32. GỌI PHẬT BẰNG BẠN
(Phỏng thuật theo Kinh Giới Phân Biệt)
Một mùa an cư, sau khi mãn hạ, đức Thế Tôn du hành một mình thăm viếng các trú xứ cuœa những tỳ kheo, để biết lối sống cuœa họ, việc tu hành tiến thoái cuœa họ. Chính nhân những cuộc du hành này mà có lần Ngài đã tâm sự với thị giaœ Nàgita:
— Này Nàgita, mỗi khi đi ngang một làng mạc mà thấy một am cốc cuœa tỳ kheo, thì dù vị ấy đang ráo riết thiền tọa, Như Lai cũng không hài lòng về trú xứ cuœa vị ấy. Vì sao? Vì vị ấy có thể bị phụ nữ, treœ con, người lớn trong làng đến phiền nhiễu, tán chuyện làm cho vị ấy không thể chứng đắc những pháp chưa chứng, và có thể thối thất những pháp đã chứng. Trái lại, mỗi khi trông thấy một vị tỳ kheo ơœ trong rừng, dưới gốc cây, thì dù vị ấy đang tựa gốc cây mà nguœ gục, Như Lai vẫn hài lòng, nghĩ rằng: "Tỳ kheo này sau khi hết cơn buồn nguœ, có thể tiếp tục tọa thiền không bị ai quấy rối. Y sẽ chứng đắc những pháp chưa chứng đắc."
Trong cuộc du hành chúng ta đang nói đến, khi đức Thế Tôn đi ngang một làng nọ thì trời sẩm tối. Ngài ghé vào nhà một người thợ gốm xin trú ngụ. Không ai biết đấy là đấng giác ngộ, vì Ngài làm như một tỳ kheo thông thường giaœn dị, không có tùy tùng thị giaœ. Ngài ngoœ lời với thợ gốm:
— Này thợ gốm, tôi có thể nghỉ tại nhà người một đêm không?
Thợ gốm nhìn Ngài đáp:
— Sa môn muốn ơœ lại cũng được, nhưng đã có một vị đến trước cũng đang nghỉ tại đây. Xin hiền giaœ (tiếng xưng hô với những vị tỳ kheo còn treœ) hãy ngoœ lời với vị ấy, nếu ông ta đồng ý thì xin hiền giaœ cứ tự tiện.
Đức Thế Tôn bước vào. Gặp một vị tỳ kheo treœ đang ngồi, Ngài hoœi:
— Hiền giaœ, tôi muốn ơœ lại đây một đêm, có phiền gì cho người chăng?
— Ồ thưa hiền giaœ, không có gì phiền. Nhà thợ gốm rất rộng.
Thế Tôn bèn traœi thaœm coœ ngồi kiết già. Vị tỳ kheo cũng ngồi thiền đến quá nưœa đêm. Đức Thế Tôn quán sát cưœ chỉ tỳ kheo thanh niên ấy, lấy làm hài lòng. Ngài nghĩ: "Thanh niên này có những cưœ chỉ tín thành. Ta hãy hoœi chuyện y." Và Ngài mơœ lời:
— Này bạn, nhân danh ai mà bạn đã từ boœ gia đình, sống đời khất sĩ? Ai là thầy cuœa bạn?
Tỳ kheo đáp:
— Ồ bạn ơi, có sa môn dòng họ Thích Ca đã từ boœ ngai vàng để trơœ thành một ẩn sĩ. Thiên hạ đồn rằng Ngài đã đạt chánh giác, được tôn xưng là Phật, Thế Tôn. Chính nhân danh Con Người cao caœ đó mà tôi đã xuất gia. Bậc Thế Tôn ấy là đạo sư cuœa tôi. Tôi thích sống như Người.
— Vậy con người cao caœ đó, đức Phật, Thế Tôn ấy, bây giờ ơœ đâu?
— Này bạn, có một đô thị ơœ phía Bắc gọi là Xá Vệ, chính nơi đó đức Thế Tôn đang ngự tòa.
— Bạn có khi nào thấy đấng Thế Tôn ấy chưa? Bạn có nhận ra Ngài nếu gặp Ngài không?
— Bạn ơi! Làm sao tôi có được cái diễm phúc ấy? Tôi chưa bao giờ trông thấy Ngài, chỉ mới nghe danh Ngài thôi. Nhưng chính nhờ Ngài mà tôi boœ tục xuất gia, sống đời không nhà. Tôi chưa được gặp Ngài thì làm sao nhận ra Ngài được?
Đức Thế Tôn suy nghĩ: "Thanh niên này đã nhân danh ta mà xuất gia. Vậy ta hãy thuyết pháp cho y." Rồi Ngài dạy:
— Hỡi khất sĩ, tôi sẽ giaœng pháp cho bạn, hãy lắng nghe.
— Được, bạn cứ nói đi.
Đức Thế Tôn thuyết pháp cho vị tỳ kheo ấy về cấu tạo cuœa con người gồm bốn đại, năm uẩn, trong đó không có cái gì là ta hay cuœa ta, toàn là những kết hợp vay mượn từ bên ngoài, biến chuyển luôn luôn để đi đến hoại diệt. Do nhận thức chân chính ấy, khi mắt tiếp xúc với sắc, tai với âm thanh v.v... phát sinh ra cái thấy cái nghe, v.v... và những caœm thọ như dễ chịu, khó chịu v.v..., vị tỳ kheo không tham đắm, không ghét boœ vì quán sát những caœm thọ ấy không phaœi là ta không phaœi cuœa ta. Vị ấy có thái độ "huệ xaœ" (giaœi thoát nhờ trí tuệ), không còn vọng tươœng, được sự bất động. Khi dứt được những vọng tươœng như vậy, vị tỳ kheo ấy được gọi là ẩn sĩ tịch tịnh.
Đức Thế Tôn dùng âm thanh vi diệu như tiếng hót chim Ca lăng tần già để thuyết pháp cho vị tỳ kheo ấy, khích lệ ông, làm cho ông hân hoan phấn khơœi với những lời pháp cuœa Ngài, như thể được nếm cam lồ bất tưœ. Nghe xong thời pháp cuœa Thế Tôn, vị tỳ kheo biết ngay đấy chính là đấng A La Hán chánh đẳng giác ông đang ngưỡng mộ tôn thờ. Ông sưœa lại y, quỳ gối chắp tay bạch:
— Bạch Thế Tôn, con thật ngu si đã gọi Ngài là bạn. Xin Thế Tôn cho con sám hối tội lỗi.
— Này tỳ kheo, vì ngươi không biết nên không gọi là tội lỗi.
Lời Bàn:
Qua giai thoại này, ta thấy rõ khi vị tỳ kheo lắng nghe đức Phật và lãnh hội lời dạy cuœa Ngài, ông không biết người đang nói với mình là ai, đấy là giáo lý cuœa ai. Nhưng ông thấy được chân lý qua những lời dạy ấy. Như thuốc hay thì bệnh sẽ lành, không cần phaœi biết ai làm nên vị thuốc hoặc nó từ đâu lại.
