44. LÒNG CHA
(phỏng dịch R. Tagore)
Mini, bé gái năm tuổi cuœa tôi, có lẽ không sống được nếu không nói ba hoa suốt ngày. Tôi nghĩ suốt đời cô bé đã không phí một phút giây nào im lặng. Mẹ nó thường bất bình về điều ấy, và thường tốp cô lại, nhưng tôi thì không. Với Mini, im lặng là chuyện bất thường, và tôi không thể chịu đựng lâu. Bơœi thế, câu chuyện giữa tôi và cô bé luôn luôn linh động. Chẳng hạn một buổi sáng, khi tôi đang viết dơœ một chương tiểu thuyết thì cô bé leœn vào, cầm lấy tay tôi mà nói:
— Cha! Lão bộc gọi con chó là con muông. Lão không biết gì caœ, phaœi không cha?
Tôi chưa kịp giaœng giaœi, thì cô bé đã bắt sang một vấn đề khác:
— Cha nghĩ sao, Cha? Bộc nói có con voi trong những đám mây, vòi nó phun nước, và thế là trời mưa. Có phaœi vậy không, Cha?
Trong khi tôi đang tìm cách traœ lời câu này, bé đã hoœi một câu khác:
— Cha, mẹ và cha bà con ra sao nhỉ?
Tôi cố lập nghiêm baœo:
— Ra chơi với Bộc đi, Mini. Cha đang bận.
Cưœa sổ phòng tôi trông ra đường. Cô bé đã ngồi xuống dưới chân tôi cạnh bàn viết, và đang chơi một mình. Tôi đang suy nghĩ rất lung để viết. Bỗng cô bé Mini vùng chạy lại cưœa và reo lên:
— Ông Cabul, ông Cabul!
Và quaœ thế, ngoài đường dưới kia, một người đàn ông miên Cabul đang tiến bước. Y mặc bộ y phục loœng leœo dơ dáy, buộc một thắt lưng dài, lưng mang chiếc bị, tay cầm những hộp nho khô. Không biết cô bé nghĩ gì khi thấy người này, nhưng cô bắt đầu gọi ông thật lớn. Ngay lúc ấy lão ta quay lại nhìn lên cô bé. Cô bé thấy vậy thất kinh hồn vía, chạy bay đến nấp bên mẹ. Cô tin chắc thế nào trong chiếc bị mà lão đang mang cũng có hai ba đứa treœ con như cô. Người hàng rong ấy đã vào đến cưœa và mỉm cười chào tôi. Phaœn ứng đầu tiên cuœa tôi là mua một món gì đó, vì Mini đã gọi y vào nhà. Tôi mua ít vật dụng, và chúng tôi khơœi sự nói chút đỉnh chuyện chính trị. Khi sắp từ giaœ, bỗng hắn hoœi:
— Còn cô bé đâu rồi, thưa ông?
Nghĩ rằng nên làm cho Mini hết sợ hão huyền, tôi cho đem cô bé ra. Cô đứng bên ghế tôi, nhìn chòng chọc vào người Cabul cùng chiếc bị. Y biếu cô aœ đậu phụng và nho khô, nhưng cô nhất định không để bị dụ dỗ. Cô càng bám riết lấy tôi, và càng nghi ngờ lão thêm.
Đấy là cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa lão Cabul và cô bé. Tuy nhiên, vài hôm sau, khi đi ra có tí việc, tôi giật mình thấy Mini ngồi trên chiếc ghế nhoœ cạnh cưœa ra vào, đang cười nói với lão Cabul ngồi dưới chân. Suốt đời, cô chưa bao giờ được ai ngoài cha cô, đã nghe cô một cách chăm chú như vậy. Cái túi cô đã đầy ắp đậu phụng và nho khô, quà cuœa người khách lạ. “Sao ông cho nó làm gì thế?” Tôi nói, vừa rút tiền traœ cho lão. Ông thaœn nhiên nhận tiền cho vào túi.
Một giờ sau trơœ về tôi mới thấy tai hại cuœa đồng bạc tôi đưa ra. Người Cabul đã đưa cho Mini, và khi mẹ nó thấy đồng bạc bèn vồ lấy cô bé:
— Mày lấy đồng bạc kia ơœ đâu, bé?
— Ông Cabul cho con! Mini hớn hơœ đáp.
— Ông Cabul cho mày! — Mẹ nó thét lên— Mini, sao dám lấy bạc hơœ?
Vừa lúc ấy tôi đi vào cứu cô bé thoát nạn bị đòn. Tôi tiếp tục điều tra về đôi bạn.
Tôi khám phá đấy không phaœi lần đầu họ gặp nhau. Người Cabul đã đánh tan sự hãi sợ cuœa cô bé bằng cách đút lót thật nhiều đậu phụng và nho khô. Đến nay hai bên đã thành đôi bạn thiết. Họ có nhiều trò đùa mà họ rất khoái. Mini thường ngồi trước lão Cabul, nhìn xuống vóc dáng khổng lồ ấy với veœ đường bệ cuœa một bà chuœ tí hon, khuôn mặt cười lên rạng rỡ, và cô hoœi:
— Ông Cabul, ông Cabul, ông đựng cái gì trong bị ấy?
Và ông lão sẽ traœ lời bằng giọng mũi cuœa người thượng du:
— Một con voi!
Không có gì đáng tức cười lắm, vậy mà họ khoái làm sao. Và riêng tôi, cuộc chuyện trò giữa một đứa treœ với người lớn luôn có veœ gì rất quyến ruœ.
Rồi người Cabul, để khoœi thua bạn, bắt đầu hoœi lại cô bé:
— Còn cô, này cô bé, bao giờ thì cô về nhà ông nhạc?
Hầu hết các cô bé Ấn đều sớm nghe danh từ ấy, nhưng chúng tôi thì không bao giờ nói những chuyện như thế với con gái. Cho nên trước câu hoœi này, cô hơi chột dạ. Nhưng cô không muốn để lộ sự lúng túng cuœa mình, và đã hoœi lại:
— Còn ông có về đấy không?
Đối với giai cấp người Cabul này, thì từ ngữ “về nhà ông nhạc” lại có nghĩa là nhà tù, nơi họ được ăn ơœ miễn phí. Người ấy bèn traœ lời:
— Ồ, tôi sẽ đánh vỡ mặt ông nhạc ra!
Vừa nói lão vừa nắm tay hăm dọa một viên caœnh sát vô hình. Mini nhíu mày, rồi cười lên như nắc neœ. Lão cũng cười theo phụ họa.
Đấy là vào những buổi sáng đầu thu, mùa các vua chúa ngày xưa lên đường viễn chinh dẹp giặc. Còn tôi không rời khoœi góc nhà quê hương nhưng vẫn để tâm hồn phiêu du khắp chân trời góc bể. Mỗi khi nghe địa danh một nơi nào, hồn tôi đã vươn tới chỗ ấy, và bóng một người xứ khác đến trên đường cũng khiến tôi dệt nên những giấc mơ xa xăm về quê hương cuœa anh ta ơœ cuối chân trời, nghĩ đến những cuộc đời giang hồ phóng lãng. Những xứ lạ hiện lên trong trí tôi càng sống động, có lẽ vì cuộc sống hiện tại cuœa tôi quá giống với coœ cây. Tiếng gọi viễn du réo rắc trong tôi như tiếng sóng triều gào thét. Bơœi thế, trông thấy người Cabul này, trí tôi liên tươœng ngay đến những vùng núi non cằn cỗi trên cao, chen chúc với mây trời. Tôi mường tượng những đoàn lạc đà chơœ hàng đi trên sa mạc, những thương gia lưng đeo vũ khí hộ thân đang tiến về hướng bình nguyên. Tôi thấy và thấy trong trí tươœng...
Nhưng giữa lúc ấy, luôn luôn mẹ Mini sẽ xen vào, tha thiết dặn tôi phaœi “Coi chừng lão ấy.” Bà rất dè dặt mỗi khi nghe tiếng huyên náo ngoài đường, hay thấy người vào nhà, và luôn đi đến kết luận một là keœ cướp, hai là keœ say, hoặc rắn hổ mang, bệnh sốt rét, phong cùi. Sau bao nhiêu năm kinh nghiệm giữa đường đời, bà vẫn chưa thắng lướt được nỗi sợ hãi kinh niên trong lòng bà. Bơœi thế, bà luôn luôn nghi ngờ về người Cabul, và thường van nài tôi phaœi coi chừng lão ấy. Nếu tôi cố xua đuổi nỗi sợ hãi vô căn cứ cuœa nàng bằng cách cười lớn, thì nàng nghiêm mặt hoœi với dáng điệu rất trịnh trọng:
— Thế treœ con không bao giờ bị bắt cóc ấy à? Thế không phaœi ơœ Cabul còn có bán nô lệ à? Một người đàn ông to lớn bắt một đứa treœ bé xíu không được hay sao?
Tôi nói, không phaœi là không được, nhưng không lẽ nào có chuyện như thế xaœy ra. Tuy thế nàng vẫn lo sợ. Nhưng vì nỗi sợ hãi ấy thật bâng quơ, nên không lý gì để cấm đoán lão vào nhà. Sự thân thiện giữa đôi bạn một khổng lồ một chim chích vì thế vẫn tiếp tục không bị ngăn caœn.
Hàng năm vào giữa tháng giêng, Rahman, tên người Cabul ấy, thường về xứ một lần, và khi sắp về, y thường rất bận rộn đi các nhà để thâu tiền nợ. Năm nay tuy vậy ông vẫn còn thì giờ đến thăm Mini. Một người khác rất có thể nghi ngờ lão có mưu toan gì đấy, vì khi không tới được buổi sáng lão cũng tới vào buổi chiều. Ngay caœ tôi đôi khi cũng phaœi chột dạ chút đỉnh lúc bắt gặp bóng người to lớn ấy đứng trong góc phòng tôi. Nhưng khi Mini hớn hơœ reo “Ồ ông Cabul, ông Cabul” và đôi bạn khơœi sự những trò đùa thường lệ, thì tôi lại yên tâm ngay.
Một buổi sáng vài ngày trước khi lão về xứ, tôi đang chữa lại baœn thaœo trong phòng viết. Trời rất lạnh. Qua song cưœa, ánh mặt trời chiếu vào sươœi ấm hai chân tôi. Lúc ấy vào khoaœng tám giờ, những khách bộ hành đi đường đang trùm khăn lạnh. Bỗng chốc tôi nghe ngoài đường huyên náo. Nhìn ra thì thấy Rahman đang bị còng tay dẫn đi giữa hai người caœnh sát, sau lưng là một lũ treœ tò mò. Áo quần Rahman dính đầy máu, và một trong hai caœnh sát đang cầm một con dao. Tôi vội bước ra hoœi xem có chuyện gì. Từ mỗi người một ít, tôi được biết rằng một người lối xóm đã nợ Rahman tiền mua một cái khăn quàng, nhưng lại chối baœo không từng mua nó. Trong lúc cãi vaœ, Rahman đã đánh người kia. Bây giờ, trong cơn tức giận, phạm nhân chưœi ruœa đối phương đuœ điều. Nhưng bỗng chốc từ hiên nhà tôi, Mini đã xuất hiện với tiếng reo thường lệ “Ông Cabul, ông Cabul”. Gương mặt người Cabul rạng rỡ lên khi nhìn thấy cô bé. Hôm nay lão không mang chiếc bị, nên cô bé không thể nói về con voi với lão. Bơœi thế cô hoœi sang câu thứ hai:
— Ông về nhà ông nhạc ấy à?
Rahman cười lớn baœo:
— Chính thế, bé ơi!
Rồi thấy câu traœ lời không làm cô bé thích thú, lão đưa hai bàn tay bị còng lên:
— A! Đáng lẽ tôi đánh cho vỡ mặt ông nhạc, nhưng tay tôi bị còng rồi.
Bị kết tội cố ý giết người, Rahman ơœ tù nhiều năm. Thời gian trôi nhanh, Rahman đã bị quên lãng. Công việc thường ngày trong chỗ ơœ thường ngày vẫn tiếp diễn, nên chúng tôi không bao giờ nghĩ đến một người thượng du nghèo khó đang chịu tù tội trong ngục thất. Caœ đến cô bé Mini cũng đã quên mất người bạn cũ cuœa nàng. Càng lớn nàng càng chơi nhiều với bạn gái, và không còn vào phòng làm việc cuœa tôi như trước. Bơœi thế tôi rất hiếm dịp nói chuyện với con.
Nhiều năm trôi qua, lại một mùa thu trơœ về. Chúng tôi đang sưœa soạn hôn lễ cho cô gái Mini cuœa chúng tôi. Đám cưới sẽ cưœ hành trong một dịp lễ. Với Mini về nhà chồng, ánh sáng cuœa ngôi nhà cũng sẽ đi theo, để lại cha nàng trong bóng tối. Buổi mai ấy thật tươi sáng. Sau những ngày mưa, không trung như đã được rưœa sạch và ánh sáng mặt trời trông như ánh vàng ròng. Những tường gạch cũ kỹ ngoài đường phố cũng sáng lên dưới ánh nắng trong vắt. Từ rạng đông, những hồi còi đã vang lên báo hiệu hôn lễ. Mỗi hồi còi làm cho tim tôi rộn ràng muôn mối, làm tăng nỗi đau buồn cuœa tôi trước caœnh chia ly. Mini sẽ về nhà chồng đêm ấy. Trong sân, lọng che rợp đất. Những đèn lồng và lục lạc được treo khắp các phòng và hiên nhà. Khắp nơi người ta vội vàng hối haœ. Tôi đang ngồi trong phòng một mình tư lự thì bỗng một người đi vào lễ phép chào, và đứng trước mặt tôi. Đấy là Rahman, người Cabul mang bị, maœng tóc dài đã được hớt cao, và veœ cường tráng năm xưa không còn nữa. Nhưng khi lão mỉm cười, tôi lại nhận ra ngay:
— Ông về lúc nào thế, Rahman?
— Tôi được thaœ tối qua.
Những lời ấy làm tai tôi hơi choáng. Tôi chưa bao giờ nói chuyện với một người nào đã cố ý đaœ thương đồng loại. Lòng tôi đau nhói khi nhớ ra điều này, vì tôi nghĩ ngày ấy sẽ tốt đẹp hơn nếu hắn ta đừng xuất hiện.
— Hôm nay nhà có việc, và tôi đang bận. Có lẽ ông có thể đến vào một dịp khác chăng?
Lão liền quay đi, nhưng khi ra đến cưœa, lão ngập ngừng baœo:
— Thưa ông, tôi có thể thăm cô bé một lát?
Lão tin tươœng rằng Mini vẫn còn bé xíu như ngày xưa. Chắc lão mường tượng cô bé sẽ chạy ra hớn hơœ gọi “Ông Cabul, ông Cabul” như dạo nào, và họ sẽ cười đùa với nhau như trước. Quaœ vậy, cũng như những ngày xưa, hôm nay lão cũng mang đến ít đậu phụng và nho khô gói kỹ trong bọc giấy. Những thứ ấy không biết làm thế nào lão kiếm được trong lúc mới ơœ tù về. Tôi lập lại:
— Nhà có việc, ông không thể gặp ai hôm nay caœ.
Lão sa sầm mặt, và nhìn tôi với veœ thèm muốn số phận cuœa tôi, đoạn nói một lời chúc tụng rồi đi ra. Tôi hơi thương hại, muốn gọi lão trơœ vào. Nhưng lão đã tự ý quay trơœ lại, đến cạnh tôi mà baœo:
— Thưa ông, tôi đã đem lại chút quà này biếu cô bé. Ông có thể trao lại giùm tôi?
Tôi nhận gói quà, định traœ tiền, nhưng ông ngăn lại:
— Ông thật quý hóa. Xin ông hãy nhớ đến tôi là đuœ. Đừng cho tôi tiền. Ông có một cô con gái. Tôi cũng có một bé gái giống như thế ơœ quê nhà. Tôi nhớ con tôi, nên mang quà tới cho cô bé, chứ không phaœi để hòng kiếm chác gì đâu.
Nói xong lão sờ tay vào túi trong, lấy ra một maœnh giấy dơ dáy, mơœ ra vuốt thật thẳng với caœ hai tay trên mặt bàn. Maœnh giấy in hình một bàn tay nhoœ xíu. Không phaœi một bức aœnh, hay bức họa, mà chỉ là dấu mực in một bàn tay bé con trên tờ giấy nhàu nát. Hình bàn tay cuœa con gái lão, lão đã luôn mang theo bên trái tim mình, từ khi lão đến xứ này bán hàng rong năm này qua năm khác. Mắt tôi ướt đẫm. Tôi quên rằng lão là một người thượng du nghèo khó, còn tôi... Ồ không, tôi có gì hơn lão? Lão cũng là MỘT NGƯỜI CHA. Bàn tay in cuœa cô bé con lão ơœ vùng thượng du quê nhà xa xăm cuœa lão, nhắc tôi nhớ đến con tôi. Tôi cho gọi ngay Mini vào. Cô bé đang mặc chiếc áo cưới bằng lụa đoœ, trang sức kiểu cô dâu, rụt rè tiến đến bên tôi. Người Cabul dường như kinh ngạc trước sự xuất hiện này. Lão không thể làm sống lại tình bạn ngày trước. Cuối cùng lão mỉm cười:
— Cô bé, có phaœi cô sắp về nhà ông nhạc đấy không?
Bây giờ thì Mini đã hiểu nghĩa danh từ “ông nhạc” nên không traœ lời, đoœ mặt đứng trước lão với veœ e lệ cuœa cô dâu mới. Tôi nhớ cái ngày họ gặp nhau lần đầu, và lòng tôi se lại. Khi con tôi trơœ vào nhà trong, Rahman thơœ dài buồn bã, ngồi phịch trên sàn nhà. Có lẽ lão bỗng nhớ rằng con gái lão cũng phaœi lớn lên nhiều trong thời gian lão xa quê. Lão sẽ phaœi làm quen với cô bé trơœ lại. Chắc chắn lão không còn gặp lại một cô bé như ngày lão từ giã ra đi. Ngoài ra, biết đâu lại không có bao nhiêu chuyện xaœy đến cho nàng sau mười mấy năm xa cách. Tiếng còi lại vang lên, ánh mặt trời dịu cuœa mùa thu lan khắp không trung. Rahman ngồi trên đất này mà tươœng như thấy trước mắt miền núi khô cằn cuœa quê hương. Tôi lấy ra một xấp bạc và baœo:
— Rahman, hãy về quê với con gái ông đi. Cầu nguyện cho hạnh phúc tái ngộ cuœa cha con ông sẽ đem lại cho con gái tôi nhiều may mắn!
Sau khi biếu lão món tiền, tôi đã giaœm bớt nhiều lễ lạc, như không thể bắt điện, cũng không thể mướn ban nhạc giúp vui, và điều này làm nhiều bà thất vọng. Nhưng với tôi, buổi hôn lễ thật rực rỡ hơn lên, khi nghĩ rằng ơœ miền đất xa xăm kia, có một người cha biệt tích tha phương đang được trơœ về gặp lại đứa con yêu dấu.
