BUDDHA HOME

KINH & SÁCH

 

  THÀNH THẬT TÔNG

 

Thành thật tông do Thành Thật Luận mà lập ra. Thành Thâït Luận do người đồng thời với Thế Thân là Ha Lê Bạt Ma đặt ra. Nó là cuộc vận động cuối cùng của không bộ trong tiểu thừa giáo.

Thế giới quan. Thế giới quan của Thành thật tông phân ra hai môn: thế gian môn, và đệ nhất nghĩa môn.

Thế gian môn có hai phương diện: một phương diện là cứ chỗ chư pháp sinh diệt vô thường thời tất là không có thật ngã để chủ tể. Nhưng một phương diện khác, cứ cái thân ta có đi đứng ngồi nằm, cứ cái tâm ta biết phân biệt, biết liên lạc những tư lự trước và sau. Có như thế mà bảo là vô ngã thời thật là trái với thường thức lắm.

Một phía thời bài xích thật ngã, một phía thời thích ứng thường thức; lại còn phía khác dùng cái thủ đoạn dẫn đến vô ngã, trước lập ngũ uẩn ngã, rồi lại cho rằng cái uẩn ngã ấy là giả ngã. Đó là nghĩa thứ nhất của thế gian môn.

Cứ cái quan điểm trên đó, thời sánh với Câu xá tông, Thành thật tông có tấn bộ một từng về hữu luận: Câu xá tông tự thỉ vốn chủ trương vô ngã.

Nghĩa thứ hai của thế gian môn như sau: lấy cái giả ngã kia mà phân tích nhỏ nhặt ra mãi, thời nếu bỏ cái ngũ uẩn pháp thể ra ngoài, ắt không thể nhận được một vật gì cả. Lại lấy cái pháp thể ấy mà lần lượt phân tích ra mãi nữa, thời đến chỗ giả tưởng cũng không còn phân tích chi được, tức là tới chỗ cuối cùng của vật chất nghĩa là tới nguyên tử (atome).

Đem cái giả định là thật hữu mà biện cho ra thật pháp hữu, đó là nghĩa thứ hai của thế gian môn.

Đệ nhất nghĩa môn, trước thế gian môn, lấy thường thức làm chuẩn đích, mà thiết ra cái bản ngã giả hữu. Rồi do kết quả của học vấn phân tích mà biết rằng cái pháp thật hữu kia cũng chẳng qua là bởi cái vọng tưởng của ta phân biệt là giả hữu mà thôi.

Thật hữu đã không nhận, thời ngoài cái vọng trí phân biệt của ta ra, nào có vật gì được. Vọng phân biệt thời là mê, không phải là chân. Cho nên rốt lại thảy thảy đều là không.

Đến đây là thành thật luận chỉ là mê vọng luận, không phải là vũ trụ luận. Thật ngã không có, thật pháp cũng không có. Người và pháp cả hai đều không. Câu xá tông rốt lại quay về không luận.

Nhân sinh quan và giải thoát quan

Nhân sinh quan trong Thành thật tông chia ra hai môn: lưu chuyển môn và ngộ nhập môn.

Lưu chuyển môn luận về nhân sinh quan cho rằng hiện tại là khổ, và ta đây là mê vọng. Luận nầy giống với luận trong Câu xá tông.

Ngộ nhập môn luận về cách nào mà từ cảnh mê hoặc có thể giác ngộ vào cảnh thường tịch niết bàn.

Luận nầy lấy phương thức "cùng với thật tại nhất trí" làm hình thức của sự giải thoát.

Cùng với thật tại nhất trí là chỉ về phương diện tiêu cực của cái lý tưởng thật tại. Chỗ nầy cũng đồng với Câu xá tông.

Kết cuộc, Thành thật tông bởi theo chủ nghĩa yếm thế mà sinh ra chủ trương cấm dục, để tiêu cực giải thoát, cầu tịch diệt.