23. TÔN GIAŒ TÍ HON
Thuơœ Phật còn tại thế, một hôm vị đệ tưœ đại trí cuœa Ngài, tôn giaœ Xá Lợi Phất, đi khất thực trong thành Vương Xá, Ngài bỗng nhớ tới một người bạn nghèo cuœa thân phụ, và muốn đến gieo phước cho ông. Tôn giaœ đi đến nhà ông lão. Khi thấy tôn giaœ từ xa đi lại, ông lão nghĩ thầm "kìa là cháu Upatissa (tên cuœa tôn giaœ lúc ơœ đời) yêu dấu cuœa ta ngày xưa đến khất thực. Y không biết rằng ta chẳng còn gì để cho y." Nghĩ thế, ông lão lánh mặt, tự nhuœ xin được chút gì mới cúng dường tôn giaœ. Ít hôm sau, ông lão kiếm được một ít cháo và một maœnh y phục nhờ sự tụng đọc kinh điển Bà La Môn. Ông định bụng sẽ cúng dường tôn giaœ. Lúc ấy tôn giaœ đang nhập định, quán sát ông lão muốn bố thí, nên ngài xuất định, ôm bát đến nhà ông lão. Khi tôn giaœ đến trước cưœa như thường lệ, ông lão ra đaœnh lễ tôn giaœ, mời vào nhà để cúng dường. Tôn giaœ chỉ nhận phân nưœa bát cháo, rồi đậy nắp bát. Nhưng ông lão năn nỉ: "Bạch tôn giaœ, đây chỉ có một phần ăn. Xin tôn giaœ nhận tất caœ, cho con được phước báu đời sau. Con muốn cúng tất caœ cho Ngài." Nói rồi ông đổ trọn bát cháo vào bát tôn giaœ. Tôn giaœ Xá Lợi Phất dùng cháo ngay tại chỗ. Khi Ngài dùng xong ông lại cúng nốt maœnh y phục cho Ngài:
— Bạch tôn giaœ, nguyện cho con đời sau có trí tuệ siêu việt như Ngài.
— Này Bà la môn, ngươi sẽ được toại nguyện.
Tôn giaœ đáp, và sau khi nói lời tùy hyœ công đức, Ngài đứng lên tiếp tục du hành đến Kỳ Viên tinh xá.
Ông lão sau khi cúng dường tôn giaœ thì vui mừng vô hạn, và càng tăng lòng ái mộ đối với tôn giaœ. Do sự kính ái này, ông lão thác sinh vào gia đình một thí chuœ thường xuyên cuœa tôn giaœ Xá Lợi Phất. Khi bà tín nữ mang thai, bà đâm ra khát khao hơn bao giờ hết, được cúng dường cháo hàng ngày cho chúng tỳ kheo cuœa tôn giaœ Xá Lợi Phất gồm tất caœ 500 vị. Bà khao khát được mặc y vàng, đến ngồi ngoài cổng tinh xá mà chực ăn phần cháo thừa cuœa chúng tăng, để thừa hươœng phước trí trang nghiêm. Thân quyến và chồng bà giúp bà thực hiện ước nguyện ấy, cúng dường cháo hàng ngày cho chúng tỳ kheo. Có người cho rằng sự thích mặc áo vàng cuœa bà là điềm báo trước người con trong bụng sẽ là một vị tỳ kheo đệ tưœ Phật, và họ lấy làm sung sướng. Đúng kỳ sinh nơœ, một hài nhi xinh đẹp ra đời, caœ gia đình hân hoan đón tiếp. Họ tắm em bé bằng nước thơm, mặc cho em bé những y phục vô cùng quý giá đã may sẵn từ trước, và đặt em bé nằm trong một chiếc nôi lộng lẫy như một hoàng cung, đắp cho em bé một cái mền gấm sang trọng. Rồi thỉnh tôn giaœ Xá Lợi Phất và chúng tỳ kheo đến quy y cho em bé. Khi tôn giaœ đến em bé đang nằm ngưœa nhìn chăm chăm vào tôn giaœ với một cặp mắt tinh anh lạ kỳ, một cách nhìn trìu mến như đối với người đồng hàng quyến thuộc. Em bé nghĩ: "Đây là thầy cuœa ta đời trước, nhờ Ngài mà ta được sang quý ơœ đời này. Ta phaœi cúng dường Ngài một cái gì." Khi người mẹ ẵm em bé lên để thụ tam quy, ngũ giới với tôn giaœ, những ngón tay cuœa em bé quấn vào trong cái mền gấm. Gia nhân la lên: "Kìa, tay em bé bị kẹt trong cái mền gấm," và chạy lại gỡ ra thì em bé òa khóc như không muốn rời. Người mẹ nói: "Để vậy đừng làm em bé khóc," và ẵm con đến cho tôn giaœ. Khi đến trước tôn giaœ, em bé thaœ tay cho cái mền rớt phuœ trên chân Ngài. Người mẹ thông ngôn rằng:
— Bạch tôn giaœ, xin Ngài nhận cho con cuœa cúng dường này, và cho con được thọ tam quy ngũ giới làm đệ tưœ ngài.
Tôn giaœ hoœi tên đứa bé đó là gì?
— Bạch tôn giaœ xin ngài cho hài nhi cái tên cuœa ngài lúc tại thế.
— Vậy nó sẽ mang tên Tích Sa (Upatissa là tên cuœa tôn giaœ).
Khi được baœy tuổi Tích Sa nói với mẹ:
— Thưa mẹ, con muốn xuất gia theo tôn giaœ Xá Lợi Phất.
— Tốt lắm cho con xuất gia.
Rồi bà mời tôn giaœ lại rồi bạch:
— Bạch tôn giaœ, đệ tưœ cuœa Ngài xin được xuất gia với Ngài. Chiều nay con sẽ đưa y đến tu viện.
Sau khi được tôn giaœ nhận lời, bà mẹ sắm nhiều lễ vật cúng dường, và dẫn chú bé đến Kỳ Viên tinh xá.
Tôn giaœ nói với Tích Sa:
— Tích Sa này, đời sống cuœa người xuất gia rất kham khổ. Khi muốn ấm nhà ngươi phaœi gặp lạnh, muốn mát ngươi lại gặp nóng. Những tỳ kheo phaœi sống ngược đời như thế đấy. Liệu ngươi có sức chịu đựng không?
— Bạch tôn giaœ con sẽ làm tất caœ những gì ngài dạy baœo.
— Tốt lắm.
Rồi tôn giaœ dạy cho Tích Sa quán pháp bất tịnh bằng cách học 5 món đầu trong 32 món ô uế trong thân và tóc, lông, móng, răng, da. Tôn giaœ lại truyền cho Tích Sa thập giới và từ đó Tích Sa khơœi sự cuộc đời cuœa một chú tiểu.
Để mừng việc xuất gia cuœa con, cha mẹ Tích Sa cúng dường cháo thập cẩm cho toàn thể chúng tăng ơœ Kỳ Viên suốt một tuần lễ. Những tỳ kheo chưa chứng quaœ không ngớt thì thầm với nhau: "Ngon thật. Đâu phaœi chúng ta luôn luôn được như thế này."
Sau baœy ngày thết đãi chúng tăng, cha mẹ Tích Sa từ giã trơœ về nhà. Qua ngày thứ tám, chú tiểu Tích Sa bắt đầu ôm bát đi bọc hậu đoàn tỳ kheo do tôn giaœ Xá Lợi Phất dẫn đầu, để vào thành Xá Vệ khất thực.
Những người trong thành phố baœo nhau: "Nghe đồn hôm nay chú tiểu Tích Sa sẽ đi khất thực trong thành phố. Ta hãy sửa soạn tặng phẩm cúng dường." Bơœi thế, khi Tích Sa vào thành, những người quen biết cha mẹ chú tiểu đều đem phẩm vật cúng dường tới tấp. Chú tiểu nhận được 500 bát đầy phẩm vật và 500 bộ y phục đem về chùa. Hôm sau, những người chưa được cúng lại thân hành đem phẩm vật tới tinh xá. Chú tiểu nhận thêm 500 bát, 500 y, rồi dâng tất caœ một ngàn y, một ngàn bát cho chúng tỳ kheo tại tinh xá Cấp Cô Độc. Do đó chú được đại chúng mệnh danh là thí chuœ Tích Sa.
Một hôm vào thời tiết giá buốt, trong khi Tích Sa quét dọn chung quanh tinh xá, chú tiểu thấy chư tăng tụm năm tụm ba đang sươœi bên những đống lưœa, bèn hoœi:
— Bạch chư đại đức, tại sao chư đại đức phaœi hơ lưœa vậy? (Treœ con thường không biết rét là gì).
— Chú tiểu ơi chúng tôi lạnh cóng caœ người phaœi hơ cho ấm.
— Bạch chư đại đức khi nào trời rét thì ta đắp mền cho ấm. Mền sẽ ngăn cái lạnh không cho thấm vào cơ thể.
— Chú tiểu có nhiều phước đức mới có mền mà đắp, chớ chúng tôi làm sao có mền được?
— Bạch chư đại đức, thế thì ngày mai, vị nào cần mền xin hãy đi với con vào thành.
Rồi chú xin chư tăng thông báo như vậy cho chúng tỳ kheo trong tinh xá. Bơœi vậy hôm sau có một ngàn vị tỳ kheo cùng đi theo chú tiểu. Trước khi vào thành Xá Vệ, chú ghé từng nhà ơœ ngoài thành và đã được 500 cái mền. Khi vào thành mọi người đổ xô đến cúng dường theo lời yêu cầu cuœa chú tiểu. Tại một cưœa tiệm, ông chuœ đang ngồi sau một đống mền cao ngất. Một người đi đường đến rỉ tai.
— Này, có một chú tiểu đang đi xin mền đấy, nên giấu hết đi. Ông chuœ nói:
— Nếu tôi muốn cho, thì tôi cho. Không muốn thì tôi không cho. Giấu làm gì?
Nhưng khi người kia đi khoœi ông chuœ ngẩm nghĩ, và giấu bớt hai cái mền thượng hạng trong số mền bày bán. Ngay lúc ấy Tích Sa cũng vừa đến. Mới thấy mặt chú tiểu ông đã đem lòng thương mến vô cùng. Caœ người ông tràn ngập một niềm kính yêu chan chứa. Ông nghĩ: "Coi đáng yêu chưa tề! Trông mặt mũi một bé trai kháu khỉnh như thế kia, thì dù có đem cho caœ thịt da tim ruột cuœa ta, ta cũng không tiếc, nói chi tới vài ba cái mền." Và lập tức, ông rút ngay cái mền quí giá nhất đặt dưới chân Tích Sa, đaœnh lễ mà bạch:
— Bạch đại đức, mong sao con được thấm nhuần ánh sáng đạo mà ngài đã thấy.
— Cư sĩ sẽ toại nguyện.
Chú tiểu chúc tụng, rồi nói lời tùy hyœ công đức. Ngày hôm ấy chú tiểu nhận đúng một ngàn cái mền cho chúng tỳ kheo. Do đó, chú lại được mệnh danh là người cho mền. Đó là nhờ công đức lúc mới sinh Tích Sa đã cúng dường mền cho tôn giaœ Xá Lợi Phất.
Tại tinh xá Kỳ Viên, chú tiểu Tích Sa phaœi tiếp đón những cậu bé bạn cũ đến thăm. Ngày nào chúng cũng tới, hoœi han mọi chuyện, làm cho chú không có thì giờ mà tham thiền nhập định gì hết. Nghĩ rằng sanh tưœ là việc lớn, chú đến xin đức Phật một đề mục thiền định để rút vào rừng sâu tu tập.
Khi đến một khu làng, Tích Sa gặp một ông lão. Chú hoœi:
— Thưa cư sĩ, gần đây có một cánh rừng nào để tu sĩ ẩn cư không?
— Bạch đại đức, có.
— Vậy, xin người hãy chỉ đường cho tôi đến đó.
Mới nhìn chú, ông lão đã có caœm tình, nên bằng lòng dẫn chú đi. Vừa đi chú vừa hoœi ông lão địa danh những nơi đi qua. Khi tới rừng, ông lão nói:
— Bạch đại đức, đây là chỗ tốt lành. Ngài hãy ơœ đây và xuống làng chúng tôi mà khất thực.
Dân chúng yêu kính chú khôn cùng và năn nỉ: "Đại đức ơœ đây thật lâu với chúng tôi để chúng tôi được thọ tam quy, ngũ giới với ngài."
Họ cúng dường những vật dụng cần thiết cho Tích Sa. Mỗi khi nhận Tích Sa đều chúc lành cho thí chuœ như sau:
— Mong thí chuœ được hạnh phúc an vui. Mong thí chuœ thoát khoœi khổ ách.
Sau hai tháng ơœ rừng nỗ lực tu tập thiền định Tích Sa chứng quaœ A La Hán. Bấy giờ tôn giaœ Xá Lợi Phất có ý định thăm chú, nên bạch Phật:
— Bạch Thế Tôn, con sẽ đi thăm chú tiểu Tích Sa.
— Được, ngươi cứ đi.
Tôn giaœ đến bên người bạn cố tri cuœa ngài là tôn giaœ Mục Kiền Liên:
— Hiền huynh, tôi sẽ đi thăm Tích Sa.
— Tôi cũng đi với.
Và tất caœ những vị đại đệ tưœ cuœa Phật như ngài Ca Diếp, A Nậu Lâu Đà, Ưu Đà Di, Phú Lâu Na, v.v..., đều đi cùng tôn giaœ Xá Lợi Phất để thăm chú tiểu ơœ trong rừng. Khi đoàn Thánh chúng đến, dân cư tiếp đón nồng nhiệt. Họ vô cùng hân hoan được trông thấy vị Thánh đệ tưœ Xá Lợi Phất nổi danh thiên hạ, và xin ngài ban cho một thời Pháp. Nhưng tôn giaœ từ chối:
— Ta đến thăm chú tiểu Tích Sa cuœa ta cái đã.
Khi Tích Sa được tin, chú xuống làng thi lễ, và làm bổn phận cuœa một chú tiểu đối với những vị trươœng thượng đầy uy đức cuœa mình. Chỗ nghỉ ngơi đã được dân cư lo chu đáo tại một ngôi chùa trong làng. Họ lập lại lời thỉnh cầu nghe Pháp, mặc dù trời đã tối. Tôn giaœ Xá Lợi Phất nói:
— Vậy, hãy đốt đèn lên và loan tin cho Phật tưœ xa gần đến nghe.
Khi dân làng tề tựu, tôn giaœ Xá Lợi Phất baœo Tích Sa:
— Này Tích Sa, các thí chuœ cuœa con ngoœ ý muốn nghe pháp. Con hãy nói pháp cho họ đi.
Toàn thể dân làng đều đồng thanh thưa:
— Bạch tôn giaœ, vị đại đức cuœa chúng con không biết gì ráo, ngoài ra hai câu: "Mong gia chuœ được hạnh phúc an vui, mong gia chuœ thoát khoœi khổ ách." Xin ngài cho vị khác nói pháp cho chúng con nghe.
Khi ấy tôn giaœ hoœi chú tiểu:
— Tích Sa, nhưng làm sao để được hạnh phúc an vui? Người ta phaœi làm thế nào để thoát khoœi khổ ách? Con hãy giaœi rộng hai câu ấy.
— Thưa vâng, bạch tôn giaœ.
Tích Sa thăng tòa, giaœng như nước chaœy về khổ đế, nguyên nhân khổ, niết bàn và con đường đưa đến tịch diệt. Và chú kết luận:
— Bạch chư tôn giaœ, đó là đường đi cuœa một vị A La Hán để thoát khoœi khổ ách, để được an vui.
— Gioœi! Con đã thông thuộc rành rẽ giáo pháp.
Những cư dân nghe xong thời pháp đều rất ngạc nhiên. Một số mừng vì lâu nay được cúng dường một vị thông tuệ, nhưng một số toœ ý bất mãn, baœo nhau:
— Không dè vị đại đức thuyết pháp hay như vậy. Tại sao lâu nay đại đức cứ câm miệng hến không chịu nói gì caœ? Thật gan lì.
Từ tinh xá Cấp Cô Độc, đức Thế Tôn biết được tâm niệm bất kính cuœa những cư dân này đối với Tích Sa. Ngài động lòng từ bi, muốn cho họ khoœi tội báo xúc phạm một vị A La Hán, nên đích thân đến làng thăm chú tiểu. Khi thấy đức Phật thân hành đi đến làng để thăm Tích Sa, dân làng mới hoàn toàn công nhận tầm quan trọng cuœa vị đại đức tí hon ấy. Ngài baœo Tích Sa đưa ngài lên ngọn núi cao nhất từ đó có thể nhìn xuống biển caœ, và hoœi:
— Tích Sa, khi đứng trên đỉnh núi này, nhìn quanh con thấy gì?
— Bạch Thế Tôn, con thấy nước biển mênh mông không bờ bến.
— Con nghĩ gì khi thấy đại dương?
— Bạch Thế Tôn, con nghĩ: trong vô số kiếp luân hồi, ta đã đổ bao nhiêu là nước mắt để khóc vì những nỗi đau khổ, nước mắt ta có lẽ còn nhiều hơn nước mắt trong bốn biển lớn kia.
— Đúng lắm, Tích Sa.
Rồi ngài đi thăm động đá nơi Tích Sa cư trú.
— Con nghĩ gì khi cư trú nơi đây?
— Bạch Thế Tôn, con nghĩ: Ta đã chết vô số lần, vô số lần thi hài ta đã nằm trên đất này.
— Đúng lắm, Tích Sa! Không có một nơi nào trên mặt đất mà chúng sinh không xaœ boœ thân mạng vô số lần ơœ đó.
Và Ngài hoœi tiếp:
— Tích Sa, khi con nghe tiếng hổ báo gầm trong rừng sâu con có sợ không?
— Bạch Thế Tôn, con không sợ. Trái lại một niềm yêu thích núi rừng lại dâng lên trong tâm khaœm con.
Và Tích Sa đã đọc cho Phật nghe 60 bài thơ mình đã caœm hứng từ rừng sâu.
Sau khi thăm các nơi, đức Thế Tôn từ giã:
— Tích Sa, bây giờ ta trơœ về tinh xá. Con muốn đi theo ta, hay ơœ lại rừng?
— Bạch Thế Tôn, nếu thầy con (chỉ tôn giaœ Xá Lợi Phất) muốn con trơœ về, con sẽ trơœ về. Ngài muốn con ơœ lại, con sẽ ơœ lại.
Tôn giaœ đoám biết Tích Sa không muốn trơœ về nên baœo:
— Tích Sa, con hãy ơœ lại rừng, nếu con muốn vậy.
Tích Sa đaœnh lễ Phật và chư tôn giaœ rồi quay trơœ về rừng, sau khi đưa tiễn các Ngài một quãng xa.
Tại Diệu Pháp đường trong tinh xá Cấp Cô Độc, khi chúng tỳ kheo ngồi bàn tán về hạnh xaœ ly cuœa Tích Sa, họ không ngớt lời tán thán:
— Khó thay, những gì Tích Sa đã làm! Boœ tất caœ lợi dưỡng, cung kính, để rút vào ẩn cư trong rừng sâu!
Đức Phật nhân đó thốt lên bài kệ thứ 75 trong kinh Pháp Cú:
"MỘT NEŒO ĐƯỜNG DẪN ĐẾN THẾ LỢI, MỘT NEŒO ĐƯỜNG KHÁC DẪN ĐẾN NIẾT BÀN. HÀNG TỲ KHEO ĐỆ TƯŒ ĐẤNG GIÁC NGỘ KHI HIỂU NHƯ VẬY, KHÔNG NÊN THAM ĐẮM LỢI DƯỠNG THẾ GIAN, MÀ PHAŒI CHUYÊN TÂM VÀO HẠNH ĐỘC CƯ THIỀN ĐỊNH."
