TAM THẬP THẤT BỒ TÁT HÀNH
VẤN & ĐÁP
GIẢI ĐÁP CỦA GESHE GYELTSEN
H. Đôi khi các hành giả Pháp làm việc này đối với tôi, và tôi cảm thấy như họ đang thử thách tôi. Nhưng tôi cảm thấy họ như tự hạ thấp khi dùng các phương pháp đó. Đại khái như là mắng nhiếc tôi giữa công chúng để thử sự nhẫn nhục của tôi như một hành giả Pháp.
Đ. Như thế, nếu việc đó xảy ra, điều quan trọng là học cách bỏ quên họ. Đôi khi nó không đến từ người khác, mà có thể là phản ánh của chính cái ngã của ta trên người khác. Thế nên, chúng ta khó lòng biết được nó thật sự đến từ người khác hoặc chỉ là phản ánh chính ý nghĩ của mình. Như thế, cần phân tích cho thích đáng. Chẳng hạn như, cho dù ông chẳng muốn hại ai, người nào khác có thể tìm thấy ông đang ở trong một vị trí bất tường. Họ có thể xem điều gì mà ông đang làm đó như sự lăng nhục họ. Chúng ta ai cũng có thể có phần lâm vào hoàn cảnh như thế.
H. Bạch Geshe-la, tôi cảm thấy chúng ta tu tập ít nhất khi trụ trong một việc gì khiến đau lòng hoặc một việc gì xảy ra khiến giận dữ, và chúng ta cứ bám giữ vào nó. Có một tu tập thiền định nào giúp buông xả nó, buông xả bất cứ điều gì ta bám giữ?
Đ. Đương nhiên, có các thiền định. Vắn tắt, tôi có thể nói tất cả các pháp thiền đều hướng dẫn chúng ta buông xả các thứ căng thẳng bên trong chúng ta. Tôi nghĩ thiền khi đau khổ có thể quán chiếu về chân lý của vô thường và hiểu biết nó không thể đi xa hơn nữa. Có thể người đó không muốn làm ta đau khổ như ta cảm nhận. Tôi nghĩ thiền quán vô thường là hữu hiệu nhất.
H. Cùng một phương thức đó đối với giận dữ, có phải không?
Đ. Như thế, tôi muốn nói, một cách khác, điều đau đớn mà ta giữ bên trong chính là một hình thức của thù oán. Đó là một khía cạnh của thù oán, đúng không? Thế nên, khi ta buông xả oán hận này, ta nhìn về phía sau và thấy nó không phục vụ cho mục đích nào cả. Nếu ta nhìn thấy được sự vô dụng của thù hận, tôi nghĩ điều đó rất giúp ích. Chẳng hạn như, nếu ta đau đớn trong phương cách đó, và đáp trả lại sự đau đớn, nó chẳng hề đi khỏi bằng cách hoàn trả lại cùng loại hành động đó.
Cũng vậy, nếu ta giữ sự liên tục của cơn đau đó, tức là tự mình làm đau chính mình lần nữa, và lần nữa, sống lại trong cùng một tai ương đó. Như thế, ta không buông xả nó. Trụ mãi trong tình trạng đó quả thật tàn phá chính mình, cũng như đối với người đã làm đau mình. Điều đó khiến nó càng trầm trọng hơn. Thế nên, hãy nghĩ về các khía cạnh đó, và thử đi vào mặt luận lý một chút, có lẽ ta sẽ buông xả được mối oán hận đó, hoặc khiến nó bớt nặng nề đi. Giữ một mối hận là một cách ôm giữ lấy bệnh hoạn trong ta, mà không ai xúc chạm được. Ta đang mang trong lòng một nỗi đau khủng khiếp, một cơn đau vô hình dưới mắt người khác, đớn đau thật sự trong trái tim ta. Thế đó, cơn đau đó quá lớn và nặng nề phải mang theo cùng.
H. Phải chăng trách nhiệm của chúng ta là chấp nhận một người đang nổi nóng với ta? Nếu họ cảm thấy tệ hại quá, ta có nên giúp họ bằng cách cho họ biết ta không giận vì hành động của họ?
Đ. Như tôi đã đề cập, khi có người nào dùng lời thô nặng nói với ta, và ta không đáp trả lại họ, thay vì vậy ta có thể mỉm cười trước nó, đột nhiên có thể làm giảm nhẹ cho người đó. Điều này sẽ làm giảm sự căng thẳng của cơn giận. Trong khi đó, về phần ta, việc đó trở thành một trong các yếu tố tuyệt vời, do ta đã chấp nhận được sự thua thiệt ấy một cách cao quý, bởi vì cho dù thua thiệt vào lúc đó, trong thực nghĩa, đó là một chiến thắng về phần ta. Trong Luyện Tâm Bát Đoạn, ngài Langri Tangpa nói, "Có thể nhận sự thua thiệt về phần ta và tặng sự chiến thắng cho người là một trong các tu tập của ta."
H. Bạch Geshe-la, làm sao một người với phương tiện thiện xảo có thể tạo sự quân bình giữa việc bỏ thời giờ cho một người đang đau khổ và thời giờ phải sống quy ẩn thiền định đòi hỏi trong tu tập?
Đ. Tôi nghĩ có một quân bình giữa việc bỏ thời giờ vào quy ẩn hoặc ở cùng một người khốn khổ. Nếu ở cùng người đó mà giúp ích, thì quyết định này thuần từ bi, tôi tin chắc ông sẽ chọn từ bi. Tuy nhiên, nếu thật ra ông đang thỏa mãn cho sự luyến ái dưới dạng từ ái, nếu ở cùng người đó vì một sự luyến lưu hoặc nhớ nhung nào, đương nhiên tôi nghĩ tốt hơn nên chọn thiền định. Ta phải chắc chắn sự chọn lựa này được thuần túy đặt trên sự từ ái và bi mẫn. Trong khi nếu sự chọn lựa đó vì ý tưởng, "Nếu tôi phục vụ cho người ấy, tôi sẽ khá hơn một chút trong đời sống xã hội. Ai cũng nghĩ tốt hơn về tôi, và điều đó làm tăng giá trị hình ảnh của tôi, và, hoặc tôi có thể đạt một vài thừa hưởng nào đó từ người ấy." Nếu làm bằng thái độ đó, loại động cơ đó, chắc chắn tôi chọn nên thiền quán về điều đó.
H. Nếu đã tha thứ cho một người tác hại kinh khủng, tại sao còn cần họ trao cả ác nghiệp cho mình nữa? Ngoài ra như được biết không ai có thể chịu khổ giùm nghiệp lực của người khác, như thế mục đích ác nghiệp của người khác theo sau ta là sao?
Đ. Câu hỏi đúng, ta tha thứ từ trái tim của mình, và không thể nhận lãnh hoặc tiếp nối các ác hành của người khác và mang gánh nặng của họ trên mình. Nhưng lý do ta chọn nhận ác hành trên bản thân là cho dù việc đó không thể xảy ra, nếu có thể đủ lực làm, tất tôi chính mình chọn nhận chịu. Bởi khi chọn làm như thế, là ta đang học mở rộng con tim hơn bình thường. Ta đang học mở rộng hơn nữa, và dung hợp hơn, khiến nó mạnh mẽ và đầy năng lực hơn trước kia. Như thế, trong cốt lõi, học chấp nhận vài điều gì sẽ cho phép ta trở thành người mạnh mẽ hơn. Bởi lý do đó, chúng ta yêu cầu được nhận chịu ác nghiệp cho người khác.
Đi theo các bước đó sẽ dẫn chúng ta đến việc quý mến người mà ta từng xem như kẻ thù. Dần dà, ta học quan tâm cho người đó còn hơn chính cha mẹ hoặc bạn thân của mình. Ta học đối đãi với họ ngang hàng hoặc còn hơn cả thân quyến của ta. Ta đến điểm đó, vì tu tập này cho ta sức mạnh tinh thần để thực thi. Thế nên, bởi lẽ đó, ngài Tịch Thiên (Shantideva) nói trong Bồ Đề Hành Kinh (Bodhicharyatavara), "Xin cho mọi tà ác của chúng sanh chín trên tôi." Chúng ta không những cầu mong bằng tinh thần, mà còn cầu mong điều đó thật sự xảy ra. Ta cầu mong tất cả ác nghiệp của từng chúng sanh chín trên ta, và họ được giải thoát khỏi ác nghiệp kia. Khi nghĩ như thế, ta sẽ trưởng dưỡng với các thiền quán đó. Dĩ nhiên, nghiệp quả đã tác sẽ chín trên kẻ đã tạo ra nghiệp ấy.
Trong kinh văn, đức Phật dạy, nghiệp tạo hoặc nhận bởi người nào không chín trên đất, nước, gió, lửa, mà sẽ xảy đến và chỉ chín trên người đã tạo nhân của nghiệp. Chính đức Phật xác nhận rõ điều đó trong các kinh văn. Như cho dù đó là sự thật, chỉ cần dùng ý chí cầu mong nhận nghiệp giùm người khác cũng có thể làm mạnh tâm ta. Nếu hành tu tập vừa kể, chắc chắn ta sẽ nhận rất nhiều lợi ích từ pháp thiền này. Tâm phát triển cao thượng và ý lực trưởng dưỡng cách nào sẽ hiển hiện về sau trong đời ta.
