coù vaät theå (ñöôïc goïi laø) hö khoâng, neáu hö khoâng coù tröôùc (nhöõng töôùng traïng) thì chính noù (hö khoâng) khoâng coù hình töôùng (voâ töôùng).
Phaùp (vaät theå) voâ töôùng naøy (khoâng coù hình töôùng naøy) khoâng theå tìm thaáy (khoâng heà coù) trong baát cöù nôi naøo. Trong Phaùp Voâ töôùng (vaät theå khoâng coù töôùng traïng) (*ñaõ laø moät vaät theå khoâng coù töôùng traïng) thì töôùng traïng ñoù laø voâ hình töôùng (* vì chính noù ñaõ voâ töôùng — voâ sôœ töôùng: khoâng coù baát cöù moät töôùng traïng naøo).
Trong vaán ñeà Höõu töôùng (coù töôùng traïng) vaø Voâ töôùng (khoâng coù töôùng traïng), (neáu y vaøo) töôùng thì khoâng coù ñieåm töïa (voâ sôœ truï) (* vì ñaõ laø voâ töôùng ), coøn neáu lìa boœ höõu töôùng vaø voâ töôùng (coù hình traïng vaø khoâng coù hình traïng) thì cuõng khoâng coù baát cöù ñieåm töïa naøo (*khoâng truï ôœ nhöõng nôi khaùc: khoâng hieän höõu).
Vì Phaùp töôùng (naêng töôùng) khoâng coù neân Phaùp khaœ töôùng (* sôœ töôùng: töôùng traïng cuœa nhöõng hình töôùng hay töôùng traïng cuœa caùc phaùp) cuõng khoâng, vaø, vì Phaùp khaœ töôùng (sôœ töôùng) khoâng coù neân Phaùp töôùng (naêng töôùng) cuõng khoâng coù (dòch caùch khaùc: vì khoâng coù töôùng traïng cuœa vaät theå (phaùp), neân khoâng coù töôùng traïng cuœa vaät theå coù töôùng traïng vaø vì khoâng coù töôùng traïng cuœa vaät theå coù töôùng traïng neân cuõng khoâng theå coù caùi goïi laø töôùng traïng cuœa vaät theå).
Vì theá neân, hieän taïi chaúng nhöõng ñaõ khoâng coù Töôùng (naêng) (baát cöù töôùng traïng naøo) maø coøn khoâng luoân caœ Khaœ töôùng (sôœ) (vaät theå coù töôùng traïng) vaø, khi ñaõ lìa boœ caœ Töôùng laãn Khaœ töôùng (töôùng traïng vaø vaät theå coù töôùng traïng) thì cuõng khoâng theå tìm thaáy coù (caùi goïi laø töï theå cuœa) söï vaät.
Neáu giaœ thieát raèng khoâng coù caùi goïi laø Höõu (* höõu: thaät taïi cuœa töï taùnh) thì laøm sao coù caùi goïi laø voâ. Ñaõ khoâng coù Höõu vaø Voâ (* coù vaø khoâng ) theá thì ñuœ bieát keœ tri nhaän veà Höõu vaø Voâ ñoù laø ai roài (* yù noùi keœ ñoù khoâng coù trí tueä ñeå ñuœ söùc quaùn chieáu vaø thaáy ñöôïc thaät töôùng cuœa muoân söï muoân vaät—caùc phaùp).
Theá neân bieát raèng hö khoâng laø phi höõu nhöng ñoàng thôøi cuõng laø phi voâ (chaúng phaœi coù nhöng cuõng chaúng khoâng coù); noù vöøa laø phi töôùng (naêng), phi khaœ töôùng (sôœ) (* chaúng phaœi töôùng traïng, chaúng phaœi vaät theå coù töôùng traïng hoaëc chaúng phaœi töôùng naêng maø cuõng chaúng phaœi töôùng sôœ). Ngoaøi ra, naêm thöù khaùc (ñòa, thuœy, hoœa, phong vaø thöùc) cuõng gioáng nhö hö khoâng (* töùc laø: phi höõu dieäc phi voâ, phi töôùng phi khaœ töôùng).
Nhöõng keœ thieån trí (coù moät trình ñoä nhaän thöùc noâng caïn, trí hueä caïn côït khoâng saùng suoát) chæ nhìn thaáy caùc phaùp (muoân söï muoân vaät) qua töôùng Höõu hoaëc töôùng Voâ (coù vaø khoâng cuœa töôùng) neân khoâng ñuœ khaœ naêng ñeå tri nhaän ñöôïc phaùp an laïc, tòch laëng nieát baøn.
(*Keœ trí tueä noâng caïn ngu ñoän chæ thaáy caùc phaùp hoaëc coù hình töôùng hay khoâng coù hình töôùng. Hoï khoâng theå thaáy vaø hieåu roõ thaät töôùng cuœa caùc phaùp, khoâng hieåu roõ lyù duyeân khôœi taùnh khoâng töùc khoâng thaáy ñöôïc Phaùp Dieät Kieán An oån töùc laø caùc phaùp tòch dieät taùnh, töùc laø nieát baøn giaœi thoaùt an laïc).
________________
PHAÅM THÖÙ SAÙU:
QUAÙN AÙI DUÏC VAØ
KEŒ THAM NHIEÃM AÙI DUÏC
Neáu taùch lìa nhöõng aùi duïc nhöng tröôùc ñoù (tröôùc khi coù aùi duïc) keœ ñaém nhieãm aùi duïc vaãn hieän höõu, vaãn töï coù (thì khoâng ñuùng). Bôœi vì nhaân coù keœ tham nhieãm aùi duïc neân môùi sanh ra nhöõng aùi duïc.
Neáu khoâng coù keœ tham nhieãm aùi duïc thì laøm sao loøng aùi duïc coù theå hieän höõu. Neáu (suy luaän nhö theá thì) coù hay khoâng coù aùi duïc, ngöôøi tham nhieãm aùi duïc vaãn nhö theá (nhö caùch laäp luaän treân).
Quan nieäm raèng AÙi duïc vaø keœ tham nhieãm aùi duïc ñoàng luùc hieän höõu laäp thaønh laø moät ñieàu khoâng hôïp lyù. Vì neáu aùi duïc vaø keœ tham nhieãm aùi duïc ñoàng thôøi hieän höõu thì caœ hai ñaõ khoâng coù söï hoã töông tuøy thuoäc (töông ñaõi).
Keœ tham nhieãm aùi duïc vaø söï aùi duïc neáu laø ñoàng nhaát, laø moät, nhö vaäy thì, ñaõ laø moät vaät theå (phaùp) thì laøm theá naøo coù theå hoøa hôïp vaø, neáu keœ tham nhieãm aùi duïc vaø söï aùi duïc laø khaùc bieät nhau, nhö vaäy thì, hai vaät theå (phaùp) ñaõ khaùc bieät nhau thì laøm sao coù theå hoøa hôïp?
Neáu laø ñoàng nhaát nhöng vaãn coù söï hoøa hôïp thì leõ ra khi lìa boœ söï hoã töông tuøy thuoäc cuõng vaãn coù söï hoøa hôïp vaø neáu laø sai bieät (aùi duïc khaùc vôùi keœ tham nhieãm aùi duïc) maø söï hoøa hôïp vaãn hieän höõu thì khi taùch rôøi söï hoã töông tuøy thuoäc leõ ra cuõng vaãn coù söï hoøa hôïp.
Neáu laø sai bieät nhau nhöng vaãn coù söï hoøa hôïp thì aùi duïc vaø keœ tham nhieãm aùi duïc laø söï theå gì? Vaø hai töôùng (theå taùnh hai phaùp) tröôùc ñaõ sai khaùc nhöng (taïi sao) sau laïi baœo laø hôïp töôùng (theå töôùng hoøa hôïp)?
Neáu aùi duïc vaø keœ tham nhieãm aùi duïc theå taùnh (töôùng) cuœa moãi caùi ñaõ trôœ thaønh sai khaùc (* neáu aùi duïc vaø keœ tham nhieãm aùi duïc moät beân ñaõ coù töï theå ñoäc laäp vaø) ñaõ thaønh laø töôùng sai bieät, (maø ñaõ thaønh töôùng sai bieät (dò töôùng)) roài thì taïi sao (vì lyù do gì) vaãn cöù baœo laø hoøa hôïp?
Khoâng coù dò töôùng (töôùng sai bieät) ñöôïc thaønh laäp vì theá neân oâng muoán hoøa hôïp nhöng chung cuïc (roát raùo) hôïp töôùng (töôùng hoøa hôïp) vaãn khoâng thaønh theá maø vaãn cöù baœo laø dò töôùng (töôùng sai bieät)!
Vì dò töôùng baát thaønh neân hôïp töôùng cuõng baát thaønh theá maø taïi sao ñoái vôùi vaán ñeà dò töôùng vaãn cöù muoán ñeà caäp veà hôïp töôùng?
Nhö vaäy aùi duïc vaø keœ tham nhieãm aùi duïc chaúng phaœi do hoøa hôïp (phi hoøa hôïp) vaø chaúng phaœi chaúng hoøa hôïp (phi baát hoøa hôïp) maø thaønh laäp. Caùc phaùp cuõng nhö theá, chaúng phaœi phi hoøa hôïp hay phi baát hoøa hôïp maø thaønh. (Caùc phaùp cuõng theá, khoâng phaœi ñöôïc thaønh laäp töø vaán ñeà chaúng phaœi hoøa hôïp hay chaúng phaœi chaúng hoøa hôïp).
_________________