Caâu truyeän thieàn soá 4:
NGÖÔØI CHEÁT KHOÂNG TRAÛ LÔØI
"Thieàn Sö Mamiya laø moät ñaïo sö noåi tieáng. Nhöng tröôùc kia khi ngaøi coøn caàu phaùp döôùi söï chæ ñaïo cuûa Sö Phuï, ngaøi ñaõ bò chaát vaán phaûi giaûi ñaùp theá naøo laø "tieáng voã moät baøn tay?" Maëc duø Mamiya ñaõ ngaøy ñeâm gia coâng thieàn quaùn veà caâu hoûi ñoù, Sö Phuï vaãn khoâng haøi loøng vaø ñaõ raày Mamiya: "Ngöôi khoâng chuyeân taâm caàn caàu tu hoïc gì caû. Ngöôi dính maéc nhieàu quaù vaøo lôïi döôõng, danh voïng- vaø nhaát laø vaøo 'tieáng voã moät baøn tay.' Toát hôn heát laø ngöôi neân cheát quaùch ñi cho xong."
Laàn khaùc, Mamiya leân gaëp Sö Phuï vaø khi ñöôïc hoûi veà coâng aùn ñoù, Mamiya laên quay ra ñaát, thaúng caúng giaû boä nhö ngöôøi cheát.
Sö Phuï heù maét nhìn hoûi:
"ÖØ, ngöôi ñaõ cheát roài, vaäy tieáng voã moät baøn tay laø theá naøo?"
Môû maét ra, Mamiya traû lôøi:
"OÀ, con vaãn chöa giaûi ñaùp ñöôïc."
Sö Phuï heùt lôùn:
"Caùi gì? Ngöôøi cheát khoâng traû lôøi! Cuùt ngay!"
Thieàn coù moät ñöôøng loái chæ daïy raát ñoäc ñaùo, rieâng bieät goïi laø Coâng AÙn. Coâng aùn laø moät caâu ñoá toái nghóa, voâ lyù. Baïn khoâng theå naøo giaûi ñaùp noù ñöôïc. Caøng coá coâng giaûi ñaùp coâng aùn, baïn caøng ñi vaøo bí ñaïo. Vò Sö Phuï cöù noùi: "Coá leân, coá leân, ngöôi khoâng chòu coá coâng tìm hieåu gì caû." Song, oâng aáy ñang phænh gaït baïn ñaáy, vì sao, vì laøm sao baïn coù theå giaûi ñaùp moät caâu ñoá voâ nghóa ñöôïc. Coâng aùn laø moät baøi toaùn khoâng ñaùp soá, moät troø chôi chöõ voâ nghóa maø caùc Thieàn sö duøng ñeå thöû taøi trí ñoà ñeä cuûa mình. Coâng aùn ñoù khoâng tuøy thuoäc vaøo söï noå löïc cuûa ngöôøi thieàn sinh. Duø baïn coù chaïy theo coâng aùn ñoù ñeán huït hôi cheát ngaát ñi nöõa thì baïn cuõng khoâng bao giôø tìm ra ñöïôc aån soá cuûa noù. Nhöng neáu baïn an nhieân bình thaûn nghieàn ngaãm noù nhö moät troø chôi thuù vò vôùi taát caû toång theå con ngöôøi baïn, baát chôït baïn seõ buøng vôõ yù thöùc veà noù.
Tieáng voã moät baøn tay...
AÂm thanh chæ phaùt ra khi coù hai vaät chaïm vaøo nhau, chöù chæ coù moät vaät thì laøm sao gaây ra tieáng ñoäng ñöôïc? Do ñoù, ngay trong caâu hoûi. "Tieáng voã moät baøn tay", ta ñaõ hieåu ngay ñoù laø moät caâu hoûi voâ lyù voâ nghóa roài, nhöng thoùi thöôøng, ngöôøi ta hay duøng tri thöùc ñeå khaùm phaù, suy luaän moät vaán ñeà; vì theá ngöôøi ñeä töû ñaõ rôi ñuùng vaøo caïm baãy cuûa oâng thaày.
Mamiya cuõng vaäy, ñaõ gaéng söùc suy tö nghieàn ngaãm veà caâu hoûi cuûa Sö Phuï, vì cho raèng phaûi coù aån yù gì saâu kín beân trong, phaûi coù söï bí maät naøo ñoù ñaèng sau caâu hoûi; nhöng khoâng ngôø coâng aùn ñoù chæ laø moät xaûo thuaät maø Sö Phuï Mamiya (cuõng nhö caùc vò thieàn sö khaùc) söû duïng ñeå giuùp ñeä töû raïch toang lôùp maøn tri kieán, phaù vôõ thaønh trì ngoân luaän, choïc thuûng maïng löùôi voâ minh ñeå khai phoùng noäi taâm, thoaùt khoûi caùi voû töï ngaõ to töùông.
Toaøn theå söï vaên minh cuûa con ngöøôi ñeàu naèm trong phaïm vi Caùi Toâi caû: vaên hoùa, quoác gia, daân toäc, phong tuïc, taäp quaùn, toân giaùo, vv. Taát caû nhöõng giaác mô vó ñaïi, sieâu quaàn ñeàu qui tuï vaøo con ngöøôi vì noù töï cho raèng con ngöøôi laø ñoäng vaät toái linh duy nhaát ñöùng thaúng treân hai chaân. Con ngöøôi khoâng phaûi laø thuù vaät, noù hoaøn toaøn khaùc haún, noù laø ñoäc nhaát, noù khoâng thuoäc vaøo theá giôùi loaøi thuù. Vì theá, caøng luùc caùi Ngaõ caøng baønh tröùông to ra, bao truøm leân taát caû vaø daãn daét con ngöøôi xa rôøi thöïc taïi, ñaùnh maát taâm linh, khieán hoï mô mô hoà hoà, nhaän thöùc sai laïc.
Ñieåm thöù hai laø chuùng ta laø nhöõng keû chæ bieát baét chöôùc nhö con veït maø thoâi. Baét chöôùc thì deã daøng hôn laø phaûi coù tính xaùc thöïc vaø coù laäp tröôøng rieâng. Chuùng ta baét chöôùc ngöôøi naøy, taäp theo phong caùch ngöôøi noï; caû caùi xaõ hoäi naøy vaø nhöõng con ngöôøi, vaên hoùa taäp tuïc ñeàu laäp ñi laäp laïi, taùi dieãn lieân tuïc. Taát caû ñeàu baét chöùôc laãn nhau. Chuùng ta ñöïôc chæ baøy phaûi xöû söï theá naøy theá noï, chuùng ta phaûi soáng theo höôùng naøy höôùng kia, chuùng ta phaûi suy nghó, phaûi aên noùi theo caùch maø nhöõng ngöôøi khaùc ñang haønh ñoäng, vv. vaø vv. Nhöõng con ngöôøi toân giaùo - mang danh toân giaùo - nhöõng tu só, nhöõng nhaø thaàn hoïc, hoï cuõng chæ daãn, baét buoäc chuùng ta phaûi baét chöùôc laøm theo nhö Chuùa, nhö Phaät, nhö Krishna; khoâng coù moät ai baûo chuùng ta laø "Haõy laø chuùng ta". Khoâng moät ai caû. Khoâng moät ai cho pheùp chuùng ta soáng cho chính mình, laø töï chính mình. Khoâng moät ai cho chuùng ta caùi töï do ñoù caû. Chuùng ta khoâng theå soáng cho chuùng ta ñöïôïc. Chuùng ta laø moät phaàn töû cuûa xaõ hoäi, laø moät phaàn töû cuûa theá giôùi, chuùng ta phaûi baét chöôùc ngöøôi khaùc, chuùng ta phaûi soáng y nhö ngöôøi khaùc ñang soáng. Chuùng ta khoâng coøn vaø cuõng khoâng coù töï do caù nhaân ñeå haønh xöû theo yù höùông cuûa mình. Chuùng ta khoâng coõn laø chuùng ta nöõa.
Thaät kyø cuïc vaø ngôù ngaån laøm sao! Ngaøy xöa, chính Ñöùc Phaät cuõng ñaõ bò thieân haï noùi phaûi baét chöôùc gioáng nhö Rama, nhö Krishna. Nhöng Ñöùc Phaät ñaõ khoâng laøm theo yù hoï, vì theá Ngaøi ñaõ thaønh moät vò Phaät. Ñöùc Phaät giaùc ngoä vì Ngaøi khoâng muoán trôû thaønh moät naïn nhaân cuaû söï baét chöôùc ngu xuaån, khoâng muoán trôû thaønh moät naïn nhaân cuaû tö töôûng, cuaû taäp tuïc, leà thoùi, cuûa xaõ hoäi. Neáu chuùng ta baét chöôùc ngöøôi khaùc, chuùng ta ñaõ ñaùnh maát mình roài coøn gì! Tuy nhieân, chuùng ta coù daùm caùch maïng nhö Ñöùc Phaät khoâng? Coù daùm soáng, daùm nghó, daùm laøm nhö Ngaøi khoâng?
Töø luùc chuùng ta baét ñaàu bieát nhaän thöùc, chuùng ta ñaõ bò uoán naén theo khuoân maãu ngöôøi lôùn ñaët ñeå cho chuùng ta - vaø ñoù laø caùi maø ngöôøi ta goïi laø nhaân caùch. Neáu ñöùa treû naøo soáng ñuùng qui taéc khuoân maãu nhö vaäy, noù seõ ñöïôc ban thöôûng xöùng ñaùng; ngöïôc laïi, noù seõ laø ñöùa treû baát trò, coù vaán ñeà.
Thöïc söï, chuùng ta ñaõ bò töôùc ñoaït quyeàn soáng ngay töø luùc môùi chaøo ñôøi. Caùi goò laø Töï Do chæ laø moät danh töø suoâng, roãng tueách vaø giaû doái.
Ngöôøi vôï khoâng muoán ngöôøi choàng soáng theo yù muoán cuûa anh ta. Ngöôøi choàng khoâng cho pheùp ngöôøi vôï töï do coù yù kieán, töï do phaùt bieåu, töï do soáng. Khoâng moät ai muoán ngöôøi khaùc soáng cho hoï, soáng ñuùng theo yù hoï caû; bôûi vì neáu ngöôøi naøo daùm soáng theo yù mình, ngöôøi ñoù raát nguy hieåm.
Nhöõng qui öôùc, luaät leä, nhöõng phong tuïc, taäp quaùn, loái xöû theá, caùch suy nghó ñeàu bò raäp khuoân - moïi ngöôøi ñeàu phaûi ñi ñuùng khuoân moøn loái cuõ; khoâng ñöïôc ñi treäch höôùng.
Ngöôøi tröôùc ta ñi moät böôùc traùi, moät böôùc phaûi, ta cuõng phaûi ñi moät böôùc traùi, moät böôùc phaûi. Ngöôøi tröôùc ta rôùt xuoáng hoá, ta cuõng phaûi laên toøm theo. Ta ñaõ ñöôïc huaán luyeän phaûi trôû thaønh con cöøu keâu be be leâ leát theo veát chaân ñaèng tröôùc. Khoâng daùm coù yù kieán, khoâng daùm laøm khaùc ñi; ta chæ bieát cuùi ñaàu vaø phuïc tuøng, cuùi ñaàu vaø phuïc tuøng thaät toäi nghieäp ñaùng thöông!Doàn neùn! Con ngöôøi bò doàn neùn; xaõ hoäi bò doàn neùn; caû moät theá giôùi bò öùc cheá; vaø söï öùc cheá taâm lyù ñoù ñaõ taïo ra nhöõng bi kòch cuøng bònh taät cho con ngöôøi. Khoâng moät ai coù ñöïôc moät haïnh phuùc thöïc söï caû; con ngöôøi chæ coù ñau khoå, ray röùt vaø suy suïp toaøn dieän.
Freud (moät trieát gia ngöôøi AÙo) ñaõ noùi: "Nhaân loaïi khoâng coøn vaø cuõng khoâng coù khaû naêng laõnh hoäi; vaø cuõng khoâng coù hy voïng ñöïôc cöùu ñoä". OÂng ta ñaõ nhaän xeùt ñuùng, caùi phöông caùch, con ñöôøng maø nhaân loaïi ñang ñi tôùi ñoù, chæ coù ñau khoå, öùc cheá vaø voâ voïng. Khoâng thaáy moät daáu hieäu soáng naøo; khoâng coù moät chuùt sinh löïc naøo; khoâng coù ñeán moät tia saùng hy voïng coûn con naøo. Vaø roài nhöõng con ngöôøi maùy moùc ñoù, nhöõng con ngöôøi giaû hieäu ñoù, sau khi ñeán taän cuøng bôø vöïc thaúm cuûa caùi goïi laø khuoân maãu xaõ hoäi, sau khi bò doàn neùn quaù ñoä, ñaõ buøng noå ra nhö traùi bom vaø choáng traû laïi. Coù keû buøng noå vaø tìm caùch huûy dieät ngöôøi khaùc. Coù ngöôøi ñi theo caùc ñaïo sö haàu mong tìm ra moät loái thoaùt; nhöng ñaùng buoàn thay, trong nhöõng ñeàn thôø, thaùnh ñöøông, chuøa mieãu, vv... hoï laïi gaëp nhöõng con ngöôøi raäp khuoân. Nhöõng nôi toân nghieâm ñoù chæ laø nhöõng naám moà hoang laïnh. Vôùi Chuùa, ta laø con ngöôøi thöïc söï; nhöng ñöùng tröôùc Ñöùc Giaùo Hoaøng cuûa Toøa Thaùnh Vatican, ta phaûi laø moät teân bieát baét chöôùc vaø phuïc tuøng.
Chuùa Gieâ Su khoâng bao giôø laø moät phaàn töû cuûa xaõ hoäi. Ngaøi vaãn laø moät ngöôøi ñöùng ngoaøi voøng xaõ hoäi. Taát caû nhöõng baäc chaân sö, nhöõng ngöôøi toân giaùo thöïc thuï luoân luoân laø nhöõng ngöôøi laï maët, ñöùng ngoaøi voøng xaõ hoäi. Nhöng caùc thaùnh ñöôøng, caùc chuøa mieãu, ñeàn thôø laø moät phaàn cuûa xaõ hoäi, vaø caùc nhaø tu só khoâng coøn laø ngöôøi ñaïi dieän cho Toân Giaùo, ñaïi dieän cho söï thaùnh thieän linh thieâng nöõa; hoï baây giôø ñaïi dieän cho tieàn baïc, danh voïng; hoï ñaïi dieän cho neàn kinh teá cuûa xaõ hoäi. Caøng xaây nhöõng ngoâi thaùnh ñöôøng nguy nga vó ñaïi, caøng xaây nhöõng ñeàn ñaøi chaïm troã tinh vi, caøng boäc loä cho ngöôøi ta thaáy neàn kinh teá phoàn vinh cuûa ñaát nöôùc ñoù, xaõ hoäi ñoù _ song nhö moät thieàn sö ñaõ noùi: "Ñieän Phaät to lôùn nhöng Phaät trong khoâng linh".
Karl Marx ñaõ ñuùng khi oâng ta noùi toân giaùo ñang naèm trong tay nhöõng nhaø tö baûn hay nhöõng ngöôøi tröôûng giaû phong kieán, nhöõng ngöôøi khuynh loaùt vaø coù quyeàn löïc. Toân giaùo giôø chæ coøn laø moät coâng cuï cho söï khuynh loaùt thoáng trò. Marx ñaõ noùi ñuùng veà boä maùy quyeàn haønh cuûa Toøa Thaùnh La Maõ Vatican hay toân giaùo cuaû Mecca vaø Medina; nhöng Marx ñaõ sai laàm veà Mohammed, veà Chuùa Gieâ Su. Marx ñaõ sai laàm vì khoâng thaáu trieät ñöïoc hoaøn toaøn phong caùch ñaïo ñöùc cuûa caùc baäc Chaân Sö. Caùc ñaáng Giaùo chuû khaùc xa vôùi caùi goïi laø toân giaùo cuûa xaõ hoäi.
Mamiya sau naøy trôû thaønh moät vò ñaïo sö noåi tieáng...
Nhöng haõy nhôù kyõ raèng chæ nhöõng ngöôøi naøo laø ñeä töû chaân chính thì môùi trôû thaønh nhöõng ñaïo sö chaân chính ñöïôc. Ngöôøi naøo chöa bao giôø laøm ñeä töû, chöa bao giôø laø ngöôøi caàu ñaïo, chöa bao giôø hoïc hoûi hieåu bieát giôùi luaät kinh ñieån laø gì, thì khoâng bao giôø coù theå thaønh thaày daïy ngöôøi khaùc ñöïôc. Tröôùc khi ta muoán daïy ngöôøi, ta phaûi hoïc cho chính mình tröôùc ñaõ. Nhöng moò ngöôøi ñeàu muoán laøm thaày ngöôøi khaùc, muoán daïy baûo ngöôøi khaùc tröôùc, muoán chöùng toû cho moïi ngöôøi bieát ta ñaây ngon laønh taøi gioûi hôn ngöôøi chöù khoâng muoán laøm ñeä töû, cho neân treân ñôøi naøy coù quaù nhieàu nhöõng teân thaày roãng tueách, bòp bôïm. Baïn cuõng vaäy, caùi töï ngaõ cuûa baïn cuõng muoán moät böôùc thaønh thaày ngöôøi khaùc, thaønh vó nhaân, thaønh thaùnh, neân baïn cuõng trôû thaønh moät teân thaày keùm taøi ñöùc _ nhöng khoâng nhöõng chæ rieâng mình baïn gaëp nguy hieåm maø baïn coøn daãn daét nhieàu keû khaùc vaøo ñöôøng cuøng nöõa. Moät ngöôøi muø daét nhöõng keû muø khaùc rôi toøm xuoáng hoá.
Haõy nhôù raèng, caùi baûn ngaõ cuaû ta bao giôø cuõng muoán baønh tröùông. Ta khoâng theå ñeå maát moät dòp may naøo coù theå leân maët daïy doã keû khaùc; ta coù theå maát haøng ngaøn cô duyeân hoïc hoûi, nhöng ta khoâng theå maát moät dòp may ñöôïc daïy baûo keû khaùc. Coù ngöôøi naøo ñoù hoûi ta moät caâu, coù khi ta cuõng chaúng hieåu hoaøn toaøn yù caâu hoûi ñoù, nhöng ta vaãn gaân coå leân traû lôøi (sôï gì cô chöù, chaéc gì keû hoûi ta ñaõ gioûi hôn ta) cho neân caùi baõn ngaõ cuûa ta ñöôïc vuoát ve, ñöôïc khoaùi chí khi chöùng toû ta ñaây laø keû hieåu bieát, ñaày kieán thöùc. Ñoù laø lyù do treân ñôøi naøy coù laém keû daäy ngöôøi nhöng raát hieám caùc baäc chaân sö. Nhöõng ngöôøi thaày ñoù coù theå noùi, coù theå giaûng ñaïo, thuyeát phaùp, coù theå tranh luaän raát thieän xaûo; hoï coù theå taïo aûnh höôûng ñeán moïi ngöôøi, nhöng hoï khoâng phaûi laø nhöõng baäc Chaân Sö coù tu chöùng thöïc, coù kinh nghieäm soáng thöïc.
Muoán trôû thaønh moät baäc ñaïo sö thöïc thuï, muoán trôû thaønh moät vò thaùnh, moät vó nhaân, moät baäc chaân sö, ta caàn phaûi trieät ñeå xaû boû vaø khai phoùng toaøn dieän chaáp Ngaõ vaø chaáp Phaùp - coù nghiaõ laø khoâng thaáy coù caùi ta ñang daïy ngöôøi, ñang thuyeát phaùp, khoâng thaáy coù ngöôøi ñeå hoïc, cuõng khoâng thaáy coù nhöõng phaùp moân, phöông tieän thuyeát giaùo. Caùi Thöïc chæ hieån hieän khi caùi Giaû ñaõ bò huûy boû.
Mamiya sau naøy trôû thaønh moät vò ñaïo sö noåi tieáng; nhöng khi oâng ta coøn tu hoïc döôùi söï höôùng daãn cuûa Sö Phuï, oâng ta bò buoäc phaûi giaûi thích theá naøo laø " Tieáng voã moät baøn tay?"
Luùc ñoù, Mamiya ñaõ khoâng theå thaáu suoát ñöôïc aån yù cuûa Sö Phuï khi ra moät caâu hoûi voâ lyù nhö vaäy. Mamiya cöù mieät maøi vaøo coâng aùn ñoù nhö con deâ huùc ñaàu vaøo töôøng ñaù, ngaøy naøy qua thaùng noï. Sö Phuï oâng cuõng khoâng giaûi thích cho oâng, vì coù gì ñaâu maø giaûi thích; nhöng Mamiya vaãn khoâng naûn chí boû cuoäc vì Mamiya tuyeät ñoái tin töôûng vaøo Sö Phuï mình. Khi Sö Phuï ñöa ra coâng aùn. "Tieáng voã moät baøn tay", chaéc chaén phaûi coù gì trong ñoù. Duø coâng aùn ñoù khoù giaûi thích, khoù hieåu, voâ nghóa, phi lyù ñeán ñaâu ñi nöõa nhöng khi Sö Phuï noùi thì chaéc chaén coù caùi gì maø ta khoâng hieåu noåi. Mamiya töï nghó nhö vaäy vaø mieät maøi tö duy haønh trì coâng aùn maø Sö Phuï ñaõ ñeà ra. Nieàm tin maõnh lieät vaø saét ñaù cuûa Mamiya ñoái vôùi Sö Phuï chính laø ñoäng löïc giuùp Mamiya nhaãn naïi haønh trì coâng aùn. Nhöng Sö Phuï Mamiya vaãn khoâng haøi loøng, oâng la raày Mamiya: "Ngöôi khoâng coá coâng tu hoïc gì caû. Ngöôi coøn ñaém nhieãm quaù nhieàu vaøo tieàn baïc, vaøo nhöõng laïc thuù traàn tuïc, nhaát laø vaøo tieáng voã moät baøn tay. Coù theå may ra ngöôi cheát ñi, luùc ñoù ngöôi môùi thaáy ñöïôc lôøi giaûi ñaùp."
Sö Phuï Mamiya noùi theá coù nghóa gì? Vò thaày coá yù chæ daãn cho ñeä töû thaáu ñaùo raèng khoâng nhöõng aên uoáng, tieàn baïc, danh voïng laø nhöõng thöù vaät chaát caùm doã ñaày nguy hieåm maø caùi tö töôûng baùm viuù oâm giöõ laáy nhöõng thöù ñoù cuõng laø trôû ngaïi treân ñöôøng tìm giaûi thoaùt.
Mamiya ñaõ boû nhaø cöûa, gia ñình, vaøo töï vieän soáng ñôøi tu só, chæ coù ba taám caø sa, moät bình baùt khaát thöïc, moät caùi ñaõy loïc nöôùc vaø moät manh chieáu nhoû nguû qua ñeâm. Khoâng coøn gì quí baùu xa hoa caû, thaät quaù ñôn giaûn, phaûi khoâng? Nhöng neáu Mamiya chöa xaû ly ñöïôc caùi tö töôûng baùm víu vaøo caùi Khoâng ñoù cuõng vaãn coøn laø chaáp thuû. Vò Sö Phuï noùi: "Ngöôi vaãn coøn chaáp vaøo taøi saûn, vaät chaát..." (thöïc ra, caùc tu só ñaâu coù vaät chaát taøi saûn gì) - song, vò Sö Phuï ñaâu coù phaûi noùi caùi vaät chaát taàm thöøông beân ngoaøi, maø oâng ta muoán noùi ñeán caùi taâm nieäm, caùi tö töôûng baùm víu vaøo ba taám caø sa, vaøo caùi chuøa, vaøo caùi danh hieäu tu só, vv... Neáu ta tham ñaém vaøo thieàn ñònh; thieàn ñònh töø phöông tieän trôû thaønh cöùu caùnh. Neáu ta baùm víu vaøo caàu nguyeän, tuïng kinh; kinh ñieån trôû thaønh chöôùng ngaïi, haøng raøo bao boïc laáy ta. Duø tham ngoài thieàn, tham tuïng kinh, tham laøm vieäc thieän, tham tu haønh v.v... vaãn coøn laø taâm tham. Duø tham thieän khaùc xa vôùi tham baát thieän, tham vaãn laø tham. Chính caùi taâm tham ñaém ñoù ñöa ta loän laïo luaân hoài trong ba coõi saùu ñöøông. Chính caùi taâm tham ñaém ñoù caûn ngaên ta chöùng ñaoï.
Vì theá vò Sö Phuï ñaõ noùi: "Tieáng voã moät baøn tay ñaõ raøng buoäc ngöôi. Ngöôi ñaõ coá coâng tìm caùch giaûi thích noù cho baèng ñöïôc. Ñöøng tham ñaém, baùm giöõ nhö vaäy. Chính ngöôi ñaõ raøng buoäc ngöôi. Coù theå may ra ngöôi cheát ñi, luùc ñoù ngöôi môùi thaáy ñöïôc lôøi giaûi ñaùp."
Nhöng Mamiya ñaõ hieåu laàm caâu noùi cuûa thaày mình. Vò Sö Phuï noùi: "Toát hôn heát laø ngöôi neân cheát ñi" laø cheát caùi taâm nieäm raøng buoäc, laø cheát caùi tö töôûng baùm víu, laø cheát caùi Toâi, caùi Töï Ngaõ. Chính caùi luùc maø ta cheát ñi ñöôïc caùi töï ngaõ cuûa ta thì ta seõ hieåu ñöôïc theá naøo laø Tieáng voã moät baøn tay.
Ñoù laø caùi cheát cuûa Ñöùc Phaät, caùi cheát cuûa caùc baäc Thaùnh. Cheát ñi vaø khoâng bao giôø taùi sanh laïi. Ñöùc Phaät ñaõ taän dieät, ñaõ cheát ñi caùi taâm tham luyeán voâ minh; caùc baäc A La Haùn cuõng ñaõ xaû ly hoaøn toaøn taâm khaùt aùi ñaém nhieãm. Moät khi taâm nieäm chaáp thuû ñaõ vaéng boùng, ai seõ laø ngöôøi taùi sanh do nghieäp quaû?
Nhöng Mamiya, luùc aáy, chöa thaáu trieät ñöïôc neân ñaõ giaû boä thaúng caúng ra cheát, vaø coøn ngoùc coå leân noùi: "OÀ, con chöa giaûi ñöïôc Tieáng voã moät baøn tay?"
Vò Sö Phuï heùt lôùn: "Caùi gì? Ngöôøi cheát khoâng traû lôøi! Haõy ñöùng daäy cuoán xeùo khoûi nôi ñaây!"
Ñuùng vaäy. Ngöôøi cheát roài laøm sao traû lôøi ñöïôc? Neáu Mamiya ñaõ chuyeån hoùa ñöïôc voâ minh thì caàn gì phaûi giaûi ñaùp coâng aùn Tieáng voã moät baøn tay?
Ñoù, choã vöôùng maéc cuûa chuùng ta laø caùi taâm chaáp tröùôc ñoù. Ta cöù ñi tìm nhöõng caùi xa xoâi, môø aoû vaø queân ñi caùi thöôøng haèng. Ta cöù lo laáp ñaày khoaûng troáng tri thöùc maø queân nuoâi döôõng chaân taâm. Vì theá, ta ñaõ tu taäp bao nhieâu naêm maø vaãn coøn caùch ñaïo xa laém, xa laém.
Ngöôøi dòch taïm möôïn moät ñoaïn trong kinh Kim Cang ñeå giaûi roõ veà coâng aùn "Tieáng voã moät baøn tay."
Phaät caùo Tu Boà Ñeà:
" Thò coá Tu Boà Ñeà, chö Boà Taùt Ma Ha Taùt öng nhö thò sanh thanh tònh taâm, baát öng truï saéc sanh taâm, baát öng truï thanh, höông, vò, xuùc, phaùp sanh taâm, öng voâ sôû truï nhi sanh kyø taâm".
(Phaät daïy Tu Boà Ñeà:
"Theá neân Tu Boà Ñeà, caùc vò Boà Taùt lôùn neân nhö theá maø sanh taâm thanh tònh, khoâng neân chaáp nôi saéc, nôi aâm thanh, nôi muøi höông, khaåu vò, xuùc chaïm, phaùp moân maø sanh taâm ñaém chaáp, neân khoâng choã truï maø sanh taâm".
Caùc phaùp höõu vi ñeàu laø töôùng giaû hôïp, duyeân sanh. Coù caùi naøy neân coù caùi kia, caùi naøy dieät thì caùi kia dieät; ñaõ laø töôùng duyeân hôïp thì ñaâu phaûi laø coá ñònh, laø chaân thaät; cho neân Phaät daïy caùc haøng Boà Taùt khoâng neân ñeå taâm dính keït vaøo saùu traàn, khoâng dính maéc, khoâng choã truï thì môùi coù theå phaùt hieän caùi taâm thanh tònh chaân thaät, khoâng sanh khoâng dieät.
Cuõng vaäy, Mamiya bò keït vaøo aâm thanh, vaøo coâng aùn neân loay hoay maõi maø chöa theå hoùa giaûi noåi theá naøo laø Ba Ñoäng Voâ Thanh.
Phaûi ñaåy vaïn söï vaøo hö khoâng - nhöng hö khoâng cuõng coøn laø khaùi nieäm, cho neân cuoái cuøng chính khaùi nieäm hö khoâng cuõng phaûi ñaäp vôõ tan noát ñi ñeå cho thöïc taïi böøng nôû chan hoøa. Cuõng nhö coù ngöôøi tôùi hoûi moät vò Thieàn Sö :
"Xin Thieàn Sö cho bieát Ñaïo laø theá naøo?
Vò Thieàn Sö ñaùp:
"ÔÛ ngay tröôùc maét ngöôi."
"Sao ñeä töû khoâng nhìn thaáy gì cho ñeä töû caû?"
"Vì ngöôi coøn maõi nghó veà baûn thaân ngöôi."
"Thöa Thieàn Sö, veà phaàn Ngaøi thì sao? Ngaøi coù thaáy Ñaïo khoâng?"
"Khi coøn giöõ caùi nhìn ñoái ñaõi, phaân bieät caùi naøy laø Ta, caùi kia khoâng phaûi laø Ta, thì caùi nhìn coøn nguïp laën trong meâ môø chaúng theå thaáy ñöïôc caùi gì."
"Thöa Thieàn Sö, khi ñaõ coù caùi nhìn thuaàn thaønh khoâng coøn phaân bieät Ta vôùi Khoâng Ta nöõa thì lieäu coù thaáy Ñaïo hieån hieän khoâng?"
"Khi ñaõ khoâng coøn Ta vaø Khoâng Ta thì coøn ai laø keû muoán nhìn Ñaïo nöõa."
Cuõng nhö khi hoûi: Neáu coù ngöôøi ñaõ ngoài choùt voùt treân moät coät cao traêm boä, laøm theá naøo ñeå coù theå vöôït xa hôn nöõa baây giôø? Moät Thieàn Sö ñaõ ñaùp: "Ngöôøi ñoù phaûi ñaït tôùi giaùc ngoä ñeå coù theå cuøng moät luùc ñöùng ôû caû boán phöông trôøi." (trích trong Vaøo Thieàn cuaû Doaõn Quoác Syõ).
Luùc ñoù thì tay ta roãng khoâng chaúng coù vaät gì, taâm ta roãng khoâng chaúng coù vaät gì...
Coù thì coù töï maûy may,
Khoâng thì caû theá gian naøy cuõng khoâng,
Thöû xem boùng nguyeät doøng soâng,
Ai hay Khoâng Coù Coù Khoâng laø gì.
(Thieàn Sö Töø Ñaïo Haïnh)
