31. TÔN GIẢ BẠT ĐÀ LỢI
(Lược thuật theo Kinh Bhaddàli, Trung II)
Không phaœi lúc nào thuyết pháp đức Phật cũng được mọi người hoan hyœ tín thọ phụng hành. Đôi khi Ngài phaœi đương đầu với những kích bác cuœa ngoại đạo, và ngay trong chúng tỳ kheo đệ tưœ đương thời cuœa Ngài, cũng có nhiều vị không hoan hyœ, nhất là khi Ngài đưa ra những học thuyết hay những giới luật họ khó thực hành vì còn nhiều chấp ngã. Nhưng chính trong những dịp này, chúng ta mới thấy rõ đức bình tĩnh cuœa đấng Thiên nhân sư. Ngài không bao giờ toœ ra mất kiên nhẫn, đối với những keœ cứng đầu.
Một thời khi đức Thế Tôn ơœ Kỳ Viên tinh xá, Ngài gọi các tỳ kheo và baœo:
— Này các tỳ kheo, hãy ăn chỉ một bữa trong ngày, chỉ ngồi ăn một lần rồi thôi. Nhờ ta chỉ ăn ngồi một lần, ta caœm thấy ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng có sức và an vui. Do vậy này các tỳ kheo, các ngươi chỉ nên ăn một lần, thì sẽ caœm thấy ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, có sức và an vui.
Khi nghe vậy tôn giaœ Bạt Đà Lợi bạch Phật:
— Bạch Thế Tôn, con không thể chỉ ăn một bữa, ngồi một lần, ăn như vậy con sẽ thấy nhiều phiền não, hối tiếc, ân hận, mất sức và buồn rầu.
— Vậy này Bạt Đà Lợi, khi nào ai mời ăn ngươi hãy ăn tại chỗ một ít còn một ít đem về để ăn sau. Ngươi có thể ăn như vậy mà sống qua ngày không?
— Bạch Thế Tôn, con cũng không thể làm được. Bạch Thế Tôn, ăn như thế con vẫn caœm thấy nuối tiếc, ân hận.
Trong mùa an cư ấy, tôn giaœ Bạt Đà Lợi luôn luôn lánh mặt Phật, vì đã không chấp hành học giới đức Đạo sư chế định cho chúng tỳ kheo. Khi giaœi hạ, tôn giaœ đi đến chúng tỳ kheo để thăm viếng. Những vị này đang ngồi may một tấm y tăng già lê cho đức Thế Tôn. Khi thấy tôn giaœ Bạt Đà Lợi, chúng tỳ kheo nói:
— Tấm y này đang được làm cho đức Thế Tôn. Sau khi làm y xong, Thế Tôn sẽ du hành. Hiền giaœ hãy suy nghĩ lại về trường hợp vi phạm học giới cuœa hiền giaœ, để đi đến sám hối đức Đạo sư, chớ để về sau lại càng khó khăn hơn cho hiền giaœ.
— Thưa vâng, chư hiền.
Tôn giaœ Bạt Đà Lợi vâng lời chúng tỳ kheo đi đến đức Đạo sư, đaœnh lễ và bạch Phật rằng:
— Bạch Thế Tôn một lỗi lầm đã chiếm đoạt con, con thật ngu ngốc, thật si mê, thật bất thiện. Trong khi chúng tỳ kheo tuân hành học giới đã được Thế Tôn chế định, thì con lại tuyên bố mình bất lực. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận cho sự sám hối cuœa con, để có thể ngăn chừa trong tương lai.
— Này Bạt Đà Lợi, đúng như vậy, một lỗi lầm đã chiếm đoạt ngươi, ngươi thật ngu ngốc si mê, bất thiện khi tuyên bố sự bất lực cuœa mình đối với học giới đã chế. Này Bạt Đà Lợi, trong thời gian ấy, ngươi đã không ý thức được rằng, bậc đạo sư sẽ biết ta là một tỳ kheo không thực hành học giới trọn vẹn, không ý thức được rằng một số đông tỳ kheo đến an cư tại Xá Vệ sẽ biết mình là một tỳ kheo không thực hành trọn vẹn học giới, không ý thức rằng, một số đông tỳ kheo ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ sẽ biết đến thượng tọa tỳ kheo Bạt Đà Lợi đệ tưœ cuœa sa môn Gotama, không thực hành trọn vẹn học giới.
— Bạch Thế Tôn, thật sự một lỗi lầm đã chiếm đoạt con. Mong Thế Tôn nhận cho sự sám hối cuœa con, để có thể ngăn chừa trong tương lai.
— Này Bạt Đà Lợi, khi một tỳ kheo đã chứng căn phần giaœi thoát hay thân chứng, hay kiến đáo, hay tín thắng giaœi hay tùy pháp hành, hay tùy tín hành, khi một vị đã chứng một trong baœy địa vị ấy, được ta baœo rằng, hãy lấy thân mình làm cầu traœi cho ta đi qua đám bùn, vị ấy có vâng lời hay tránh né, baœo "không"?
— Bạch Thế Tôn, vị ấy vâng lời.
— Này Bạt Đà Lợi, vậy ngươi đã là gì trong thời gian ấy, mà lại cãi lời ta? Ngươi đã chứng câu phần giaœi thoát, hay tuệ giaœi thoát, hay thân chứng hay kiến chí, hay tín thắng giaœi, tùy pháp hành, tùy tín hành?
— Bạch Thế Tôn, không.
— Vậy có phaœi ngươi là keœ rỗng tuếch, mà lại ương ngạnh không?
— Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Mong Thế Tôn nhận cho sự sám hối cuœa con, để ngăn chừa về sau.
— Này Bạt Đà Lợi, vì ngươi đã thấy rõ lỗi lầm, và như pháp phát lộ, chúng ta sẽ chấp nhận cho ngươi. Vì rằng, này Bạt Đà Lợi, như vậy là sự lớn mạnh trong giới luật bậc thánh, nghĩa là bất cứ ai, sau khi thấy rõ lỗi lầm, phaœi như pháp phát lộ và ngăn chừa trong tương lai.
Này Bạt Đà Lợi, khi một vị tỳ kheo không thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc đạo sư, thì vị ấy dù sống ơœ rừng núi hoang vu với hy vọng chứng được các pháp môn hơn người, vị ấy cũng không chứng được, vì bị Đạo sư quơœ trách, các vị đồng phạm hạnh có trí quơœ trách, bị chư thiên quơœ trách, và tự mình cũng quơœ trách mình.
Nhưng này Bạt Đà Lợi, nếu vị tỳ kheo nào thực hành trọn vẹn giới luật trong giáo pháp cuœa bậc Đạo sư, thời vị ấy có thể chứng được các pháp thượng nhân, vì vị ấy không bị đạo sư quơœ trách, không bị chư thiên quơœ trách, và không bị chính mình quơœ trách. Vị ấy có thể chứng sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, cho đến tứ thiền, và với tâm định tĩnh, thuần tịnh, vô nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sưœ dụng, vị ấy hướng tâm đến túc mạng minh, nhớ được nhiều đời trước cuœa các chúng sinh, biết người hạ liệt, keœ cao sang đều do hạnh nghiệp cuœa chúng. Vị ấy có thể hướng tâm đến lậu tận trí, trừ được dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu, nhờ đã thực hành trọn vẹn các học giới trong giáo pháp bậc đạo sư.
— Bạch Thế Tôn, do nguyên nhân gì, có người được chúng tăng giaœi tội một cách mau chóng có người lại không?
— Này Bạt Đà Lợi, nếu có một vị tỳ kheo thường phạm giới tội, khi bị cưœ tội lại toœ ra bất phục, không có thiện chí sưœa đổi, vị ấy không được giaœi tội mau chóng.
— Nếu vị tỳ kheo ít khi phạm giới tội, nhưng khi phạm và bị chúng tăng cưœ tội, lại toœ ra phẫn nộ, bất mãn, thì chúng tăng cũng không giaœi tội mau chóng.
— Nếu vị tỳ kheo ít khi lỗi lầm, nhưng khi bị cưœ tội, lại ăn năn chừa boœ, thì chúng tăng giaœi tội vị ấy mau chóng.
Nhưng khi một vị tỳ kheo chỉ còn sống trong tăng chúng với chút ít lòng thương, chút ít lòng tin, thì tăng chúng không kết tội vị ấy, vì không muốn để mất chút ít lòng thương còn lại nơi vị ấy. Này Bạt Đà Lợi, cũng như người chỉ còn một con mắt, thân bằng quyến thuộc cuœa người ấy sẽ lo baœo vệ con mắt còn lại cuœa người ấy, không để cho nó bị đoạn diệt. Tăng chúng đối xưœ với vị tỳ kheo chỉ còn chút ít lòng thương cũng thế. Do nhân duyên ấy, có khi chúng tăng giaœi tội mau chóng, và có trường hợp chúng tăng không kết tội một vị tỳ kheo, khi vị ấy chỉ còn một ít lòng thương đối với chúng tăng.
— Bạch Thế Tôn, vì sao ngày xưa học giới ít mà có nhiều tỳ kheo ngộ nhập chánh trí, còn ngày nay học giới nhiều, tỳ kheo nhập chánh trí rất ít?
— Này Bạt Đà Lợi, khi diệu pháp sắp diệt thì học giới nhiều mà tỳ kheo ngộ nhập lại ít. Khi hữu lậu pháp chưa sanh khơœi trong tăng chúng thì bậc đạo sư không chế giới làm gì. Chỉ khi hữu lậu pháp sanh khơœi, bậc đạo sư mới chế giới luật để đối trị.
Khi nào thì hữu lậu sanh khơœi? Ấy là khi tăng đoàn lớn mạnh, đông người, khi tăng chúng có nhiều quyền lợi, khi tăng chúng bắt đầu có danh tiếng, khi tăng chúng đạt đến địa vị kỳ cựu. Khi ấy bậc đạo sư mới chế định giới luật để đối trị các pháp hữu lậu ấy. Này Bạt Đà Lợi, khi các ngươi còn số ít, ta đã giaœng thí dụ con ngựa tốt, ngươi có nhớ không?
— Bạch Thế Tôn, không.
— Này Bạt Đà Lợi, tại sao vậy?
— Bạch Thế Tôn, bơœi vì trong một thời gian dài, con đã không thực hành trọn vẹn các học giới trong giáo pháp cuœa bậc đạo sư.
— Này Bạt Đà Lợi, không những chỉ có vì như vậy mà thôi, mà còn vì lý do này nữa: là trong khi ta thuyết pháp ngươi không có để tâm, chú ý, không nghe pháp với caœ hai lỗ tai cuœa ngươi. Nay ta sẽ giaœng lại cho ngươi. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ.
— Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
— Này Bạt Đà Lợi, như người luyện một con ngựa tốt, trước hết phaœi tập cho nó quen với dây cương. Khi nó đã thuần thục với dây cương lại tập cho nó quen yên ngựa, kế đó quen với sự diễn hành, rồi tập đi vòng quanh, đi bằng móng chân, phi nước đại, chơi các trò vương giaœ, vương lực, tốc lực tối thượng và cuối cùng trang sức đẹp đẽ cho nó. Con lương mã trơœ thành một báu vật cuœa vua chúa.
Cũng vậy này Bạt Đà Lợi, vị tỳ kheo thành tựu mười pháp thì trơœ thành người đáng cung kính cúng dường: ấy là thành tựu vô học chánh tri kiến, vô học chánh tư duy, vô học chánh ngữ, vô học chánh nghiệp, vô học chánh mạng, vô học chánh tinh tiến, vô học chánh niệm, vô học chánh định, vô học chánh trí, vô học chánh giaœi thoát. Này Bạt Đà Lợi! một vị tỳ kheo thành tựu mười pháp này sẽ là phước điền vô thượng cuœa thế gian.
Sau khi đức Thế Tôn thuyết giaœng, tôn giaœ Bạt Đà Lợi hoan hỉ tín thọ lời Thế Tôn dạy.
