NỢ
Diệu Nga
Tháng 7, ở miền Nam nước Mỹ là tháng nóng kinh! Nhiệt độ thường trên 90 độ F. Người ta ruœ nhau ra biển, lên non để tìm sự mát meœ, nghỉ ngơi thoaœi mái. Bơœi vậy, Starkville, thành phố cuœa giáo dục, trơœ nên vắng veœ. Mấy sân trường nằm im hứng nắng, thầm nhớ những bước chân rộn rịp cuœa học trò.
Hè này Phúc phaœi thuœ trại. Mấy thằng bạn học bay caœ rồi, đứa về nhà, đứa đi làm xa. Phúc có việc làm trong thư viện cuœa trường nên không tính đi đâu. Vaœ lại, cũng chẳng có nơi nào để về. Đơn thân độc mã sang Mỹ hơn mười năm rồi, bây giờ đã 27 tuổi leœ mà sự nghiệp vẫn trắng tay. Cùng hoàn caœnh với chàng, mấy đứa bạn được hội "Từ Thiện Tin Lành" baœo trợ, giờ đã thành ông này bà nọ với cấp bằng đại học, đôi ba người đã lập gia đình, con bế con bồng, trông ra veœ lắm.
Hồi ơœ Việt Nam, Phúc đã học xong lớp 10, sang đây học thêm hai năm nữa, Phúc hoàn tất chương trình Trung học, tốt nghiệp đúng tuổi, không trễ như Hoàn, như Vĩnh. Vậy mà Hoàn và Vĩnh thẳng lên Đại học chẳng gặp trơœ ngại chi. Phúc học khá hơn họ mà rốt cuộc phaœi chịu caœnh: "Đường công danh một trời lận đận."
Nhiều người, hễ gặp chuyện gì cũng nưœa đùa nưœa thật, baœo là "ý trời". Phúc thì không thế. Anh không trách trời, chỉ tự trách mình thiếu sáng suốt.
Phúc thiếu sáng suốt vì tình caœm gia đình quá nặng. Gia đình chàng gồm năm anh chị em, người chị caœ lớn hơn Phúc một tuổi, hai đứa em gái ơœ giữa và cậu em trai út, Phúc cưng lắm, lúc anh ra đi, nó mới mười tuổi. Ba má Phúc vẫn còn treœ, chưa tới bốn mươi. Gia đình đuœ sống nhờ bán cơm tấm ơœ đường heœm cạnh nhà.
ƠŒ xứ mình, tại các khu lao động, những đường heœm rộng rãi thường là nơi tập trung bán quà sáng: xôi, bắp, chè, cháo, cơm tấm, bánh canh, bánh bèo đuœ các món, vừa reœ lại vừa ngon. Họ bán từ lúc lờ mờ sáng đến khoaœng chín giờ là xong, bà con ai nấy dọn dẹp chỗ cuœa mình sạch sẽ rồi rút lui, traœ đường heœm lại cho sự lưu thông, bơœi thế cũng ít ai lên tiếng phàn nàn điều chi.
ƠŒ Xóm Gà, hàng cơm tấm cuœa gia đình Phúc nổi tiếng ngon nhất nên đắt khách lắm, thường hết sớm hơn các hàng khác. Xóm này, người ta ruœ nhau đi vượt biên cũng nhiều, ba má Phúc dành dụm được ba cây vàng, đóng cho người chuœ tàu quen thân.
Chuyến đi may mắn tới Thái Lan suông seœ. Phúc được một hội từ thiện ơœ Mỹ bốc đi sớm theo diện thiếu nhi mồ côi.
Mấy tuần lễ đầu ơœ trong ngôi nhà tập thể dành cho những thiếu nhi đồng caœnh ngộ, dưới sự baœo trợ và quaœn lý cuœa hội từ thiện, Phúc khổ sơœ lắm vì mặc nhiên mọi người xem Phúc như đứa treœ mồ côi.
— Không! Tôi có gia đình cuœa tôi, có ba má, có anh chị em đàng hoàng. Tất caœ vẫn còn sờ sờ đó, trước mắt tôi, trong trái tim tôi...
Phúc muốn hét lên như vậy cho mọi người biết để những khách đến thăm, những người làm công tác xã hội đừng tặng cho Phúc và các bạn đồng caœnh những cái nhìn xót thương như thế ấy...
Đêm nào đi nguœ, Phúc cũng hình dung lại caœnh nhà cuœa mình. Căn nhà lợp tôn tuy nóng như thiêu vào mùa nắng nhưng ơœ đó, Phúc đã sống những ngày vui veœ, êm đềm. Chiều chiều, caœ nhà xúm lại chuẩn bị các thứ và sáng sớm, Phúc phụ ba má dọn hàng ra bán. Phúc hãnh diện với hàng cơm tấm vì ai cũng khen ngon và bán đắt lắm, trong vòng ba tiếng đồng hồ là hết sạch hai nồi cơm to.
Phúc thèm được ăn lại một đĩa cơm tấm bì chaœ, hay sườn nướng cũng được, cho mỡ hành có vài tép mỡ, boœ chút đồ chua và chan nước mắm ngon dịu đặc biệt cuœa má Phúc làm, thật tuyệt! Sườn cốt-lết má Phúc cắt moœng, ướp trước một đêm cho thấm, sáng đem ra nướng lưœa than, thơm lừng. Còn chị Hai xắt bì "nghề" lắm, thật đều; trộn thính vào ráo hoaœnh, vàng lườm, thật là hấp dẫn. Phần cuœa Phúc thì giã tôm khô để làm chaœ. Đó là bí quyết cuœa hàng cơm gia đình.
Má Phúc nói: "Hấp chaœ mà có chút tôm khô trộn vào, miếng chaœ đậm đà, ăn hoài không chán." Mà thật vậy, khách quen cứ đến hàng ngày. Ba cuœa Phúc có tài nấu tấm, không nhão không khô, bữa nào cũng như bữa nấy.
Phúc nhớ bé Vũ nhất. Chắc vì chỉ có hai anh em trai nên thân nhau hơn. Thỉnh thoaœng, Phúc hay chơœ em ra Sài Gòn xem chớp bóng, ăn kem. "Bây giờ chắc nó buồn lắm, mấy chị đâu thèm dẫn nó đi chơi!" Phúc nhớ cái miệng móm duyên cuœa nó, mỗi lần nhoœng nheœo, cái miệng càng móm thêm, trông rất tức cười. Vũ thích ăn chô-cô-la hoặc nhai kẹo cao su. Mua được một thoœi kẹo chewing gum, nó nhai nhóc nhách caœ ngày, thổi bong bóng chơi, lấy làm khoái chí.
Bơœi thế, lúc sang Mỹ, lãnh tiền trợ cấp ra, Phúc tiện tặn, nhín nhút, không cà phê thuốc lá như các bạn để lâu lâu gưœi quà về cho gia đình: kẹo cho em, thuốc lá cho ba, vaœi vóc cho mẹ và các chị em gái.
Phúc học chăm, chẳng mấy chốc theo kịp các bạn cùng lớp về Anh ngữ, lại có sẵn căn baœn về Toán, Lý nên cuối lớp 12, Phúc ra trường với hạng danh dự.
Phúc sung sướng gưœi thư kèm nhiều hình aœnh chụp trong ngày lễ ra trường với áo thụng xanh, mũ vuông, dây vàng danh dự về cho gia đình. Phúc viết: "Ngày này rất quan trọng trong đời học sinh vì sau khi tốt nghiệp, người học trò xem như trươœng thành, có thể bước vào đời sống xã hội hoặc chọn cho mình con đường học vấn cao hơn tại các trường đại học. Con đuœ điều kiện để được trợ cấp tiếp tục việc học. Con sẽ chọn ngành Kỹ sư điện, hi vọng sau này có thể giúp ích cho đồng bào, cho đất nước..."
Trong lúc Phúc cùng Hoàn và Vĩnh hăng hái lo thuœ tục nhập học thì một bức thư từ Việt Nam đến làm đaœo lộn mọi dự tính cuœa chàng trai treœ. Ba Phúc viết: "Ba mừng con ra trường, mừng con đã trươœng thành. Chuyện con tiếp tục việc học cũng tốt nhưng nếu con có thể hoãn lại một vài năm để đi làm giúp ba má cất nhà lại cho khang trang rồi bán cơm tấm tại nhà luôn, khoœi mất công dọn hàng ra vô mà lại có thể bán caœ ngày, bán thêm cà phê thuốc lá thì lợi tức gia đình sẽ tăng gấp bội. Ông Năm ơœ xóm mình sẵn sàng ứng ra cho ba má bốn ngàn đô, traœ góp vốn lời thành năm ngàn. Ba nghe nói ơœ Mỹ làm một giờ năm, sáu đô la, chắc con lo trong một năm cũng xong."
Phúc ngẫm nghĩ: "Ba má mình chú trọng việc làm ăn hơn là chuyện học hành. Điều đó không hợp ý mình nhưng phận làm con, phaœi làm cho cha mẹ được vui lòng. Vaœ lại, bao nhiêu tiền dành dụm, ba má đã đóng hết cho chuœ tàu, bây giờ mình phaœi giúp gia đình trước!"
Thế là Phúc tiu nghỉu rút đơn nhập học, xin vào làm trong nhà hàng. Chuœ nhà hàng là một người Tàu Chợ Lớn, qua đây đã lâu, thấy tình caœnh đơn chiếc cuœa Phúc cũng thương nên cho Phúc trọ tại nhà mình, coi như bao luôn ăn ơœ, nhờ vậy tiền lương lãnh ra còn nguyên. Mỗi tháng, Phúc chừa lại cho mình chút ít để phòng thân, còn bao nhiêu gưœi hết về Việt Nam, hi vọng dứt nợ sớm.
Nhưng nợ này sắp hết thì có nợ kia. Chị Hai viết thư sang baœo gia đình cần một chiếc xe cúp để đi boœ hàng cho tiện. Ông Năm cho mượn ba ngàn mua xe, traœ thành ba ngàn sáu. Vì món nợ mới, Phúc cày tiếp, traœ trong baœy tháng nữa. Rồi thơ cuœa má xin vài ngàn, thư bé Tư bé Năm đòi tivi, máy hát, thư cuœa Vũ đòi xe "cuộc" để cuối tuần chạy đua... Những bức thư tới tấp, thay phiên nhau đòi hoœi làm Phúc chóng mặt. Mỗi lần được thư nhà, vui thì cũng vui nhưng riết rồi Phúc sợ mơœ ra. Mơœ một lá thư, phaœi mất caœ ngàn đô trơœ lên.
Những khi Phúc thấy ngần ngại trong vấn đề tiếp tế cho gia đình, chàng tự trách mình ích kyœ, vô ơn cho nên người thanh niên đó không dám làm gì khác hơn là cứ kéo cày traœ nợ. Món này sắp xong thì tới món khác, cái ông Năm nào trong xóm—mà Phúc không nhớ—mãi là chuœ nợ cuœa Phúc không thôi: một xe cúp không đuœ dùng phaœi mua thêm, rồi bị trộm cạy cưœa, bị mất xe, bị tai nạn lưu thông... Những bức thư với các lý do chánh đáng đó kéo ước mơ vào đại học cuœa Phúc ra khoœi tầm tay với. Anh "cày" ròng rã trong năm năm, người ốm tong teo, mặt già trước tuổi, chẳng biết tương lai rồi sẽ ra sao.
Khi chính phuœ Mỹ bãi boœ cấm vận ơœ Việt Nam, phong trào Việt kiều về nước thăm nhà ngày càng sôi nổi. Phúc muốn về Việt Nam một chuyến cho đỡ nhớ, đồng thời cũng để biết sinh hoạt gia đình ra sao mà cứ mãi nợ nần, túng thiếu. Phúc làm thêm một job vào ban ngày, âm thầm để dành tiền cho chuyến đi...
... Phúc xuống phi trường Tân Sơn Nhất với cái xách tay nhoœ. Trông cái dáng ốm đói và y phục tầm thường cuœa anh, không ai biết chàng là Việt kiều hồi hương. Phúc nhaœy lên chiếc xe "Honda ôm", baœo chơœ về Xóm Gà. Sài Gòn có veœ nóng hơn xưa, mới mười giờ sáng mà mặt trời như đổ lưœa. Không khí đầy bụi và khói. Những con đường quen thuộc hiện ra dưới tầm mắt làm Phúc càng nôn nao. Xóm Gà đây rồi! Phúc baœo xe ngừng trước đầu heœm, móc vội tờ giấy năm đô cho "bác tài" rồi raœo bước vào trong, không kịp nhìn đôi mắt trợn tròn, vui sướng cuœa anh ta.
Giờ này xóm vắng veœ. Phúc nhìn chung quanh thấy nhiều ngôi nhà mới cất, có cái lên lầu cao, vênh váo giữa khu phố nghèo. Đường heœm tráng xi măng, không còn lầy lội như trước. Nhà cuœa Phúc phaœi đi sâu vào rồi quẹo trái.
Đây rồi! Nhà lạ quá! Mặt tiền khang trang bằng đá rưœa, nóc ngói, có gác cây. Nhờ cái baœng hiệu "Cơm Tấm Vĩnh Phúc" và số nhà không đổi, Phúc mới dám bước vào. Cưœa hàng vắng hoe. Vào mãi tận bên trong mới thấy một thanh niên treœ—thằng Vũ—đang ngồi say mê theo dõi phim chươœng trên máy truyền hình. Thằng Vũ bây giờ cao lớn, trắng treœo, đẹp trai chứ không như Phúc.
Khi thằng Vũ thấy anh, nó hơi ngờ ngợ. Phúc ra dấu baœo nó im lặng. Chàng muốn dành cho gia đình sự bất ngờ.
Phúc hoœi nhoœ, lòng rộn rã niềm vui:
— Ê Vũ, tao nè, anh Phúc nè! Ba má đâu?
Vũ há hốc miệng, cố nói thật nhoœ:
— Trời ơi! sao anh về im lìm vậy? Không kèn không trống gì hết!
— Bộ đám ma sao mà cần kèn trống? Ba đâu? Má đâu?
Vũ ngập ngừng:
— Ba đi coi đá gà, còn má ơœ trên gác.
Phúc dợm bước lên cầu thang, Vũ ngăn lại:
— Má bận, anh à!
Rồi biết không dấu được, nó khai tuốt luốt:
— Lúc sau này má ưa gầy sòng tứ sắc, đánh caœ ngày caœ đêm, ba thì mê cá độ gà chọi thành ra không còn bán cơm tấm nữa, chỉ bán cà phê lai rai thôi.
— Sao mầy không đi học?
— Em thi vô lớp mười rớt, má cho ơœ nhà luôn.
Phúc dấu tiếng thơœ dài, hoœi tiếp:
— Còn bé Tư, bé Năm đâu?
— Chị Tư chị Năm học làm ca sĩ, biểu diễn thời trang gì đó, ngày nào cũng đi, không chịu ơœ nhà.
— Chị Hai thì sao?
— Chị Hai có chồng rồi.
Phúc gật đầu:
— Tao biết, năm ngoái đám cưới tao có gơœi tiền về mà!
Vũ thành thật:
— Chỉ làm bé người ta mà cưới hoœi gì anh! Tiền anh gơœi về, chỉ xin giữ để làm vốn. Chỉ làm huyện đề, nghe nói khá lắm!
Phúc đưa mắt nhìn quanh, thấy bàn ghế lổn ngổn, sơ sài, bình cà phê pha vợt lạnh tanh. Lấy làm lạ, anh hoœi tiếp:
— Buôn bán như vầy làm sao đuœ sống?
— Ba nói: "mơœ cưœa hàng che mắt phường khóm để họ khoœi xếp mình vào loại vô nghề nghiệp thôi. Tiền anh gơœi về caœ nhà có thể ơœ không, sống thoaœi mái."
Phúc nghe máu nóng dồn lên hai bên thái dương. Cơn giận khiến tay chân anh run run, nước mắt ứa ra. Anh muốn hét lên cho haœ tức nhưng tự trấn tĩnh kịp thời. Một quyết định chợt đến với anh.
Phúc rút vội ra tờ giấy trăm đưa cho Vũ, thấp giọng nói:
— Nè, anh cho em một trăm, cất để dành xài. Dấu đừng cho ba má hoặc bất cứ ai trong nhà, trong xóm biết anh về, nhớ kỹ, nghe không?
Vũ hồi hộp, đoán anh mình về nước với công tác bí mật gì đó, nếu lộ ra sẽ nguy hiểm. Nó nhè nhẹ gật đầu, đưa mắt nhìn anh không nói năng chi.
Chàng Việt kiều ra khoœi nhà, lầm lũi bước nhanh như bị ma đuổi. Tới đường, anh ngoắc chiếc xích lô vừa trờ tới, baœo chơœ về khách sạn Thống Nhất. Khách sạn này, hồi xưa, anh thường dẫn Vũ đi dạo vòng vòng chung quanh để nhìn ngắm sự sang trọng cuœa nó, bây giờ anh có quyền ngang nhiên đi vào, hươœng thụ.
Anh ơœ đó, ăn chơi thoœa thích nhưng vẫn caœm thấy có cái gì ray rứt: "Mình ơœ đây mà không chịu về thăm ba má, như vậy đúng không?" Rồi để dẹp tan sự áy náy, anh bay tuốt qua Thái Lan, vui hươœng những ngày phép còn lại và tiêu pha cho sạch túi tiền mới haœ dạ.
Khi Phúc trơœ lại Mỹ, anh là con người khác. Anh bắt đầu bè bạn, ăn nhậu, trai gái, bài bạc. Ông chuœ nhà hàng thấy anh không còn ngoan như xưa, baœo anh ra ơœ riêng. Thế là cái apartment cuœa anh ta trơœ thành nơi trác táng, đầy đuœ các món ăn chơi. Anh bê tha rượu chè, bài bạc, chiều đến sơœ làm còn nồng hơi bia. Ông chuœ dầu tốt bụng, dầu Phúc làm việc ơœ đấy đã lâu, cũng phaœi cho anh nghỉ việc sau bao nhiêu lần khuyên nhuœ, caœnh cáo.
Phúc đâu ngán. Với kinh nghiệm nhà hàng mấy năm trời, anh tìm việc nơi khác dễ như chơi. ƠŒ thành phố này, nhà hàng Tàu, tiệm ăn Việt Nam thiếu gì mà Phúc thì từ việc trong bếp cho đến chạy bàn, dọn dẹp, anh đều thông thạo. Người ta còn traœ lương cao hơn chuœ cũ. Nhưng họ không mướn anh lâu; năm, ba tháng rồi mời anh đi chỗ khác. Họ không muốn mướn một nhân viên lúc nào mặt mày cũng đoœ gay, mắt đục ngầu.
Thế là anh trôi nổi như lục bình, nay làm tiệm này, mai quán kia, thoáng chốc lênh đênh cũng hai năm trời. Hai năm trời sống với nỗi đau dai dẳng, nỗi xót xa đến nghẹn lời, không biết toœ cùng ai. Boœ thì thương, vương vào thì tức. Anh phaœn ứng lại cho haœ những sự đau đớn vẫn còn buốt tận tim gan như nỗi đau cuœa người bất chợt khám phá ra mình bị phụ tình, bị người thân lường gạt.
Đến khi không còn ai chịu mướn "Phúc nhậu" nữa thì anh mới giật mình: tiền đâu để thanh toán các hóa đơn hàng tháng, tiền mướn nhà, tiền chợ, đuœ thứ tiền linh tinh?
Khi tuœ lạnh cuœa anh không còn bia, rượu và các món nhắm thì bè bạn cũng bớt tới lui. Anh sáng mắt ra, kịp thời thức tỉnh để chỉnh đốn lại đời mình. Bấy giờ đang là mùa hè. Anh quyết định từ boœ thuœ phuœ cuœa tiểu bang để về gần trường, chuẩn bị cho khóa học mùa thu.
Trường cách có hai giờ xe mà anh phaœi mất baœy năm trời mới đến đây. Dù sao, ơœ lứa tuổi cuœa anh, làm lại cuộc đời cũng chưa muộn. Anh xin vào làm ơœ Mc Donald’s, dành dụm chút tiền nong, chờ mùa học bắt đầu.
Sinh viên Việt Nam ơœ đây không đông lắm, khoaœng trên dưới ba mươi người, nhưng họ sống có tổ chức và sống lành mạnh. Hội Sinh viên Việt Nam biết anh là "học trò mới", sốt sắng giúp đỡ. Một nhóm bạn treœ ruœ anh ơœ chung nhà cho đỡ tốn kém. Họ cùng mướn căn nhà rộng rãi và sáu người chung một chốn đi về. Bọn treœ—Phúc thầm gọi họ như thế vì ai cũng nhoœ hơn Phúc caœ—biết chàng rành việc bếp núc lại càng hoan nghinh "anh caœ".
Từ đấy, chàng có một mái nhà và có chút gì tin tươœng, hi vọng ơœ tương lai. Vết thương lòng vẫn còn đấy nhưng thời gian đã làm dịu đi sự nhức nhối. Anh không hề liên lạc thư từ gì về Việt Nam. Phúc muốn quên. Nhưng cũng như một người bị thương phaœi cưa boœ cái chân, dù anh cố quên sự mất mát cuœa mình, sự thiếu vắng vẫn hiện diện ngày đêm.
Các bạn sinh viên đa số đều từ nơi khác đến, hoặc từ vùng biển ơœ phía Nam tiểu bang hoặc từ những vùng núi đồi phương Bắc. Thành ra những cháu chắt cuœa Lạc Long Quân và bà Âu Cơ có dịp tựu về một nơi. Đa số đều đi học xa nhà. Tài được xem như là keœ có diễm phúc nhất vì mỗi cuối tuần anh có thể chạy về nhà, cách trường một tiếng đồng hồ thôi. Mỗi lần trơœ lại, anh cấp nấp mang theo nào thịt kho, tôm rim mặn, sườn ram, những món ăn có thể để lâu được rồi san seœ cho bạn bè.
Tài không ơœ một nhà với Phúc nhưng vì cùng làm work study ơœ thư viện nên hai người có dịp tiếp xúc thường xuyên, dần dần trơœ nên thân. Tài đang học năm thứ ba, thuộc loại gioœi, tính tình khiêm tốn, dễ thương.
Nói chuyện với Phúc, Tài khéo léo giaœi toœa mặc caœm học trễ cuœa chàng và trọng Phúc như một người anh. Đôi khi Tài mời Phúc về nhà chơi nhưng Phúc đều từ chối. Phúc không muốn nhìn caœnh gia đình êm ấm xum vầy cuœa bất cứ ai, sợ vết thương trong lòng mình rướm máu trơœ lại.
Vào ngày lễ Phục Sinh năm ấy, trong khi những sinh viên đạo Thiên Chúa, đạo Tin Lành đều hăm hơœ trơœ về nhà để cùng gia đình dự thánh lễ, nhóm còn lại hơn chục người tổ chức cắm trại qua đêm ơœ vườn sau nhà Tài, khu đất rộng tiếp giáp với con sông nhoœ.
Trong khi Phúc còn do dự, Hữu thuyết phục:
— Đừng boœ qua rất uổng. Anh đi một lần, muốn trơœ lại nữa cho xem! Đêm ấy có trăng, đốt lưœa trại vui lắm. Những khi có lưœa trại, bác Tường, ba cuœa Tài, hứng lắm; ổng kể chuyện đời xưa cho nghe, toàn chuyện có thật mà bác đã traœi qua. Tụi này ai cũng mến ổng. Ban ngày mình chơi đua thuyền, thi nấu cơm v.v...
Rồi Danh, rồi "cô bé" Kim, Hiền, mỗi người nói thêm một câu khiến Phúc chẳng thể tìm lời thối thoát.
Quaœ thật như lời Hữu nói, kỳ cắm trại ấy gây cho Phúc một ấn tượng khó quên. Giòng sông lấp lánh trăng sao, ngọn lưœa bập bùng ấm áp, tiếng nói cười không ngớt, những trò chơi, những câu đố, những câu hát hò đối đáp... Ôi, chưa bao giờ Phúc được hươœng thú vui treœ trung lành mạnh như vậy. Và hơn thế nữa, bác Tường là một hình aœnh kỳ đặc. Tâm hồn bác treœ trung, nhạy caœm dù tuổi đời và kinh nghiệm sống đã nhuộm tóc bác trắng như bông. Đêm ấy, bác kể truyện quân trường, thời gian huấn nhục cười ra nước mắt rồi vui miệng, bác kể luôn cuộc đời lưu lạc cuœa bác từ khi boœ nhà ra đi lúc mới mười tám tuổi đầu.
Cuối cùng, bác thâm trầm kết luận:
— Ai cũng cần có chốn để trơœ về. Sống lêu bêu như lục bình khổ lắm, lúc nào cũng caœm thấy mình long đong. Những đứa bé mồ côi, sau này lớn lên dù làm nên danh phận, dù tạo lập được một gia đình cuœa riêng nó nhưng tôi đoan chắc rằng những người ấy không hoàn toàn hạnh phúc. Lúc nào họ cũng thấy như thiếu vắng một cái gì mà không nói ra được, không tươœng tượng được. Sự cô đơn xâm chiếm caœ vùng vô thức cuœa họ rồi.
Bài hát "Ngày trơœ về" cuœa Phạm Duy là một trong những bài làm tôi xúc động sâu xa. Nhạc và lời đã hòa hợp để diễn taœ tâm trạng cuœa người chiến binh sau bao năm phiêu bạt giang hồ, được trơœ về, được "bước lê trên quãng đường đê, đến bên lũy tre" và có caœm giác như từ con đường đất đến coœ cây, vườn rau và mọi người trong nhà, trong xóm đều "cười đón người về", ấm áp biết bao!
Có một chốn để trơœ về là một điều hạnh phúc. Ông bà ta có câu: "Sinh ký tưœ qui", sống gưœi thác về, là để tạo dựng một quan niệm về hạnh phúc sau cái chết, tạo cho mình sự an ổn, không sợ hãi trước sự biến đổi, mong manh cuœa một kiếp người.
Tín đồ đạo Thiên Chúa, đạo Tin Lành cũng đặt niềm tin vào nước Chúa, vào cõi Thiên Đàng để dọn cho mình một chỗ trơœ về an vui.
Bác Tường nói đến đây chợt im lặng. Ông lấy cây khều đám lưœa đang cháy cho hơi ấm toœa ra. Tàn lưœa nhoœ bắn lên như pháo bông. Gương mặt ông phaœn chiếu ánh lưœa trông hồng hào, rắn roœi thêm, mái tóc trắng bồng bềnh như mây.
Hữu thấy ông không nói gì thêm, sốt ruột hoœi:
— Còn đạo Phật thì sao, thưa bác?
Caœ bọn nhìn Hữu như thầm cám ơn anh ta đã thay mình hoœi giùm chỗ thắc mắc.
— Đạo Phật thì có nhiều chỗ để trơœ về lắm, tùy theo trình độ tu tập và ý nguyện cuœa mình. Cõi Cực Lạc cuœa đức Phật A Di Đà như là một vùng đất An Dưỡng tuyệt haœo. Cõi này dung chứa caœ phàm lẫn thánh, giúp người có chí nguyện đuœ thiện duyên phương tiện để tiến lên mãi, không sợ thối chuyển.
Bậc A La Hán thì về cõi tịch tịnh, buông boœ muôn duyên, rũ hết nợ nần, nhân quaœ. Chặt đứt vòng nhân duyên thì không còn tái sanh trơœ lại.
Còn đi đến chỗ cao tột là trọn vẹn trơœ về với tự tánh sáng suốt, thanh tịnh và hòa hợp có sẵn nơi tự tâm, đó là quê hương muôn thuơœ. Về được nơi ấy rồi thì chẳng những mình được nguồn hạnh phúc bất tận mà còn làm cho muôn vạn sinh linh cùng vui hươœng ánh từ quang, ánh đạo vàng. Đó là chỗ trơœ về cuœa bậc Đại Giác, cuœa đức Phật.
Caœ bọn chăm chú nghe bác Tường một cách say sưa. Họ là những người treœ, sống trên đất Mỹ caœ chục năm rồi, đâu có chút kiến thức gì về Phật giáo. Có người không biết mình đạo gì, hoặc nói là không có đạo, hoặc thấy trong nhà có thờ Phật thì nghĩ là mình đạo Phật, vậy thôi.
Câu chuyện đưa đẩy mãi cho đến nưœa đêm thì các bạn sinh viên đồng ý thành lập "Hội Phật Học", sinh hoạt mỗi tháng hai kỳ, trụ sơœ tại nhà bác Tường, ông hội trươœng lâm thời.
Từ đấy, Phúc có niềm vui mới, thích thú với những buổi sinh hoạt, học Phật và caœm thấy phấn khơœi lắm. Bác Tường khéo léo điều khiển những giờ học giáo lý, chẳng phaœi là những bài học khô khan trong sách vơœ mà là những mẩu chuyện đời được bác phân tích dưới lăng kính đạo Phật để chỉ cho các bạn treœ thấy sự vi diệu cuœa Phật Pháp.
Bác nói:
— Với sự hiểu biết về Phật Pháp và sự áp dụng đúng cách, con người có thể chuyển đau khổ thành an lạc, chuyển tội thành phước. Niết Bàn ơœ tại thế gian là một điều thiết thực, không mơ hồ, không phaœi là sự hứa hẹn sau khi chết. Nếu quyết tâm, ai cũng có thể nếm được chút hương vị cuœa nó. Cái bánh này lạ lắm, ăn hoài không hết, ăn càng đông lại càng ngon.
Rồi bác cho các hội viên mượn sách đọc, thỉnh thoaœng caœ hội kéo nhau đi chùa, khoaœng hai giờ xe.
Phúc như người đang ơœ giữa biển, chơi vơi, tối mịt. Không kim chỉ nam, không trăng sao, cứ lần mò chạy tới mà chẳng biết sẽ đi về đâu. Nay bỗng như gặp được ngọn haœi đăng, Phúc tìm thấy một hướng đi sáng suœa. Chàng hiểu rằng, đối với một vấn đề, nếu quyết định đúng, mình sẽ không bị lương tâm dày vò, không ân hận về sau. Nhưng muốn quyết định đúng, cần phaœi có trí huệ. Giáo lý nhà Phật, nếu chịu khó học hoœi, nghiền ngẫm suy tư, có thể giúp phát sinh trí huệ để giaœi quyết những vấn đề trong cuộc sống một cách hợp tình, hợp lý. Con người thường phaœn ứng, quyết định theo tự ái hoặc theo sự cố chấp cuœa mình chứ ít khi bình tĩnh sáng suốt nhìn thấy sự thật. Việc gì cũng có nguyên do cuœa nó. Từ ngày học được lý nhân quaœ, chàng tập nhìn sự việc một cách sâu xa hơn, trầm tĩnh hơn và nỗi oán giận đối với gia đình cũng nguôi ngoai dần...
... Thấm thoát, chàng cũng đã qua một năm học, kết quaœ không tệ. Sáng nay dù không phaœi đi học, không phaœi đi làm, Phúc vẫn giữ thói quen dậy sớm, ngồi tịnh tâm. Trong thế ngồi hoa sen, hơi thơœ nhẹ nhàng, đều đặn làm chàng thấy êm dịu, thơ thới. Chàng nghe được tiếng chim ríu rít ngoài sân, reo vui như chào mừng một ngày mới. Tâm hồn anh cũng mơœ hội với muôn chim, sự thông caœm trực tiếp không cần ngôn từ, suy luận. Đàn chim líu lo một hồi rồi im bặt, có lẽ chúng đã ruœ nhau đi ăn.
Nắng sớm còn dịu, Phúc quyết định dành buổi sáng hôm nay để dọn dẹp nhà cưœa cho ngăn nắp, sạch sẽ. ƠŒ chung với "bọn treœ", Phúc phaœi chào thua tánh lười cuœa tụi nó. Nhà dơ cách nào, chúng nó cũng chịu được. Nấu cơm sẵn cho ăn, đôi khi Phúc phaœi thầu luôn phần rưœa chén. Nhưng mà vui. Chúng nó mến Phúc thật tình, như một người anh. Đứa nào về nhà, khi trơœ lên trường, thế nào cũng có món này món kia biếu anh.
Dọn dẹp nhà bếp là caœ một vấn đề. Thực phẩm khô, mỗi người mua vài thứ, cứ vứt bừa trong mấy hộc tuœ. Anh lôi ra hết, chất đầy trên bàn rồi ngồi kiểm từng món, xem món nào cũ quá thì boœ đi rồi sắp xếp chúng theo từng loại. Nước mắm, nước tương và gạo đuœ dùng trong vài tháng. Còn bịch này? À, nếp, vậy mà quên nấu xôi cho tụi nó ăn sáng!
Phúc lôi dưới đáy thùng một túi vaœi nhoœ, chừng hai, ba kí lô, tươœng gạo, chừng mơœ ra lại là tấm. Anh vốc một nắm gạo tấm trong tay. Lâu lắm rồi thì phaœi, anh mới được nhìn lại những hột gạo bể này. Lòng anh dâng tràn nỗi nhớ và kyœ niệm ấu thơ bất giác chĩu nặng thành những giọt sầu.
Anh khóc được rồi, như mụt nhọt bể miệng, tuôn chaœy ra những gì đã âm thầm nung muœ làm cho anh nhức nhối khó chịu. Nhà không có ai, anh được tự do để khóc. Khóc lớn tiếng, khóc hù hụ như hồi nhoœ bị đòn, khóc cho đã cơn đau rồi thôi, không còn gì chất chứa lại bên trong.
Anh thì thầm:
— Má ơi! Con nhớ má quá! Con thương ba, thương hết caœ nhà!
Tình caœm thương yêu làm dịu lòng anh. Tim anh đã lột ra được cái voœ cứng ngắt, chai lì từ mấy năm nay. Phúc ngẫm nghĩ: "Bác Tường nói đúng. Càng cố chấp, càng bị phiền não dày vò. Cái khối nội kết đó nếu không sớm đem ra ngoài, nó sẽ phát triển ngày thêm lớn và làm mất hết niềm vui sống, mất hết hạnh phúc cuœa chúng ta."
Chàng rất caœm kích bác Tường. Bác vô tình đã giúp chàng biết sống, biết suy tư với tấm lòng rộng mơœ, như vậy thật dễ chịu.
Mấy "đứa nhoœ" ơœ chung nhà thấy lúc sau này Phúc hay theo Tài về nhà chơi vào cuối tuần, chúng xầm xì to nhoœ với nhau là Phúc đã phaœi lòng chị Thúy cuœa Tài nhưng không đứa nào dám chọc vì chúng nể "anh caœ", gặp người khác chắc tụi nó không để yên. "Nhứt quỉ, nhì ma, thứ ba học trò" mà!
Thật sự, chàng quí mến ba má Tài lắm và không khí đầm ấm cuœa gia đình ấy làm anh đỡ cô đơn. Anh không dám tơ tươœng gì đến Thúy, người ta đã tốt nghiệp đại học, làm quaœn lý cho Wal Mart, còn anh chỉ là keœ hàn sĩ trắng tay, đâu dám mơ ước gì.
Bất chợt, Phúc naœy ra một ý định: "Sao mình không mời gia đình Tài lên đây chơi? Mùa này vườn đào cuœa thằng bạn Mỹ đang chín rộ và mơœ cưœa bán cho công chúng; vào đấy rất vui, như đi vườn trái cây ơœ Lái Thiêu. Rồi mình chuẩn bị sẵn bữa cơm đãi khách, cơm tấm sườn chaœ không khó gì. Mình ăn cơm nhà Tài không biết bao nhiêu lần rồi, phaœi đáp lễ chứ!"
*
ũng như ơœ Việt Nam mình, mùa hè ơœ Mỹ có nhiều trái cây lắm. Dưa hấu, dưa mật, dưa vàng đầy caœ chợ, không kể những trạm bán dọc đường. Rồi nào mận, xoài, cam, bươœi, chuối, nho, táo, lê, đào chưng bày rất đẹp mắt khiến cho khách hàng phaœi dừng chân nhìn ngắm, mua vài thứ đem về nhà, nghĩ rằng mình đã có thức ăn mát meœ để chống lại không khí nóng nực ngoài trời.
Trái cây ơœ chợ trông thì tươi đấy nhưng chẳng ngon vì người ta hái chúng quá sớm, không dám để già sợ chín rộ, hư hao lúc chuyên chơœ và bày bán. Bơœi thế, khách sành điệu thường tìm đến vườn để tự tay mình chọn lựa, hái ngay trên cành. Trái chín cây ăn mới ngon!
Caœ nhà Tài đều ngạc nhiên khi nghe Phúc nói ơœ gần trường có vườn đào. Họ hăm hơœ lắm, đến đây từ sớm. Phúc cũng đã sẵn sàng. Vườn cách nhà chừng năm, sáu dặm, ơœ ngoại ô. Thằng bạn Mỹ học cùng lớp có dẫn Phúc về đây chơi mấy lần. Ba má nó là trại chuœ, rất vui tính.
Phúc giới thiệu:
— Chuœ vườn bình dân lại hiếu khách. Mùa này keœ vào người ra nườm nượp. Có người vào mua vài gioœ hái sẵn rồi đi, người thì vào vườn tự chọn, tự hái. Vào vườn thì ăn miễn phí. Phần nào xách ra mới tính tiền.
Thúy vốn là dân "business", vội tính nhẩm:
— Nếu năm người mình vào ăn no bụng rồi mua một gioœ, chắc chuœ vườn lỗ nặng!
Caœ nhà cười rộ, bước lên xe. Chuœ vườn mới mơœ cưœa chừng nưœa tiếng đồng hồ mà khách hàng đã đông vầy. Ông bà John nhận ra Phúc ngay. Họ niềm nỡ đón tiếp như một người thân. Chàng giới thiệu gia đình bạn với họ rồi hướng dẫn caœ nhà Tài đi vào vườn, theo con đường mòn rợp bóng cây. Họ bắt đầu thơœ không khí đầy mùi thơm cuœa đào chín.
Trước mắt họ là những hàng cây thẳng tắp, nối liền đến mút mắt. Cây không cao lắm nhưng rậm rạp. Những trái đào đoœ ối hoặc còn vàng tươi lẩn trong đám lá xanh rậm. Trái sai oằn trên những cành cây nhoœ, rũ la đà trên mặt đất.
Thúy hít hà:
— Trái nhiều quá!
Má Tài nhìn quanh một hồi, chợt nói:
— Sao không giống vườn Lái Thiêu cuœa mình?
Bác trai cười, giaœi thích:
— Chuœ vườn trái cây ơœ xứ mình thường trồng lẫn lộn thứ nọ với thứ kia vì muốn có đuœ thứ: măng cụt, dâu, mít, chôm chôm, sầu riêng để hấp dẫn du khách chứ vào vườn chỉ được ăn có một thứ, ít ai chịu khó lặn lội tìm đến. Mà trồng lung tung như thế đâu thể sắp xếp ngay hàng thẳng lối được. Người Mỹ họ trồng theo lối kỹ nghệ nên loại nào phaœi theo loại ấy để tiện việc chăm bón, trừ sâu, tưới tẩm. Bà thấy hệ thống tưới tự động không? Nó dẫn thẳng tắp từ đầu nọ sang đầu kia nên bắt buộc phaœi trồng cây ngay hàng thẳng lối. Vì vậy mà mất veœ nên thơ, tự nhiên phaœi không?
Nghe chồng nói đúng ý nghĩa cuœa mình, bác gái cười bẽn lẽn. Lúp xúp bên những hàng cây, có nhiều người cầm gioœ, loại gioœ đan thưa hình bầu dục, có quai xách, đang hái trái.
Tài quan sát một hồi, hoœi Phúc:
— Người vừa hái vừa chọn là khách, tự hái cho mình. Còn những người cố hái cho nhanh là keœ làm công. Họ hái nhiều gioœ thì lãnh được nhiều tiền. Đa số là học sinh trung học, làm kiếm chút tiền đi nghỉ mát.
Bác gái chú ý một bà cụ người Mỹ, tóc trắng phau. Bà mặc cái quần thun nâu, áo đoœ sậm. Bà hái nhanh lắm, không thua gì tụi nhoœ. Phúc hiểu ý, giaœi thích:
— Bà cụ này là mẹ cuœa ông chuœ vườn. Bà đã hưu trí, không còn làm việc đồng áng nữa nhưng đến mùa đào chín, bà cũng ra hái và lãnh lương như công nhân vậy.
Tài nhăn mặt:
— Con phát lương cho mẹ à?
Phúc lẳng lặng không đáp vì thật ra cũng chẳng biết traœ lời như thế nào. Chàng tiến đến cây đào trước mặt, lựa hái những quaœ to, vừa chín tới, trao cho từng người.
Thúy cầm trái đào đoœ thắm, còn mướt lông tơ, ngắm nghía, tâng tiu rồi đưa lên mũi ngưœi, lộ veœ thích thú một cách hồn nhiên.
Bác trai đùa:
— Cậu Phúc, đây có phaœi là vườn đào tiên mà Tôn Ngộ Không đã từng đến hái trộm?
Caœ nhà cùng cười. Phúc vui veœ đáp:
— Nếu là đào tiên, cháu không dám ăn đâu!
— Sao vậy?
— Sống có mấy chục năm mà đã lắm cái khổ, sống lâu càng khổ nhiều hơn!
Thúy chen vào:
— Anh còn treœ, sao bi quan thế?
Vừa lúc đó, bà cụ người Mỹ đã nhận ra Phúc. Bà ngừng tay, chờ Phúc tới, Tài cũng bước theo.
Phúc chào bà, giới thiệu Tài rồi hoœi:
— Jack đi nghỉ hè chừng nào về?
— Nó định hết hè mới chịu về đi học. Mùa này mà ơœ Canada thì dễ chịu lắm!
Tài caœm thấy tội nghiệp bà cụ. Người Mỹ lúc về già da mặt nhăn nheo xếp nếp dầy cộm. Mồ hôi đọng trong những nếp nhăn như các rãnh đầy nước sau cơn mưa.
Tự nhiên Tài buột miệng hoœi:
— Sao bà không đi nghỉ mát cùng với Jack?
Bà cụ lấy tay quẹt mồ hôi trán đang chaœy thành giọt:
— Không được, mùa này tôi có việc làm.
Phúc không muốn kéo dài câu chuyện, anh chào bà cụ rồi bước trơœ ra. Nắng đã lên cao nhưng khu vườn vẫn còn đọng hơi mát. Bác gái và Thúy đang lúi húi tìm hái những trái to, sắp chín. Gioœ cuœa hai người đã gần đầy.
Bà mẹ vừa đặt trái đào vào gioœ vừa nói:
— Phaœi lựa mấy trái còn cứng mới để lâu được, mấy trái giòn ăn với muối ớt ngon lắm!
Thúy chép chép miệng:
— Với nước mắm đường còn ngon hơn! Như là ăn trái cóc xanh vậy! Chắc phaœi thêm một gioœ nữa, mẹ ạ.
— Ừ, thêm thì thêm! Ba đồng một gioœ reœ chán!
Khi chiếc xe lăn bánh trơœ về, ai nấy đều thoœa thích. Riêng Tài có veœ đăm chiêu. Hình aœnh bà cụ hái đào ám aœnh chàng không thôi. Anh nói bâng quơ:
— Nếu bà già đi hái đào cho vui thì còn hiểu được. Đằng này bà hái để lãnh tiền! Con baœ giàu như vậy mà không nuôi baœ được sao?
Thúy toœ veœ hiểu biết:
— Người Mỹ vốn sòng phẳng. Hễ có làm thì có lương, ai cũng vậy thôi!
Tài lắc đầu, thơœ dài thườn thượt.
Phúc không muốn Tài quá bận tâm vì vấn đề này, chàng đùa:
— Như vậy thì không ai nợ ai!
Tài không chịu thôi, anh beœ lại:
— Trong gia đình với nhau mà nợ nần gì anh?
Bấy lâu nay Phúc mãi suy nghiệm về lý nhân quaœ, anh đáp theo chiều hướng cuœa mình:
— Tài giàu tình caœm nên nghĩ thế chứ tôi cho rằng mọi liên quan cuœa con người đều do nợ nần với nhau caœ. Cha mẹ sinh ra một đứa con bất hiếu phá cuœa cũng cắn răng chịu để traœ nợ cho nó, khi nào hết nợ thì tự nhiên dứt ra được. Còn đứa nào có hiếu, cúc cung phụng sự là vì kiếp trước nó thiếu nợ, bây giờ lo traœ.
— Con người phaœi có tình caœm chứ anh! Nhất là trong một gia đình, đâu thể xem nhau như con nợ với chuœ nợ một cách vô tình và sòng phẳng được.
Phúc vẫn giữ lập trường:
— Tình caœm cũng là một loại nợ đó thôi!
Tài không muốn đôi co thêm, anh làm thinh, chọn một trái đào giòn, nhai rôm rốp...
Phúc trổ tài nấu bữa cơm tấm thật ngon. Mọi thứ anh đã chuẩn bị sẵn nên chỉ trong nưœa tiếng đồng hồ, mỗi người đã có dĩa cơm sườn chaœ thơm phức. Miếng chaœ vàng tươi, miếng cốt-lết nướng khéo nằm trên những hạt cơm tấm sốp sộp lại có mỡ hành rưới lên mặt thật hấp dẫn khiến dịch vị mọi người tiết ra và bụng càng thêm đói. Nước mắm ớt rất vừa miệng, có đồ chua xắt moœng. Mọi người cắm cúi ăn. Ai cũng kêu "một dĩa ăn thêm" làm Phúc vui lắm.
Bác gái thành thật khen:
— Cậu Phúc khéo quá! Từ ngày sang Mỹ đến nay, có hơn 15 năm rồi, tôi mới được ăn một bữa cơm tấm y như ơœ Việt Nam mình, ngon thật! Hương vị cuœa nó làm tôi nhớ quê hương quá! Tôi với ổng định về thăm nhà một chuyến nhưng chưa biết chừng nào mới đi được. Nhiều đêm thức giấc, nhớ quê nhà, trằn trọc mãi, không nguœ lại được.
Phúc đem bình trà nóng ra, chu đáo rót cho mỗi người một ly. Anh trầm ngâm, lộ veœ caœm thông với bác gái. Anh nói nhoœ:
— Cơm tấm càng làm cháu nhớ nhà hơn vì gia đình cháu ơœ Việt Nam sống bằng nghề này.
Bác Tường tinh ý lắm. Đây là lần đầu tiên Phúc nhắc nhơœ đến gia đình. Tiếp xúc với Phúc, ông để ý thấy chàng ta như muốn dấu tông tích. Hôm nay tự dưng anh đề cập đến.
Mọi người im lặng ngồi chung quanh bàn tròn thươœng thức trà. Mùa nực uống nước trà nóng lại đã khát hơn nước đá lạnh. Đó là kinh nghiệm ngược đời ít ai chịu tin.
Phúc khơi mào câu chuyện:
— Hồi nãy trên xe, cháu cãi với Tài cho vui chớ thật ra đối với sự lý nhân quaœ, cháu không rành lắm và có nhiều điều thắc mắc. Ví dụ như đứa con sinh ra vốn là chuœ nợ cuœa mình từ tiền kiếp thì bây giờ nếu nó bất hiếu bất mục, khaœo tiền, phá cuœa là lẽ đương nhiên, có vay có traœ, sao xã hội và tôn giáo lại kết án "đứa con chuœ nợ" ấy?
Bác Tường biết Phúc muốn hoœi mình, chậm rãi đáp:
— Sự việc nào cũng có nhiều mặt, nếu chúng ta chỉ nhìn một khía cạnh thôi thì trơœ thành hời hợt, phiến diện. Trước hết, căn cứ vào đâu mà biết nó đang vay nợ hay đòi nợ? Dù đòi hay vay, cái cách nó đối xưœ không tốt với cha mẹ đã làm cho người chung quanh nó bất mãn, làm cho cha mẹ nó đau khổ, ấy là hành động thất nhân tâm. Điều gì đi ngược với lòng người, điều ấy không đúng với đạo lý. Cho dù kiếp nào trước xa xôi nó đã cho vay, bây giờ do nợ nần duyên nghiệp, nó sinh vào làm con để lấy lại thì công sinh thành dưỡng dục đã bù đắp cho nó quá nhiều rồi, phaœi vậy không?
Hơn nữa, trong nhân có quaœ, trong quaœ lại có nhân, nghĩa là lúc đang được quaœ cũng là lúc gây tạo nhân khác cho tương lai, vì vậy cái vòng quaœ nhân, nhân quaœ cứ triền miên không dứt.
— Vậy thì khổ quá, cứ nợ nần với nhau hoài!
— Bơœi thế mới cần tu. Hiểu lý nhân quaœ thì mình tránh đừng vay nữa. Thánh hiền đã dạy: "Bồ tát sợ nhân, không sợ quaœ", đó là thái độ cuœa người giác ngộ.
Phúc cúi đầu ngẫm nghĩ về trường hợp cuœa mình. Anh thắc mắc không biết cái cách mình "dứt nợ" với gia đình ơœ Việt Nam có đúng không. Nếu tiếp tục "kéo cày traœ nợ" như mấy năm về trước thì vô tình dung dưỡng cho caœ nhà ăn không ngồi rồi, bài bạc liên miên; mình thì suốt đời không ngóc đầu lên được, cứ làm thân cu li, bồi bàn hoài. Còn dứt ngang cũng đau lòng lắm chứ chẳng phaœi không!
Sau một hồi đắn đo suy nghĩ, Phúc thành thật kể tâm sự mình. Anh hi vọng được những người đáng mến này giúp cho mình những ý kiến hợp tình hợp lý.
Tình caœnh cuœa Phúc làm mọi người caœm thương. Họ im lặng để chia xeœ nỗi khổ cuœa anh.
Hồi lâu, Phúc hoœi:
— Cháu không biết mình làm như vậy đúng hay sai?
Bác Tường cất tiếng:
— Thông thường, cái gì mình làm đúng thì không caœm thấy ân hận, đau khổ. Phaœi bình tĩnh tự xét thân tâm, xem phaœn ứng, hành động cuœa mình bắt nguồn từ đâu? Vì sự tức giận? Vì tự ái? Vì tham lam ích kyœ hay vì hạnh phúc cuœa người khác?
Lời nói cuœa bác Tường tuy điềm đạm nhẹ nhàng nhưng sắc bén như dao. Nó phơi bày sự thật, nó giúp Phúc nhìn rõ mình hơn. Chàng cúi đầu, chống tay nơi cằm, rơm rớm nước mắt.
Bác gái thấy tội nghiệp, cất lời an uœi:
— Tôi nghĩ rằng hành động cuœa cháu Phúc cũng khá hợp lý, một là gia đình cháu sẽ thức tỉnh lo làm ăn, hai là cháu không phaœi bận tâm về vấn đề tài chánh, raœnh rang học hành, gây dựng tương lai sáng suœa hơn.
Phúc thầm cám ơn bác gái nhưng chàng có đuœ can đaœm nhìn nhận sự thật:
— Cho dù sự việc diễn tiến tốt đẹp như vậy, cháu vẫn caœm thấy xấu hổ vì phaœn ứng quyết liệt, đột ngột cuœa mình. Phaœn ứng ấy đã phát sinh từ lòng tức giận. Chính sự tức giận đã làm cháu mê muội thêm, khiến cháu phí boœ hai năm trời, đắm chìm trong trụy lạc. Thà làm con trâu đi cày như mấy năm trước mà còn có lý hơn.
Bác Tường cười thành tiếng:
— Ô hay nhỉ? Thế là cậu trơœ lại cái vòng lẩn quẩn lúc ban đầu rồi!
Phúc thành thật trình bày ý nghĩ cuœa mình:
— Con hư, cha mẹ tuy đau buồn mà cũng không nỡ boœ con, còn cha mẹ lỡ sai quấy một tí là con cái vịn vào cái cớ ấy để không ngó ngàng gì tới. Như vậy đâu phaœi!
Bác Tường nhẹ gật đầu:
— Tục ngữ có câu: "Baœy mươi chưa gọi là lành". Không ai dám chắc mình không lầm lỗi bao giờ. Bơœi thế, khi thấy người có điều sai quấy, mình nên giúp họ sưœa sai hơn là chấp chặt vào sự sai lầm cuœa người ta.
Bác gái chen vào:
— Tôi đoan chắc rằng với biện pháp "cúp viện trợ" cuœa cháu Phúc, gia đình cháu tự thức tỉnh và lo chỉnh đốn cuộc sống lại.
— Chắc chắn như vậy rồi. Nhưng vấn đề đâu chỉ có thế thôi! Còn nỗi buồn cuœa cháu Phúc và nỗi lo lắng cuœa gia đình khi bị mất liên lạc với con.
Phúc thầm công nhận sự sâu sắc cuœa bác Tường. Chàng run giọng:
— Bơœi vậy, cháu không biết phaœi làm sao bây giờ? Cháu định im hơi lặng tiếng cho đến khi học hành xong, cháu sẽ trơœ về thăm nhà. Nhưng còn ba, bốn năm nữa, biết có gì bất thường xaœy ra không?
Tài thương Phúc quá, cậu naœy ra một ý kiến:
— Hay là anh cứ viết thư về thăm nhà mà đừng cho địa chỉ?
Thúy cười:
— Hoœi thăm mà không cần thư traœ lời, ý kiến hay nhỉ?
Tài chống chế:
— Chứ liên lạc trơœ lại thì tiếp tục đòi hoœi nọ kia, anh Phúc đâu đáp ứng được, aœnh đang đi học mà!
Bác Tường xua tay:
— Thôi không sao, chuyện này cũng không khó lắm! Chỉ cần cho bên nhà hiểu biết đời sống ơœ bên này và ước mơ chánh đáng cuœa cậu Phúc thôi thì hai bên có thể bắc nhịp cầu thông caœm dễ dàng. Nếu cậu Phúc tin tôi thì chừng về Việt Nam, tôi sẽ tìm đến nhà cậu, làm "sứ giaœ hòa bình".
Mắt Phúc sáng rỡ:
— Vậy thì còn gì bằng! Cháu caœm đội ơn bác!
— Ơn nghĩa gì! Nhưng cậu nghe tôi hoœi này. Nếu sau khi "thiết lập bang giao" mà "bên kia" vẫn "tái diễn trò cũ" thì cậu sẽ "đối phó" như thế nào để không rơi vào lỗi lầm xưa?
Mọi người đều buồn cười vì lối chơi chữ "dao to búa lớn" cuœa ông già.
Phúc traœ lời một cách dí doœm:
— Thì cháu sẽ baœo lãnh hết sang đây để cùng đi cày với cháu cho vui!
Hai người bạn treœ vỗ tay:
— Hay quá! Hay quá!
*
Mấy tháng sau, ba má Tài về Việt Nam. Phúc hồi hộp chờ tin. Lòng anh vừa náo nức vừa lo âu. Bác Tường rất sốt sắng nên chỉ một tuần sau đó, bác gưœi về cho Phúc một tờ Fax, vắn tắt nhưng đầy đuœ những điều anh muốn biết:
"Bác đã liên lạc với gia đình cháu. Caœ nhà mừng rơi nước mắt khi biết tin cháu còn sống. Gia đình bây giờ làm ăn phát đạt. Sáng bán cơm tấm, chiều và tối bán bún bò, nổi tiếng khắp vùng, khách đông lắm, thành ra ai cũng bận rộn.
Hãy điện thoại về nhà vào ngày chuœ nhật. Số phone ơœ nhà cháu là:... Chúc cháu vui nhiều. Sẽ gặp lại sau."
Cuối tuần ấy, Phúc dậy thật sớm, run tay bấm số điện thoại. Có tiếng chuông. Reng! Reng! Reng! Tim Phúc đập nhanh trong lồng ngực.
— A lô!
Hình như tiếng nói cuœa má! Má Phúc có giọng khàn khàn rất đặc biệt, dù hơn mười măm xa cách, Phúc vẫn nhận được.
Anh nói trong caœm xúc:
— Con là Phúc đây!
Bên kia đầu dây bỗng có tiếng khóc òa. Phúc cũng khóc theo, anh nức nơœ:
— Má khoœe không? Con nhớ má, nhớ ba, hu... hu... caœ nhà ra sao?
Có tiếng lào xào, chắc nhiều người tụ lại bên máy điện thoại.
— Ờ, caœ nhà đều khoœe, lo buôn bán làm ăn. Bán khá lắm, sống vững, con an tâm học hành. Hồi con mới đi, ba má đâu biết, tươœng ơœ Mỹ sướng lắm, tiền bạc kiếm dễ dàng, lại bị ông Năm dụ cho vay, cứ ứng trước cho xài trước rồi kêu con traœ, tội nghiệp con tôi! Hu!... Hu!!
— Thôi chuyện cũ, má đừng nhắc nữa. Biết ba má như vầy, con mừng lắm! Còn chị Hai, bé Tư, bé Năm, thằng Vũ thì sao?
— Chị Hai con làm huyện đề một thời gian, cũng khá lắm nhưng sau vì ăn chia không đều sao đó, nó bị công an bắt. ƠŒ tù cũng một tháng trời mới lo cho nó ra được. Ra tù, nó giaœi nghệ, về đây buôn bán chung với má. Còn bé Tư có chồng rồi. Vợ chồng nó ơœ Thị Nghè, mơœ tiệm cơm, cũng được lắm. Bé Năm, Út Vũ cũng còn ơœ chung phụ ba má. Mỗi tháng ba má phát lương cho tụi nó. Nội nhà lo làm ăn thành ra có dư. Chuœ nhật đóng cưœa nghỉ ngơi.
Phúc cười vui:
— Ba má làm ăn như vậy là đúng cách rồi!
— Ờ, sẵn đây cho con hay, ba má sắp hoœi vợ cho thằng Vũ. Con nhoœ trong xóm này, hiền lành, gioœi dắn lắm!
— Bữa nay con được nhiều tin vui quá! Má cho con nói chuyện với ba một chút nghe!
Có tiếng trao đổi xì xào, chặp sau, má Phúc traœ lời:
— Ổng còn ngại, ổng nói sẽ biên thư tâm sự với con, như vậy dễ hơn. Thôi, nói chuyện lâu rồi, tốn tiền cuœa con. Để thư từ liên lạc sau nghe con!
— Dạ, con gưœi lời thăm hết caœ nhà!
Phúc gác ống điện thoại lên rồi mà vẫn còn lưu luyến. Chàng có caœm tươœng mình như cánh đồng cháy khô vì nắng hạn bỗng nhiên được tắm mát phuœ phê trong cơn mưa lớn đầu mùa. Sự an vui trơœ về sau khi bóng tối cuœa lòng sân hận vị kyœ vừa tan biến.
Chàng khẽ huýt sáo một baœn nhạc vui, thọc hai tay vào túi quần, đi tới đi lui trong nhà. May mà "bọn treœ" còn nguœ, không ai chứng kiến "anh caœ" lúc khóc lúc cười trong buổi sáng này.
Khóa học mùa Thu đã bắt đầu. Năm nay chàng sẽ đến lớp với lòng hăng hái yêu đời, chàng tin tươœng mình sẽ thành công. Bất chợt, hình aœnh Thúy hiện ra: mái tóc ngắn; cặp mắt to, tròn, đen lay láy; cái miệng cười tươi. Phúc không dám nghĩ tiếp nhưng chỉ cần một thoáng đó thôi cũng đuœ làm cho lòng anh êm aœ, dịu dàng như dòng sông nho nhoœ đêm nào gợn sóng lăn tăn làm lay động ánh trăng khuya.
Anh xúc động, ngâm nga hai câu thơ Kiều:
Người đâu gặp gỡ làm chi,
Trăm năm biết có duyên gì hay không?
Rồi anh tự cười mình: "Nợ nhà vừa xong lại lây dây với nợ tình, cứ loay hoay mãi, đúng là nghiệp cuœa chúng sinh!"
8/95
