18. TĂNG HỘ CHÁU
Khi Phật ơœ nước Xá Vệ, có một vị thiện gia nam tưœ sau khi nghe Ngài thuyết pháp, đã xin xuất gia theo Phật. Vị ấy tinh cần tu tập, chẳng bao lâu đã đắc quaœ A La Hán. Các vị đồng phạm hạnh thường gọi ngài là trươœng lão Tăng Hộ. Khi ngài xuất gia, em gái ngài vừa hạ sinh được một bé trai, và lấy tên ngài đặt cho hài nhi, gọi tên là Tăng Hộ cháu. Lớn lên, Tăng Hộ cháu cũng theo cậu xuất gia và được hầu cận ngài. Sau khi thụ đại giới, Tăng Hộ cháu đến an cư tại một khu làng và được cúng dường hai bộ y tốt. Với ý định cúng dường cậu sau mùa an cư, Tăng Hộ cháu để dành lại một bộ y. Khi mãn hạ, Tăng Hộ cháu trơœ về tinh xá Cấp Cô Độc đaœnh lễ Phật và ra mắt cậu. Nhưng ngài đi an cư chưa về. Tăng Hộ cháu quét dọn am thất cuœa cậu, múc sẵn nước rưœa chân, sưœa soạn nước uống và các thứ cần dùng cho tôn giaœ. Khi tôn giaœ trơœ về, Tăng Hộ cháu ra đaœnh lễ cúng dường bộ y mới cho tôn giaœ, nhưng tôn giaœ từ chối: "Ta đã có đuœ ba y. Ngươi giữ lấy cho ngươi." Sau khi múc nước tôn giaœ rưœa chân, ngồi nghỉ, Tăng Hộ cháu đứng hầu một bên thưa lại: "Bạch tôn giaœ, xin tôn giaœ nhận lấy bộ y con cúng dường, để cho con được chút phước mọn." "Hãy thôi đi, ngươi giữ lấy. Ta đã có đuœ y." Năn nỉ nhiều lần, tôn giaœ vẫn từ chối. Đứng quạt sau lưng tôn giaœ, Tăng Hộ cháu trong lòng không vui, thầm nghĩ: "Tôn giaœ ơœ ngoài đời cậu ruột cuœa ta, ta là cháu ruột cuœa ngài. Ta đối với tôn giaœ vừa có tình ruột thịt vừa có tình thầy trò, thế mà tôn giaœ vẫn lạnh nhạt với ta, không thèm nhận đồ cúng dường cuœa ta. ngài đã không thương ta, thì ta còn đi tu làm chi nữa cho thêm phiền não. Chi bằng ta hoàn tục quách... Nhưng ta xuất gia từ lúc hãy còn thơ bé. Bây giờ hoàn tục, không biết nghề ngỗng gì thì làm sao mà sống nhỉ? Thật khó khăn thay. Ồ, hay là ta hãy bán bộ y đẹp này mà mua một con dê cái. Loài súc sinh ấy sinh đeœ rất nhanh. Vừa khi dê đeœ bầy con thứ nhất, ta sẽ đem bán mà kiếm một số vốn. Cứ tiếp tục như thế, ta sẽ có một mớ tiền. Khi có tiền nhiều, ta sẽ cưới một chị vợ. Chị ấy sẽ sinh ra một thằng con trai. Ta sẽ lấy tên tôn giaœ — cậu ta — mà đặt tên cho thằng con ấy. Rồi ta sẽ để nó ngồi trong một chiếc xe, cùng với chị vợ đẩy xe đến tinh xá thăm ông cậu. Khi đi giữa đường, trông thấy thằng bé kháu khỉnh, ta muốn bồng nó nên baœo chị vợ: "Bây giờ bà đẩy xe đi, để tôi ẵm thằng bé." Chị vợ là keœ cứng đầu, cãi lại: "Anh mà ẵm con cái gì, để tôi ẵm nó, anh đẩy xe đi," rồi nàng cúi xuống ẵm thằng bé. Đi được mấy bước nàng làm thằng bé rớt xuống trúng ngay giữa đường bánh xe lăn. Chiếc xe cán lên thằng bé. Ta giận quá baœo chị vợ: "Mày không chịu để con cho tao bồng, không đuœ sức ẵm mà cứ dành lấy nó, để cho nó rớt như vậy. Thật mày đã hại tao." Vừa nói ta vừa lấy cái gậy đánh nàng một cú..." Vừa quạt cho tôn giaœ, Tăng Hộ cháu vừa để cho tư tươœng phiêu lưu như trên, và đến đoạn kết thúc, y nện cán quạt vào đầu tôn giaœ cái tróc. Đọc được dòng tư tươœng cuœa cháu nhờ đã chứng tha tâm thông, vị tôn giaœ lên tiếng nói:
— Này ngươi đánh không trúng mụ đàn bà, mà trúng ngay đầu ta.
Tăng Hộ cháu giật mình, nghĩ: "Chết rồi! Tôn giaœ đã biết tâm niệm ta hết trọi. Làm sao ta còn có thể sống đời xuất gia được nữa." Nghĩ xong, y liệng cái quạt, co giò chạy ra khoœi cổng tinh xá. Những người bạn đồng lứa chạy theo bắt y lại, dẫn đến trước Phật. Phật hoœi:
— Tại sao các ngươi bắt Tăng Hộ cháu?
— Bạch Thế Tôn, y chạy trốn nên chúng con bắt lại.
Phật hoœi đương sự:
— Có phaœi vậy không?
— Bạch Thế Tôn, dạ phaœi.
— Tại sao con trốn?
— Tại vì con bất mãn?
Tăng Hộ cháu thuật lại đầu đuôi cho Phật, đến đoạn y gõ cán quạt cái tróc vào đầu tôn giaœ, rồi kết luận:
— Bạch Thế Tôn, chính vì sự việc xaœy ra như vậy, nên con phaœi trốn.
Phật an uœi:
— Này thiện nam tưœ, con đừng sợ. Tâm người ta thường phiêu lưu như vậy. Con phaœi luyện cho nó thuần thục, định tĩnh, mới thoát khoœi trói buộc. Tâm phàm phu cứ lén lút đi một mình, đi rất xa, vô hình vô dạng, như ẩn náu hang sâu. Người nào điều phục được tâm, thì thoát vòng ma trói buộc.
Câu ấy trơœ thành Pháp Cú số 37, được lưu truyền đến ngày nay trên khắp thế giới.
